Rajd na Saint-Nazaire - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 47°16′29.28″N 2°11′47.76″W / 47.2748, -2.1966

Rajd na Saint-Nazaire (Operacja Chariot) – brytyjski atak na niemiecką bazę morską we francuskim porcie Saint-Nazaire podczas II wojny światowej. Akcja została przeprowadzona w nocy 28 marca 1942 roku połączonymi siłami Royal Navy i komandosów British Army. Jej głównym celem był suchy dok – ówcześnie największy na świecie i jedyny na okupowanym atlantyckim wybrzeżu zdolny pomieścić niemiecki pancernik "Tirpitz".

Sonar (ang. Sound Navigation and Ranging – nawigacja i wyznaczanie odległości za pomocą dźwięku) – rodzaj echosondy jedno lub wielowiązkowej, dzięki której uzyskujemy obraz całego dna, oraz obiektów w niej zanurzonych (odgłos pracy sonaru ?/i).
Tallboy – używana w czasie II wojny światowej mniejsza wersja najcięższej bomby lotniczej Grand Slam o masie 5340 kg. Została skonstruowana przez brytyjskiego inżyniera Barnesa Wallisa według opracowanego przez niego konceptu bomby earth quake. Po raz pierwszy użyta w czerwcu 1944 roku do niszczenia niemieckich schronów na terenie Francji. Do końca wojny dywizjon specjalnie przygotowanych bombowców Avro Lancaster zrzucił 854 takie bomby, m.in. na niemiecki pancernik "Tirpitz". Licencję na produkcję bomb Tallboy zakupiły także Stany Zjednoczone. Na jej podstawie opracowano tam bombę kierowaną VB-13 Tarzon.

Plan ataku zakładał staranowanie zewnętrznych wrót doku przez niszczyciel HMS "Campbeltown", pod którego pokładem złożone zostały ładunki wybuchowe z zapalnikami czasowymi. W międzyczasie miał nastąpić desant komandosów, których zadaniem było unieszkodliwienie niemieckich stanowisk obronnych i dokonanie jak największych zniszczeń infrastruktury portowej. Po wypełnieniu swych zadań komandosi mieli powrócić na okręty i ewakuować się, zanim nastąpi eksplozja ładunków wybuchowych na niszczycielu, a w rezultacie destrukcja doku. Rajd zakończył się brytyjskim sukcesem – suchy dok został wyłączony z użytku na następne 5 lat. Został jednak okupiony ciężkimi stratami. Zaledwie 3 z 18 okrętów, które wzięły udział w ataku, powróciły do Wielkiej Brytanii. Spośród ponad 250 komandosów tylko nielicznym udało się uniknąć śmierci lub niemieckiej niewoli.

Mielizna – piaszczyste lub żwirowe płytkie miejsce w rzece lub obszarach szelfowych morza. Przyczyną jej powstania jest osadzanie materiału przenoszonego przez wodę przy miejscowym zmniejszeniu szybkości jej płynięcia. W morzach występuje w miejscach dochodzenia wzniesienia szelfu blisko powierzchni morza.
Torpedowce Typu 1923 (23), określane też jako typ Raubvogel lub Möwe - seria niemieckich okrętów klasy torpedowców z okresu międzywojennego, w służbie do II wojny światowej, składająca się z 6 jednostek. Były to jedne z pierwszych okrętów bojowych zbudowane w Niemczech po I wojnie światowej (po krążowniku "Emden").

Ze względu na rozmach i powodzenie operacji, w brytyjskiej tradycji militarnej znana jest ona również pod nazwą "największego z rajdów" (the greatest raid of all), a także "największego rajdu wszech czasów" (the greatest raid of all time).

Tło operacji

Pancernik "Tirpitz"

