Radziejowa - Polski Serwis Naukowy

Radziejowa (1266 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Beskidu Sądeckiego, zbudowany z piaskowców. Należy do Korony Gór Polski. Nazwa szczytu pochodzi od osoby o nazwisku lub przydomku Radziej.

Topografia

Wieża widokowa

Radziejowa i okoliczne szczyty. Widok z Wysokiej

Radziejowa widoczna z Małego Rogacza

Leży w głównym grzbiecie Pasma Radziejowej, pomiędzy Wielkim Rogaczem, od którego oddziela ją przełęcz Żłobki, a masywem Złomistego Wierchu, położonego za Przełęczą Długą. Przed Przełęczą Długą znajduje się jeszcze niewybitna kulminacja Małej Radziejowej (1207 m n.p.m.). Główny grzbiet, patrząc od zachodu, skręca tu w prawo, na południe, natomiast na północny wschód odbiega boczny grzbiet kulminujący w Jaworzynie, biegnący ku dolinie Wielkiej Roztoki, a na północ odgałęzia się niewielki grzbiet Magorzycy.

Rezerwat przyrody Baniska – ścisły rezerwat przyrody na terenie miejscowości Roztoka Ryterska w gminie Rytro w województwie małopolskim. Znajduje się w Paśmie Radziejowej w Beskidzie Sądeckim, na obszarze Popradzkiego Parku Krajobrazowego. Utworzony został już w 1922 przez Adama Stadnickiego, ówczesnego właściciela tych terenów. W 1955 decyzją Ministra Leśnictwa powtórnie otrzymał status rezerwatu. Miał wówczas powierzchnię 17,69 ha. W 1983 został powiększony do 55,52 ha.

Pasmo Radziejowej – pasmo górskie w Beskidzie Sądeckim będące, obok Pasma Jaworzyny, jedną z jego dwóch głównych części. Rozciąga się od doliny Dunajca na zachodzie po dolinę Popradu na wschodzie. Znajdują się tu wszystkie szczyty Beskidu Sądeckiego wznoszące się powyżej 1200 m n.p.m., łącznie z najwyższą Radziejową, od której pasmo wzięło swoją nazwę.

Przyroda

Na północnym stoku Radziejowej znajduje się rezerwat przyrody Baniska z jaskinią Bania w Radziejowej oraz małe osuwiskowe jeziorko Młaka, w pobliżu miejsce zwane Ołtarz, z niewielką wychodnią skalną oraz śladami jaskini szczelinowej u podnóża. Na południowym stoku w pobliżu rozejścia dróg (przełęcz Żłobki – Zawory) znajduje się wydajne źródło okresowe nazywane lokalnie Smocze Gardło.

Minimalna deniwelacja względna – współczynnik określający wybitność szczytu (stąd często określany w skrócie wybitnością lub MDW), na ile szczyt wyróżnia się z otoczenia sąsiednich, wyższych szczytów. Definiuje się to jako różnica wysokości między danym szczytem a najniższą poziomicą otaczającą dany szczyt bez żadnego innego wyższego szczytu.

Źródło – naturalny, skoncentrowany, samoczynny wypływ wody podziemnej na powierzchnię Ziemi. W hydrobiologii strefa źródliskowa określana jest nazwą krenal, dzielący się na eukrenal (źródło właściwe) i hypokrenal (strefę odpływu źródła), natomiast organizmy je zamieszkujące to krenon.

Zarówno wierzchołek, jak i stoki Radziejowej są niemal całkowicie porośnięte lasem. Dużą osobliwością jest jedyne w całej Polsce stanowisko pierwiosnka omączonego. Znajduje się na niewielkiej polanie na wysokości 800 m n.p.m. Odkryte zostało w 1959, później wielokrotnie potwierdzone (m.in. w 2000 r.).

Wielki Rogacz (1182 m n.p.m.) – szczyt w Beskidzie Sądeckim, w głównym grzbiecie Pasma Radziejowej. Położony jest między Radziejową, od której oddzielony jest przełęczą Żłobki (1106 m n.p.m.), a Międzyradziejówkami.

