Grób hazzana Rafała Abkowicza na Cmentarzu Karaimskim w Warszawie

Rafał Abkowicz (karaim. Refaeł Abkowicz; ur. 16 marca 1896 w Trokach, zm. 12 września 1992 we Wrocławiu) – ostatni hazzan karaimski w Polsce, założyciel wrocławskiej kienesy.

Biografia

Urodził się w Trokach w rodzinie karaimskiej, jako syn Abrahama Szemoela i Estery z domu Aranowicz. Był wnukiem Ananiasza Abrahama Abkowicza, starszego hazzana trockiego; miał brata Józefa oraz dwie siostry: Ninę i Zofię. W 1911 ukończył 4 klasową szkołę w Trokach i rozpoczął pracę w powiatowej kasie skarbowej. Jednocześnie przygotowywał się do egzaminu z zakresu 6 klasy gimnazjalnej oraz studiował teologię karaimską przy Duchownym Zarządzie Karaimskim. Jego nauczycielami byli starszy hazzan Bogusław Firkowicz oraz hazzan Zachariasz Mickiewicz.

W lipcu 1915 zaciągnął się do armii rosyjskiej w charakterze ochotnika i po ukończeniu szkoły oficerskiej w Moskwie w marcu 1916 został przydzielony do 177 Izborskiego Pułku Piechoty. W jego szeregach, w charakterze dowódcy kompanii brał udział w I wojnie światowej. W 1918 po demobilizacji znalazł w Charkowie swoją rodzinę, a następnie jako obywatel litewski wrócił do Trok, gdzie zastał zrujnowane i zaniedbane zabudowania gminy karaimskiej. Sam zdecydował się na uporządkowanie midraszu, czyli religijnej szkoły karaimskiej. W 1919 po wkroczeniu wojsk polskich do Trok i utworzeniu Starostwa oraz inspektoratu szkolnego, na wniosek Abkowicza utworzono powszechną szkołę dla dzieci karaimskich z polskim językiem wykładowym. Został tam nauczycielem religii i języka karaimskiego. Szkoła istniała do sierpnia 1920.

W lutym 1919 został wyświęcony przez Zachariasza Mickiewicza na ribbi, a w czerwcu tego samego roku został wybrany na stanowisko młodszego hazzana. W 1920 zrezygnował z tego stanowiska i podjął pracę jako pracownik biurowy, na którym to stanowisku pozostawał do 1925. W tym samym roku został wybrany na radnego miasta Troki, a następnie w latach 1925–1927 pełnił funkcję sekretarza Magistratu. W latach 1927–1929 pracował jako nauczyciel języka karaimskiego i religii w Wilnie. W latach 1929–1938 pełnił funkcję hazzana i nauczyciela religii w Łucku, a w latach 1938–1946 równorzędne stanowisko w Wilnie. Od 1938 był członkiem Towarzystwa Miłośników Historii i Literatury Karaimskiej w Wilnie.

W marcu 1946 jako repatriant wraz z żoną i młodszymi synami znalazł się we Wrocławiu. Tam zorganizował Karaimską Gminę Wyznaniową oraz w swoim mieszkaniu prowadził jedyną w powojennej historii Polski kienesę, która czynna była do 1989. Był jedynym hazzanem w powojennej Polsce. Oprócz tego pracował także jako księgowy do emerytury w 1958.

Rafał Abkowicz zmarł we Wrocławiu. Jest pochowany na cmentarzu karaimskim przy ulicy Redutowej 34 w Warszawie. Jego wnuczką jest Mariola Abkowicz, która we wspomnieniach napisała: Wyróżniał się silnym głosem, którym potrafił w drżenie wprawić ściany świątyni. Animator życia religijnego w Polsce powojennej, pełnił służbę duchowną aż do śmierci. Autor corocznie wydawanego kalendarza karaimskiego.

Publikacje

Bibliografia