Port w Saint-Nazaire miał dla Kriegsmarine szczególne znaczenie z dwóch powodów. Po pierwsze był główną bazą niemieckich okrętów podwodnych na francuskim wybrzeżu. W jego masywnych betonowych bunkrach stacjonowała 6. i 7. Flotylla U-Bootów. Po drugie znajdował się tam największy na świecie suchy dok Forme Écluse Joubert. Został uruchomiony w 1934 roku specjalnie na potrzeby wielkiego francuskiego liniowca SS "Normandie" (stąd zwany jest również "Dokiem Normandie"). Miał 350 metrów długości i 50 szerokości, co umożliwiało remontowanie w nim największych okrętów niemieckiej marynarki wojennej, przede wszystkim pancernika "Tirpitz". Okręt ten osiągnął gotowość operacyjną w styczniu 1942 roku, wypełniając lukę po zatopionym "Bismarcku". Brytyjczycy uważali, że stanowi potencjalnie wielkie zagrożenie dla ich transatlantyckich konwojów; stał się więc celem numer jeden Home Fleet. "Zniszczenie lub nawet uszkodzenie tego okrętu jest obecnie naszym największym zadaniem na morzu" – napisał wkrótce po wejściu do służby pancernika Winston Churchill. Sama jego obecność w pobliżu brzegów Wielkiej Brytanii (stacjonował w Norwegii) wiązała 4 brytyjskie i 2 amerykańskie pancerniki. Wyeliminowanie "Tirpitza" okazało się jednak zadaniem niezwykle trudnym. Dopóki przebywał w głębokich norweskich fiordach, był poza zasięgiem rażenia brytyjskiego lotnictwa oraz okrętów podwodnych. Nie mogąc zniszczyć pancernika, Brytyjczycy postanowili więc ograniczyć możliwości jego poruszania się. Wychodzący w morze okręt musiał mieć zagwarantowaną możliwość remontu i usunięcia ewentualnych uszkodzeń, które mogłyby powstać w czasie rejsu i walki. Jedynym miejscem na atlantyckim wybrzeżu, gdzie "Tirpitz" mógł przejść takie naprawy był właśnie suchy dok w Saint-Nazaire.

Operacja Archery – brytyjski rajd podczas II wojny światowej przeciwko niemieckim pozycjom na norweskiej wyspie Vågsøy. Został przeprowadzony 27 grudnia 1941 roku siłami brytyjskich komandosów oraz norweskich członków SOE. Jego głównym celem było zniszczenie niemieckich fabryk konserw i tranu oraz baterii dział morskich w miasteczku Måløy, a także wzięcie jeńców. Operacja zakończyła się alianckim sukcesem.
Distinguished Service Medal (pol. Medal za Wybitną Służbę) - amerykańskie odznaczenie wojskowe przyznawane za wybitne dowodzenie oddziałem na polu walki. Jest to trzecie najwyższe amerykańskie odznaczenie wojskowe po Medalu Honoru i Krzyżu za Wybitną Służbę.

Dok Normandie (stan z 2007 r.)

Zadanie zniszczenia Doku Normandie otrzymał jeszcze w 1941 roku RAF, jednak przeprowadzone naloty nie wyrządziły większych zniszczeń. Przyczynami niepowodzenia były duża wytrzymałość stalowych i betonowych instalacji portowych, niedoskonała na tym etapie wojny technika nocnych nalotów bombowych oraz chęć uniknięcia strat wśród francuskiej ludności cywilnej. Brytyjskie dowództwo rozważyło zatem sięgniecie po inne środki. Zdaniem Royal Navy dużą operację desantową uniemożliwiało położenie portu, który znajdował się 8 km w głębi estuarium Loary. Obawiano się, że flota desantowa zostałaby wykryta i zatopiona przez ulokowaną na obu brzegach rzeki silną artylerię nadbrzeżną, zanim zdołałaby zbliżyć się do celu. Wykluczono również sabotaż. SOE uznała za nierealne dostarczenie do portu przez jej agentów wielkiej ilości materiałów wybuchowych, jaka była potrzebna do zniszczenia doku. Ostatecznie tym, który podjął się opracowania planu wyeliminowania suchego doku okazał się lord Louis Mountbatten. Mountbatten, jako Szef Operacji Połączonych, był odpowiedzialny za organizowanie rajdów na tereny okupowane przez III Rzeszę. Do swojej dyspozycji miał specjalnie do tego przeznaczone oddziały komandosów zorganizowane w 12 oddziałów, wielkości batalionu każdy, zwanych Commando. To właśnie ich siłami miała zostać przeprowadzona operacja.

Kilt - narodowy strój szkocki. Jest to szkocka spódniczka zrobiona z tartanu, czyli materiału w szkocką kratę. Z bardzo dużej szerokości tego materiału szyje się kilt, plisując go i składając na fason spódnicy kopertowej. Należy dodać, że kolor kraty na materiale i dokładny jej wzór zależy od klanu danego Szkota/Szkotki.
Suchy dok – rodzaj budowli hydrotechnicznej w porcie wodnym, najczęściej w stoczni. Jest to wąski basen portowy ze szczelnymi wrotami oraz urządzeniami wypompowującymi z jego wnętrza wodę.