Korona Gór Polski (Korona Gór Polskich) – 28 szczytów, nieomal odpowiadający spisowi najwyższych szczytów wszystkich pasm górskich Polski. Różnica polega na tym, że za najwyższe uznano te szczyty, na które prowadzi znakowany szlak turystyczny, w wyniku czego nie uwzględniono najwyższych szczytów Gór Bialskich i Gór Złotych.

Turystyka

W 2006 r. na Radziejowej oddana została do użytku drewniana wieża widokowa o wysokości około 20 m. W czerwcu 2010 roku została poważnie uszkodzona, prawdopodobnie przez piorun. Obecnie po gruntownym remoncie wieża jest znów czynna. Roztacza się z niej rozległa panorama na wszystkie strony. Wraz z budową wieży wyznaczono nową ścieżkę przyrodniczą "Rogasiowy Szlak" w dolinie Roztoki Małej.

Długa Przełęcz (1166 m) – przełęcz w głównym grzbiecie Pasma Radziejowej w Beskidzie Sądeckim. Jest to szerokie, łagodne siodło położone pomiędzy Bukowiną zwaną też Bukowinkami (1206 m) a Małą Radziejową (1206 m). Południowe stoki spod przełęczy opadają do doliny potoku Czarna Woda (dopływ Grajcarka), północne do doliny Potoku Średniego (dopływ Wielkiej Roztoki).

Piaskowiec to średnioziarnista, zwięzła skała osadowa powstała w wyniku scementowania ziaren kwarcu, skaleni, miki oraz okruchów innych skał i minerałów o średnicy 0,063-2 mm za pomocą spoiwa ilastego, krzemionkowego, wapiennego (kalcytowego, dolomitowego) lub żelazistego. Przyjmuje różne zabarwienia od szarego po żółte, czerwone i białe.

Oprócz wieży na szczycie znajdują się również pomnik 1000-lecia Polski oraz betonowy obelisk.

Pieszy szlak turystyczny

Przehyba – Radziejowa – Wielki Rogacz – Rytro (Główny Szlak Beskidzki)

z Przehyby 1.30 h (z powrotem 1.15 h)

z Wielkiego Rogacza 0.35 h (z powr. 0.30 h), z Rytra 4.10 h (↓ 3.20 h)

Przypisy

Eugeniusz Pawłowski. Nazwy terenowe Rytra i okolic. [dostęp 2010-07-15].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
Artykuł o Paśmie Radziejowej (archiwalny)
Borżawa, Połonina Równa i Bieszczady Zachodnie z Radziejowej

Bibliografia

Michał Siwicki: Beskid Sądecki. Przełom Popradu. Mapa turystyczna 1:50 000. Polkart, 2004. ISBN 978-83-7499-016-5.
Bogdan Mościcki: Beskid Sądecki i Małe Pieniny. Pruszków: Oficyna Wyd. „Rewasz”, 2007. ISBN 978-83-89188-65-6.

Wieża widokowa (obserwacyjna) – sztucznie wyniesiony punkt widokowy w terenie w celu umożliwienia oglądania uroków panoramy okolicy i dalej odległych terenów. Są to budowle: murowane, stalowe lub drewniane usytuowane z reguły w najwyższym punkcie w okolicy. Na szczycie wieży widokowej usytuowany jest taras widokowy. Jako punkty widokowe niekiedy wykorzystuje się wieże: ratuszy, kościołów i zamków. Wieże widokowe podnoszą atrakcyjność turystyczną danego regionu.

Złomisty Wierch (1226 i 1218 m n.p.m.) – dwuwierzchołkowy masyw górski położony w Pasmie Radziejowej w Beskidzie Sądeckim, między Wielką Przehybą a Małą Radziejową. Kulminacje oddalone są od siebie o ok. 650 m i noszą nazwy odpowiednio Złomisty Wierch Północny (1226 m n.p.m.) oraz Złomisty Wierch Południowy (1218 m n.p.m.).

Panorama z Radziejowej w kierunku zachodnim, północnym i wschodnim