Rajd Jamesona - Polski Serwis Naukowy

Rajd Jamesona (af. Jameson-inval, ang. Jameson Raid) – rajd zbrojny zorganizowany w dniach 29 grudnia 1895 – 2 stycznia 1896 roku przez Leandera Starra Jamesona i podległych jemu policjantów z Rodezji i Beczuany przeciwko Republice Południowoafrykańskiej.

Celem rajdu było wywołanie powstania zbrojnego brytyjskich robotników (zwanych jako Uitlanders) przeciwko rządowi Transvaalu, a następnie poproszenie na pomoc armii brytyjskiej. Brytyjscy robotnicy zaczęli przybywać do Transvaalu po odkryciu tam złóż złota i diamentów. Miejscowi Brytyjczycy nięchętni rządowi w Pretorii byli nazywani przez władze Przylądka konspiratorami z Johannesburga.

Druga wojna burska – wojna toczona pomiędzy burskimi republikami Transwalu i Oranii a Imperium brytyjskim w latach 1899-1902. Po początkowych sukcesach strony burskiej, szala zwycięstwa przechyliła się na stronę brytyjską. Walki typu partyzanckiego trwały jednak jeszcze przez dwa lata. Na tak długi opór miało wpływ szczególnie to, że Burowie otrzymywali wsparcie w uzbrojeniu z pobliskiej niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej. Liczyli zresztą też na obiecaną interwencję Cesarstwa Niemieckiego. W czasie wojny Burowie organizowali samodzielne oddziały komandosów stawiające skuteczny opór. W celu stłumienia wojny partyzanckiej Brytyjczycy zorganizowali obozy koncentracyjne, w których internowali ludność cywilną z objętych walkami obszarów. Tworzyli także całe systemy blokhauzów mających powstrzymać przemieszczanie się partyzantów. Takie prowadzenie działań przez stronę brytyjską spotkało się z negatywnym odzewem prasy europejskiej i amerykańskiej. Ostateczne zwycięstwo odnieśli Brytyjczycy a republiki inkorporowano do korony jako dwie kolonie. Był to największy konflikt w którym udział brali Brytyjczycy od zakończenia wojen napoleońskich aż do I wojny światowej. W 1910 razem z kolonią przylądkową i kolonią Natalu stworzono z nich brytyjskie dominium znane jako Związek Południowej Afryki. Główne urzędy w tym państwie dostały się w ręce Burów coraz częściej nazywanych Afrykanerami.

Rajd zakończył się pojmaniem ludzi Jamesona przez Burów i przekazaniu ich brytyjskim władzom Kolonii Przylądkowej. Rajd, jakkolwiek był zwycięstwem Burów i totalną kompromitacją inicjatorów Rajdu – w tym głównych jego organizatorów: premiera Kolonii Przylądkowej Cecila Rhodesa oraz Alfreda Beita – stał się preludium do wybuchu II wojny burskiej oraz Drugiej Wojny z Matabele. Zapoczątkował też koniec kariery politycznej Rhodesa i jego wielkich planów imperialnych.

Bibliografia

Fitzpatrick, JP - The Transvaal From Within, Heinemann, (1899)

Gordon, CT - The Growth of Boer Opposition to Kruger (1890–1895), Oxford University Press, (1970)

Longford, Elizabeth - Jameson’s Raid: The Prelude to the Boer War, Weidenfeld and Nicolson (1982) ISBN 0297781367 - a revision of her:

Packenham, Elizabeth - Jameson’s Raid, Weidenfeld and Nicolson (1960)

Schreuder, D and Butler, J (eds) - Sir Graham Bower's Secret History of the Jameson Raid and the South African Crisis, 1895-1902, Van Riebeek Society, (2002)

van der Poel, J - The Jameson Raid, Oxford University Press, (1951)

Rhoodie, DO - Conspirators in Conflict: A Study of the Johannesburg Reform Committee and its Role in the Conspiracy Against the South African Republic, Tafelberg-Uiygewers, (1967)