Plan operacji

Lord Louis Mountbatten

31 stycznia 1942 roku Mountbatten nakazał zespołowi pod kierownictwem kmdr. Hughes-Halleta stworzyć wstępny zarys operacji. Do jego opracowania wykorzystano m.in. plany Doku Normandie, informacje wywiadu, a także dostarczoną przez RAF szczegółową makietę portu i zdjęcia lotnicze. 7 lutego gotowy projekt został przedłożony przedstawicielom Admiralicji.

Samozatopienie – akt zniszczenia lub poważnego uszkodzenia jednostki pływającej przez własną załogę polegający na umożliwieniu dostania się wody do wnętrza kadłuba.
Wyrzutnia torpedowa — urządzenie służące do wystrzeliwania torped lub innych aparatów pływających z okrętu , wyjątkowo z lądu lub budynku, np. torpedowni.

Dwa specjalnie zmodyfikowane niszczyciele miały nocą wedrzeć się do Saint-Nazaire. Jeden z nich wyładowany materiałami wybuchowymi miał staranować południowe wrota suchego doku, a z jego pokładu mieli wtargnąć do portu komandosi. Ich zadaniem było (kolejność wg priorytetu):

zniszczyć północne wrota Doku Normandie

wysadzić kluczowe obiekty infrastruktury portowej (m.in. stację pomp, mosty, elektrownię, zbiorniki z paliwem)

zniszczyć śluzy, czyniąc portowy basen podatnym na pływy morskie

w razie możliwości zaatakować zakotwiczone w porcie statki i okręty.

Drugi niszczyciel dałby komandosom osłonę ogniową, a po wypełnieniu przez nich zadań zapewniłby im ewakuację. Po jej zakończeniu niszczyciel-taran miał eksplodować, niszcząc południowe wrota doku i wszystko w ich pobliżu. W trakcie trwania całej akcji 350 bombowców RAF-u miało bombardować cele w mieście i jego okolicach, paraliżując ewentualne niemieckie kontrataki. Datę operacji wyznaczono na koniec marca, czyli prognozowany okres wyjątkowo silnych przypływów. Dzięki temu niszczyciele mogłyby przepłynąć przez mielizny, omijając tor wodny, który był pod stałą obserwacją niemieckich artylerzystów. Plan został oceniony jako ekstremalnie ryzykowny, ale wykonalny.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".
333 Dywizja Piechoty – niemiecka dywizja z czasów II wojny światowej, sformowana w Kostrzynie na mocy rozkazu z 15 listopada 1940 roku, w 14. fali mobilizacyjnej w III Okręgu Wojskowym.

Zanim jednak przystąpiono do jego realizacji, nastąpiły w nim istotne zmiany. Zamiast dwóch niszczycieli Royal Navy zgodziła się przekazać Mountbattenowi tylko jeden. W zastępstwie drugiego Admiralicja obiecała wyasygnować flotyllę małych ścigaczy okrętów podwodnych, która miała zabrać na pokład część komandosów oraz zapewnić środki ewakuacji. Zdecydowano się także ograniczyć wsparcie lotnicze (RAF ostatecznie obiecał zaledwie 60 bombowców). Ponadto, aby zminimalizować straty wśród ludności cywilnej, bombardowanie miało nastąpić jedynie w razie dobrej widoczności. 3 marca zrewidowany plan uzyskał akceptację Komitetu Szefów Sztabu. Operacji nadano kryptonim "Chariot" (Rydwan).

Home Fleet - istniejąca od 1902 z przerwami do 1967 roku flota brytyjskiej Royal Navy, której zadaniem była obrona wód terytorialnych Zjednoczonego Królestwa.
Distinguished Service Order (w skrócie: DSO, dosłownie "Order za Wybitną Służbę") - wysokie odznaczenie wojskowe (order) Wielkiej Brytanii, poprzednio Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. W polskiej literaturze nazywany jest też: "Orderem Zaszczytnej Służby".

Przygotowania

Komandosi

Charles Newman

Działaniami komandosów miał pokierować 38-letni podpułkownik Charles Newman. Był dowódcą 2 Commando i weteranem kampanii norweskiej 1940 roku. Spośród żołnierzy swojego oddziału wybrał setkę najlepszych komandosów, którzy zostali następnie poddani intensywnemu szkoleniu w nocnej walce w warunkach miejskich. Z ich sił sformowano mające zniszczyć stanowiska ogniowe nieprzyjaciela 14-osobowe zespoły szturmowe, a także kilkuosobowe zespoły osłony, których zadaniem była bezpośrednia ochrona zespołów saperskich. Ich uzbrojenie stanowiły granaty, pistolety maszynowe Thompson, ręczne karabiny maszynowe Bren oraz lekkie moździerze.

