Radzieckie Siły Powietrzne (ros. Военно-воздушные силы, w alfabecie łacińskim Wojenno-Wozdusznyje Siły, z ros. Wojskowe Siły Powietrzne), często nazywane też w skrócie WWS (ros. ВВС) – oficjalnie jedna z dwóch wersji sił powietrznych Związku Radzieckiego. Drugą były Radzieckie Siły Obrony Powietrznej. Radzieckie Siły Powietrzne zostały stworzone z części Sił Powietrznych Rosji Carskiej w roku 1917 i ich najpoważniejszym zadaniem była II wojna światowa, ale były także zaangażowane w wojnę koreańską i zostały rozwiązane wraz upadkiem Związku Radzieckiego co nastąpiło w latach 1991–1992.

Początki

DB-3 Radzieckich Sił Powietrznych

Ogólno Rosyjskie Kolegium Dyrekcji Sił Powietrznych Starej Armii (tłumaczenie z rosyjskiego jest niepewne) zostało sformowane 20 grudnia 1917 roku. Było to dowództwo powietrzne bolszewików, początkowo dowodzone przez Konstantyna Akaszewa, który padł ofiarą czystek stalinowskich. Wraz z ogólną wojskową reorganizacją powojenną, ustanowioną 24 maja 1918 roku, kolegium zostało odtworzone jako Robotniczo-Chłopska Czerwona Flota Powietrzna (ros. Gławwozduchfłot).

Po ustanowieniu państwa radzieckiego wiele wysiłków było skierowanych w celu zmodernizowania i zwiększenia produkcji lotniczej, kierowanej przez charyzmatycznego i energetycznego dowódcę, gen. Jakowa Ałksnisa, który padł ofiarą czystek stalinowskich. Produkcja samolotów gwałtownie się zwiększyła na początku lat 30. i do końca tych lat Radzieckie Siły Powietrzne były wstanie oddać do służby myśliwce I-15 i I-16 oraz bombowce Tupolew SB-2 i SB-bis oraz DB-3.

Jedną z pierwszych ważniejszych prób pokazania mocy Radzieckich Sił Powietrznych była hiszpańska wojna domowa, która rozpoczęła się w 1936 roku i w której najnowsze modele, zarówno niemieckich jak i radzieckich samolotów, mogły się po raz pierwszy ze sobą zmierzyć. Na początku myśliwce Polikarpow I-16 odnosiły duże sukcesy w walce z niemiecką Luftwaffe i uzyskiwały przewagę powietrzną gdziekolwiek je używano. Jednakże Rosjanie odmówili dostarczenia większej liczby tych myśliwców i ich zwycięstwa powietrzne szybko zanikły, z powodu ich niedostatecznej liczby. W późniejszym czasie niemieckie Bf 109 na usługach Sił Powietrznych Nacjonalistów Hiszpańskich gen. Franco przypieczętowały swoją dominację w powietrzu dla strony nacjonalistów i ta dominacja nie została już nigdy oddana. Porażki w Hiszpanii zbiegły się z nadejściem tzw. wielkiej czystki przeprowadzonej przez Stalina, która objęła m.in. Radzieckie Siły Zbrojne, w tym i lotnictwo. Czystki bardzo poważnie wpłynęły na efektywność działań sił powietrznych. Świeżo upieczonym oficerom brakowało doświadczenia zarówno w pilotażu jak i dowodzeniu, z kolei starsi dowódcy wiedząc o losie gen. Ałksnisa i wielu innych dowódców nie wykazywali chęci do podejmowania inicjatyw. Nawet najdrobniejsze decyzje konsultowali z Moskwą w celu uzyskania zgody i surowo przestrzegali założeń, w których to piloci mieli kurczowo trzymać się procedur zarówno jeżeli chodzi o atak jak i obronę powietrzną.

Wojna z Finlandią

Rosyjski myśliwiec I-16 podczas bitwy nad Chałchin-Goł

Piloci radzieccy zdobywali pewne doświadczenie w walce powietrznej, a to już we wspomnianej hiszpańskiej wojnie domowej czy też w wojnie z Japonią na Dalekim Wschodzie. Krótko przed wybuchem II wojny światowej radziecka grupa ochotników została wysłana do Chin w celu przećwiczenia chińskich pilotów biorących udział w trwającej wciąż wojnie z Japonią. Niestety doświadczenia te okazały się bardzo mało warte w wojnie zimowej przeciwko Finlandii w 1939 roku, podczas której olbrzymia liczba maszyn zarówno bombowców jak i myśliwców została zestrzelona przez względnie niewielkie siły lotnictwa fińskiego. Radzieckie Siły Powietrzne wkrótce zdały sobie sprawę z tego, że procedury obrony powietrznej datujące się jeszcze z czasów hiszpańskiej wojny domowej, m.in. takie jak tworzenie tzw. pierścieni obronnych w momencie bycia zaatakowanym nie sprawdzało się zupełnie w walce z Finami, którzy stosowali tzw. taktykę dive-and-zoom (z ang. zanurkuj i wyceluj) wobec radzieckich maszyn. Taktyka ta przynosiła bardzo dobre efekty w postaci kilkuset zestrzelonych rosyjskich samolotów. Konsekwencje wielkiej czystki przeprowadzonej przez Stalina w latach 1937–1938 we wszystkich jednostkach Armii Czerwonej grały niewątpliwie olbrzymią rolę w spóźnionej reakcji Radzieckich Sił Powietrznych na nową jakość walk powietrznych. Radzieckie lotnictwo jak również przemysł lotniczy wyciągnęły ostateczne wnioski z tej nauki, choć stało się to dopiero po ataku Niemiec na Związek Radziecki w 1941 roku.

1 stycznia 1941 roku, na sześć miesięcy przez rozpoczęciem operacji "Barbarossa", siły powietrzne Armii Czerwonej wynosiły 363 900 osób, co składało się niespełna na 8,65% personelu wojskowego w Związku Radzieckim.

Pierwsze trzy armie lotnicze, które nosiły miano armii powietrznych specjalnego przeznaczenia zostały stworzone w latach 1936–1938. 5 listopada 1940 roku zostały one zreformowane i nadano im miano Lotnictwa Bombowego Dalekiego Zasięgu Kwatery Głównej Armii Czerwonej (do lutego 1942 roku) z powodu nie uczestniczenia w walce podczas konfliktu z Finlandią.

Siły lotnicze zostały ponownie ciężko nadszarpnięte w związku falą czystek w Armii Czerwonej w roku 1941.

czytaj dalej: [2], [3]