Augustus Charles Newman (ur. 19 sierpnia 1904, zm. 26 kwietnia 1972) – brytyjski oficer, weteran II wojny światowej. Dowodził atakiem komandosów na suchy dok w Saint-Nazaire, za co został odznaczony najwyższym brytyjskim orderem wojennym Krzyżem Wiktorii.
Military Cross (MC - Krzyż Wojskowy), brytyjskie odznaczenie wojskowe, do 1993 przyznawane tylko oficerom, od 1993 może być przyznawane bez względu na stopień wojskowy. Miliatary Cross nie może być przyznawany pośmiertnie, a można go utrzymać za "dzielność w czasie aktywnych operacji prowadzonych przeciw wrogowi" (gallantry during active operations against the enemy).

Brytyjscy komandosi (1942)

Zespoły saperskie sformowano z około 150 komandosów wyselekcjonowanych z 1, 3, 4, 5, 9 i 12 Commando. Ich rola była szczególnie ważna, bowiem polegała na zniszczeniu kluczowych instalacji portowych. W tym celu musieli posiąść specjalistyczną wiedzę na temat materiałów wybuchowych oraz zasady działania obiektów i maszyn, które mieli zniszczyć. Szkoleniem w tym zakresie kierował kpt. Pitchard, który miał za sobą zarówno pracę dokera oraz służbę w Royal Engineers. Odbywało się ono w portach w Cardiff i Southampton. Każdy zespół został przydzielony do wysadzenia w Saint-Nazaire konkretnego obiektu i przeprowadzał symulacje na jego odpowiedniku w tych portach. Suchy dok w Southampton miał tę wielką zaletę, że był niemal kopią Doku Normandie. Ćwiczenia odbywały się w ciemnościach oraz często w zdekompletowanych składach, tak aby każdy żołnierz był przygotowany na przejęcie zadania poległego kolegi. Każdy kilkuosobowy zespół saperski przenosił ponad 150 kg materiałów wybuchowych oraz młoty, łomy i siekiery. Jedynym uzbrojeniem ich członków były pistolety. Ich bezpieczeństwo leżało więc całkowicie w rękach zespołów osłony.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Stalag VIII-B (w końcu 1943 r. przemianowany na Stalag 344 Lamsdorf) był niemieckim obozem jenieckim w Lamsdorf (pol. Łambinowice) na Śląsku. Istniał od września 1939 do marca 1945 roku. Po zakończeniu II wojny światowej jako obóz pracy dla ludności niemieckiej.

Royal Navy

Robert Ryder

Za morską część operacji odpowiadał 34-letni komandor porucznik Robert "Red" Ryder. Był to doświadczony oficer Royal Navy o bogatej karierze. Służył na okręcie podwodnym, dowodził szkunerem podczas 3-letniej wyprawy na Antarktydę, był oficerem na HMS "Warspite", a po wybuchu wojny kapitanem fregaty oraz statku-pułapki. Udział w rajdzie miał być dla niego szansą na rehabilitację, po tym jak kilka miesięcy wcześniej został oddelegowany do służby na lądzie za utratę okrętu w wyniku kolizji z inną jednostką. Jego zadaniem było teraz dostarczyć do Saint-Nazaire wyładowany materiałami wybuchowymi niszczyciel oraz ponad 250 komandosów Newmana, osłaniać ich działania ogniem ze swoich pozostałych okrętów, a następnie dowodzić akcją ewakuacyjną. Pierwotnie niszczycielem wyznaczonym do wzięcia udziału w operacji był polski ORP "Burza". Był on nietypową jednostką w alianckiej flocie, więc Anglicy mieli stałe kłopoty z dobieraniem części zamiennych oraz uzupełnieniem jego wyposażenia. Na poświęcenie okrętu nie wyraziło jednak zgody kierownictwo Polskiej Marynarki Wojennej. Z podobnych przyczyn rozważano użycie francuskiego niszczyciela "Ouragan", jednak z pomysłu zrezygnowano, nie chcąc wtajemniczać w plan ataku ludzi de Gaulle'a.

Ścigacz okrętów podwodnych – klasa niewielkich okrętów przeznaczonych do zwalczania okrętów podwodnych, w zanurzeniu i na powierzchni, obecnie w większości zanikła. Ich wyporność wynosi od kilkudziesięciu do ponad 400 ton. Przeznaczone są głównie do działań przybrzeżnych.
Statek-pułapka – okręt, mały przebudowany statek handlowy, uzbrojony w zamaskowane działa i służący do walki z okrętami podwodnymi znajdującymi się na powierzchni. Statki-pułapki stosowane były w okresie I wojny światowej przez Francję i Wielką Brytanię - brytyjskie były nazywane: Q-boat (lub Q-ship).

USS "Buchanan", czyli późniejszy HMS "Campbeltown" (wygląd z 1936 r.)

Ryderowi przekazano więc niszczyciel HMS "Campbeltown". Była to przestarzała jednostka amerykańskiej produkcji, którą Brytyjczycy otrzymali w 1940 roku w ramach porozumienia "niszczyciele za bazy". Na potrzeby rajdu został on poddany licznym modyfikacjom. Z okrętu usunięto wszelkie zbędne wyposażenie, aby maksymalnie zmniejszyć jego zanurzenie. Na mostku oraz wzdłuż burt zamontowano metalowe płyty mające dać choć minimalną osłonę obecnym na pokładzie komandosom. Siłę ognia niszczyciela zwiększono przez zastąpienie przedniego działa kalibru 4 cal. działem 12-funtowym oraz zamontowanie 8 dodatkowych automatycznych armatek Oerlikon 20 mm. Ponadto, aby zmylić czujność garnizonu Saint-Nazaire, "Campbeltown" został upodobniony do niemieckiego torpedowca typu Raubvogel. W tym celu usunięto dwa kominy, a dwóm pozostałym zmieniono radykalnie wygląd. W końcu pod pokładem okrętu (w przestrzeni między podstawą dziobowego działa a pomostem) w stalowych kontenerach umieszczono blisko 4,5-tonowy ładunek 24 bomb głębinowych Mk VII zawierających w sumie 3,17 t amatolu. Bomby połączono wodoodpornymi zapalnikami zespolonymi tzw. zapalnikiem ołówkowym, uzbrajającym się w wyniku uderzenia i działającym z około 8-godzinnym opóźnieniem. Aby utrudnić Niemcom odkrycie ładunków, całość pokryto warstwą betonu. Ponadto załoga niszczyciela została zredukowana do bezwzględnego minimum.

Most podnoszony to rodzaj mostu ruchomego, w którym jedno z przęseł jest podnoszone do góry w celu umożliwienia przepłynięcia statków i innych jednostek pływających. Zaletą budowy takiego mostu jest niższy koszt budowy od mostu zwodzonego. Można między innymi użyć słabszych siłowników, gdyż konstrukcja nie musi przenosić tak dużych obciążeń. Najczęściej stosowany na liniach kolejowych.
Junkers Ju 88 – niemiecki dwusilnikowy samolot z okresu II wojny światowej. Był jednym z najbardziej wszechstronnych samolotów tego konfliktu rywalizując w tej kategorii z samolotem de Havilland Mosquito (stąd nazwa ,,niemiecki Mosquito"). Zaprojektowany jako szybki bombowiec był bezkonkurencyjny w atakach z niewielkiej wysokości i płytkiego lotu nurkowego. Mógł też pełnić rolę nocnego myśliwca, bombowca torpedowego i samolotu rozpoznawczego. Prędkością, pułapem, udźwigiem bomb oraz uzbrojeniem pokładowym przewyższał standardowy niemiecki bombowiec taktyczny Heinkel He 111.

MGB 314

"Campbeltownowi" miała towarzyszyć grupa 18 mniejszych okrętów trzech typów. Większość z nich stanowiły ścigacze okrętów podwodnych (ML) typu Fairmile B. Były to jednostki drewnianej konstrukcji o długości 34 m uzbrojone w dwie armatki Oerlikon 20 mm i podwójny karabin maszynowy Lewis (niektóre także w wyrzutnie torped). Wspierać je miał ścigacz artyleryjski typu Fairmile C (MGB 314). Był nieco mniejszy niż okręty typu B, ale za to silniej uzbrojony (dwie armaty 40 mm i dwa podwójnie sprzężone wielkokalibrowe karabiny maszynowe). Ponadto był wyposażony w radar i sonar, więc Ryder wybrał go na swój okręt dowodzenia. Grupę uzupełnił specjalnie zmodyfikowany kuter torpedowy MTB 74. Miał on storpedować wrota suchego doku, w razie gdyby "Campbeltownowi" nie udało się dotrzeć do portu.

Sonar – urządzenie używające długich, średnich lub krótkich fal dźwiękowych do nawigacji, komunikacji, detekcji, określania pozycji, śledzenia oraz klasyfikacji ruchomych i nieruchomych obiektów zanurzonych, znajdujących się na powierzchni cieczy bądź w powietrzu. Nazwa "sonar" wywodzi się od akronimu "SOund Navigation and Ranging". W zależności od zasady działania, sonary mogą być aktywne bądź pasywne, mogą także łączyć obie te cechy. Najczęstszym środowiskiem zastosowania urządzeń sonarowych jest środowisko ciekłe zwłaszcza wodne, jednakże ich odpowiednie formy mogą być wykorzystywane także w środowisku gazowym, w tym w powietrzu. W zależności od zastosowania i konstrukcji systemy echolokacyjne mogą używać bardzo szerokiego zakresu fal dźwiękowych - od infradźwięków po ultradźwięki. U niektórych zwierząt takich jak delfiny czy nietoperze umiejętność echolokacji wytworzyła się naturalnie w drodze ewolucyjnej.
Kampania norweska – działania wojenne wojsk norweskich, francuskich, brytyjskich i polskich przeciw inwazji niemieckiej pod kryptonimem Operacja Weserübung. Kryptonim ten obejmował atak Kriegsmarine i innych wojsk Wehrmachtu na Danię i Norwegię w czasie II wojny światowej, rozpoczęty 9 kwietnia 1940 r., i oznaczający faktyczny koniec dziwnej wojny na Zachodzie.

Mimo swej szybkości, żaden z tych niewielkich okrętów nie był przystosowany do zadania, któremu musiał podołać. Były one lekkimi, nieopancerzonymi jednostkami wrażliwymi nawet na ostrzał karabinowy. Ponadto na potrzeby rajdu zamontowano na ich pokładach dodatkowe zewnętrzne zbiorniki paliwa, których każdorazowe przebicie groziło eksplozją.

Organizacja Todt (niem. Organisation Todt, OT) - utworzona w 1938 w nazistowskich Niemczech organizacja mająca za zadanie budowę obiektów wojskowych, kierowana początkowo przez Fritza Todta.
Commando − brytyjskie formacje komandosów. Pierwsze oddziały tego typu powołano z inicjatywy Winstona Churchilla w 1940 roku z szeregów British Army. Od 1942 roku zaczęto tworzyć również jednostki komandosów Royal Marines i Royal Navy.

Koncentracja

Kompletowanie i szkolenie oddziałów mających wziąć udział w akcji zostało zakończone w drugim tygodniu marca. Następnie siły Rydera i Newmana w tajemnicy zgromadzono w Falmouth, skąd miały wyruszyć do Saint-Nazaire. Żołnierze zostali zakwaterowani na promie "Princesse Joséphine Charlotte" i ze względu na ściśle tajny charakter misji otrzymali zakaz jego opuszczania. Wolny czas wykorzystano na ostatnie przygotowania. Najpierw komandosi odbyli na pokładzie ścigaczy dwudniowy rejs wzdłuż wybrzeży Kornwalii, który miał na celu zaznajomić ich z warunkami na morzu oraz pomóc im przezwyciężyć chorobę morską, a kilka dni później dokonano symulacji nocnego desantu na bazę Devonport.

Statek pasażerski – statek przeznaczony do przewozu osób. Statkami pasażerskimi mogą być także statki zarabiające przede wszystkim przewozem towarów. Już w 1948 r. w przepisach Konwencji Londyńskiej określono, że statkiem pasażerskim jest każdy statek handlowy zabierający na pokład i mający miejsca kabinowe dla ponad 12 pasażerów. Przez następne lata utarł się podział na statki pasażerskie zabierające powyżej 100 pasażerów oraz pasażersko-towarowe mogące pomieścić od 12 do 100 osób. Coraz bardziej upowszechniała się żegluga promowa, pojawiły się też nowe typy statków np. poduszkowce, szybkie statki pasażerskie (tzw. HSC). Sam czas podróży zaczął się skracać i statkami pasażerskimi już są dzisiaj statki zabierające na pokład, a nie do kabin 12 pasażerów.
Granat (z łac. → wł. lub hiszp. Granada) – rodzaj broni, pocisk rażący odłamkami i energią wybuchu albo zapalający. Najczęściej przez określenie to rozumie się granat ręczny, przeznaczony do miotania przez żołnierza w kierunku nieprzyjaciela, gdzie ma nastąpić wybuch. Dawne granaty ręczne, stosowane od XV wieku, były metalowymi naczyniami o cienkich ścianach, wypełnionymi prochem oraz kamieniami lub drobnymi kulkami. Były zawodne i niebezpieczne w użyciu, ale, celnie rzucone, mogły dokonać przerażającego spustoszenia. W połowie XVII wieku pojawiły się granaty działowe - pociski wybuchowe, wystrzeliwane z armat.

19 marca Newman zebrał wszystkich swoich ludzi i ujawnił im szczegółowy plan całego ataku (sam jego cel dopiero 6 dni później). Zgodnie z instrukcją Mountbattena, dał im również do zrozumienia, że misja jest na wpół samobójcza i większość jej uczestników prawdopodobnie z niej nie powróci. Dlatego też każdy otrzymał szansę zrezygnowania z wzięcia w niej udziału. Nikt z tej okazji nie skorzystał.

Charles André Joseph Marie de Gaulle ?/i [ʃaʀl ɑ̃ˈdʀe ʒoˈzɛf maˈʀi dəˈgol] (ur. 22 listopada 1890 w Lille, zm. 9 listopada 1970 w Colombey-les-Deux-Églises) – francuski polityk i teoretyk wojskowości, w czasie II wojny światowej stał na czele emigracyjnego rządu Francji, kontynuującego walkę z Niemcami hitlerowskimi. W latach 1959-1969 był prezydentem Francji i twórcą nowej konstytucji ustanawiającej półprezydencki system rządów. Przed II wojną światową był znany głównie jako propagator idei masowego użycia broni pancernej. Napisał kilka książek. Człowiek Roku 1958 według magazynu Time.
Na mapach: ) – skalisty półwysep na południowym wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego, u wyjścia Morza Śródziemnego na Ocean Atlantycki. Gibraltar stanowi terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii.

23 marca do Falmouth przybyły niszczyciele eskorty, a dwa dni później przeobrażony HMS "Campbeltown". Datę wypłynięcia wyznaczono na czwartek 26 marca.

Siły stron

Brytyjczycy

Łącznie w rajdzie miało wziąć udział 611 ludzi oraz 19 okrętów. Siły te zostały podzielone na 5 grup:

straż przednią:

ścigacz artyleryjski MGB 314 (okręt dowodzenia z Ryderem i Newmanem na pokładzie) oraz 2 ścigacze ML (160 i 270),

Holownik – statek lub okręt pomocniczy konstrukcyjnie przewidziany do holowania (prac holowniczych). Posiada silnik o niewspółmiernie dużej mocy i uciągu (do kilkudziesięciu ton siły) w stosunku do wielkości.
U-Boot (niem.: Unterseeboot = okręt podwodny, dosłownie podmorski) – skrótowe oznaczenie niemieckich okrętów podwodnych. Poszczególne okręty nosiły oznaczenie w formie litery U z numerem (w okresie I wojny światowej istniały ponadto serie małych okrętów UB i podwodnych stawiaczy min UC).

grupę desantową nr 1:

6 ścigaczy ML (306, 307, 341, 443, 447, 457) przewożących 2 zespoły szturmowe, 4 zespoły saperskie i 2 zespoły osłony,

grupę desantową nr 2:

6 ścigaczy ML (156, 177, 192, 262, 267, 268) przewożących 3 zespoły szturmowe, 2 zespoły saperskie, 2 zespoły osłony i zespół rezerwowy,

grupę desantową nr 3:

niszczyciel HMS "Campbeltown" (d-ca kmdr ppor. Stephen Beattie) przewożący 2 zespoły szturmowe, 5 zespołów saperskich i 2 zespoły osłony,

Bogusław Wołoszański (ur. 22 marca 1950 w Piotrkowie Trybunalskim) – dziennikarz i popularyzator historii, autor wielu książek o tematyce historycznej. Pomysłodawca i autor programu telewizyjnego i radiowego "Sensacje XX wieku".
Oerlikon 20 mm - armata automatyczna kalibru 20 mm zaprojektowane przez Reinholda Beckera w 1914 i będące w użyciu do tej pory przez siły zbrojne wielu państw na całym świecie.

straż tylną:

kuter torpedowy MTB 74 i dwa ścigacze ML (298, 446).

Zespołowi przydzielono eskortę złożoną z dwóch niszczycieli typu Hunt (HMS "Atherstone" i HMS "Tynedale"). Miały one osłaniać okręty Rydera w drodze do Francji, a następnie czekać w bezpiecznej odległości na zakończenie rajdu i eskortować je w drodze powrotnej. Dwa inne (HMS "Cleveland" i HMS "Brocklesby") czuwały w pogotowiu u wybrzeży Anglii.

Winston Leonard Spencer Churchill KG, OM (ur. 30 listopada 1874 w Blenheim Palace, zm. 24 stycznia 1965 w Londynie) – brytyjski polityk, mówca, strateg, pisarz i historyk, dwukrotny premier Zjednoczonego Królestwa, laureat literackiej Nagrody Nobla, honorowy obywatel Stanów Zjednoczonych. W 2002 r. w plebiscycie organizowanym przez BBC został uznany najwybitniejszym Brytyjczykiem wszech czasów.
Lewis – brytyjski lekki karabin maszynowy zaprojektowany jeszcze przed I wojną światową pozostający na wyposażeniu brytyjskich sił zbrojnych do końca II wojny światowej.

Wspierające atak naloty bombowe miały zostać przeprowadzone w trzech rzutach między godziną 23.30 a 4.00. W sumie wyznaczono do tego zadania 35 średnich bombowców Armstrong Whitworth Whitley oraz 25 Vickers Wellington.

Niemcy

Basen Saint-Nazaire i bunkry U-Bootów (stan z 2005 r.)

Port Saint-Nazaire, będąc bazą dwóch flotylli U-Bootów oraz miejscem remontu wielkich okrętów nawodnych Kriegsmarine, posiadał rozbudowany system stanowisk artylerii nadbrzeżnej i przeciwlotniczej. Działa były chronione potężnymi bunkrami wzniesionymi jeszcze przed wojną przez Francuzów, a później sukcesywnie rozbudowywanymi przez Niemców w ramach Wału Atlantyckiego. Czyniło to Saint-Nazaire drugą po Breście najlepiej ufortyfikowaną niemiecką bazą morską w zachodniej Europie. Dowódcą obrony ujścia Loary był komandor Adalbert Zuckschwerdt. Jego rozkazom podlegało 5000–6000 ludzi, w szczególności:

Trałowiec to okręt specjalnie przeznaczony do oczyszczania akwenów żeglownych z min za pomocą holowanych trałów, a także do stawiania min, stąd oboczna nazwa minowiec.
Bomba głębinowa to broń morska, przeznaczona do rażenia okrętów podwodnych znajdujących się w zanurzeniu. Do czasów II wojny światowej był to główny środek zwalczania okrętów podwodnych (ZOP), później jego rola malała i obecnie ma już raczej znaczenie historyczne.

280 Batalion Artylerii Morskiej (d-ca kmdr Dieckmann), który dysponował 28 działami o kalibrze od 75 do 240 mm rozmieszczonymi u ujścia Loary do Atlantyku,

22 Brygada Morskiej Artylerii Przeciwlotniczej (d-ca kmdr Mecke), która dysponowała 43 działami o kalibrze 20, 37 i 40 mm oraz reflektorami przeciwlotniczymi o średnicy 60 i 150 cm rozmieszczonymi u ujścia rzeki i w samym porcie,

siły ochrony portu (d-ca kmdr ppor. Kellermann), w skład których wchodziły uzbrojone w broń strzelecką kompanie wartownicze Kriegsmarine oraz cztery okręty patrolowe; dodatkowo w mieście przebywali marynarze U-Bootów i dwóch flotylli trałowców, załogi remontowanych okrętów, niemiecka obsługa doków i ekipy remontowe oraz członkowie Organizacji Todta – wszyscy w razie konieczności mogli zostać uzbrojeni i wziąć udział w obronie portu.

Wybrzeże na północ od ujścia Loary było chronione przez 333 Dywizję Piechoty generała Rudolfa Pilza. Tworzyli ją w dużej mierze wcieleni do Wehrmachtu Polacy z anektowanych przez III Rzeszę terenów zachodniej Polski. Najbliżej Saint-Nazaire stacjonował jej 679 Pułk Piechoty. Siły Pilza były jednak rozproszone na dużym obszarze, więc brytyjscy planiści liczyli na to, że zanim dotrą one do portu, komandosi zdążą się już wycofać.

Torpedowiec - klasa niewielkich lub średniej wielkości okrętów przeznaczonych głównie do wykonywania ataków torpedowych na okręty nieprzyjaciela. Powstała pod koniec XIX wieku, kiedy to przypadł też szczyt popularności torpedowców. Zastąpione następnie przez inne klasy okrętów, głównie niszczyciele i kutry torpedowe, budowane były i używane już w mniejszych ilościach do okresu II wojny światowej.
Robert Edward Dudley Ryder (pseudonim Red Ryder; ur. 16 lutego 1908, zm. 29 czerwca 1986) – brytyjski oficer marynarki, weteran II wojny światowej, polityk. Za udział w rajdzie na Saint-Nazaire został odznaczony najwyższym brytyjskim orderem wojennym Krzyżem Wiktorii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)