Rakietowy pocisk antybalistyczny - Polski Serwis Naukowy

Rakietowy pocisk antybalistyczny - to pocisk o napędzie rakietowym służący przede wszystkim do zwalczania innych pocisków rakietowych w wszystkich fazach ich lotu (Boost Phase, Midcourse Phase, Terminal Phase: upper tier i lower tier) np. pocisków balistycznych, manewrujących, niektóre (fazy terminalnej) mają możliwości też przeciwlotnicze mogąc zestrzeliwać: myśliwce, uzbrojone jak i nie bezpilotowe aparaty latające oraz helikoptery (np. Patriot PAC 3), a nawet (każdej fazy) satelity na orbicie okołoziemskiej (np. KEI, GBI czy Standard Missile 3 Block IA). Obecnie nowoczesne pociski antyrakietowe w większości są wyposażone w głowicę technologii hit-to-kill np. min.: GBI, KEI, SM-3, Patriot PAC-3, THAAD, PAD, AAD ale są też nowoczesne pociski z głowicą wybuchową np. Arrow 2, AMRAAM czy SM-6 ERAM. Pociski przeciwbalistyczne starego typu są uzbrojone w głowicę odłamkową np.: Patriot PAC-1 i PAC-2, oraz atomową: Nike-Zeus, Sprint i Spartan czy Galosz. Obecnie rzadko używa się głowic jądrowych do niszczenia innych głowic np. 53T6, 51T6 służące do ochrony w fazie terminalnej Moskwy, jest to spowodowane tworzeniem się szkodliwego dla zdrowia i środowiska promieniowania jądrowego.

Promieniowanie jądrowe – emisja cząstek lub promieniowania elektromagnetycznego (promieniowanie gamma) przez jądra atomów. Promieniowanie zachodzi podczas przemiany promieniotwórczej lub w wyniku przejścia wzbudzonego jądra do stanu o niższej energii. Rodzaj wysyłanego promieniowania oraz jego energia zależy od rodzaju przemiany jądrowej.

Silnik rakietowy – rodzaj silnika odrzutowego, czyli wykorzystującego zjawisko odrzutu substancji roboczej, który nie pobiera w trakcie pracy żadnej substancji z otoczenia. Substancją roboczą mogą być produkty spalania (gazy spalinowe) powstałe przy utlenianiu paliwa (chemiczny silnik rakietowy), przy czym zarówno paliwo rakietowe jak i utleniacz znajdują się w zbiornikach napędzanego urządzenia (tlen nie jest pobierany z atmosfery), dzięki czemu silnik może pracować w dowolnych warunkach, np. w przestrzeni kosmicznej i pod wodą. Mogą nią być też jony rozpędzane elektromagnetycznie (silnik jonowy), plazma, także rozpędzana elektromagnetycznie (silnik plazmowy) lub strumień fotonów gamma (hipotetyczny silnik fotonowy). Stosowany najczęściej w rakietach i promach kosmicznych oraz pociskach rakietowych.

Obecnie większość pocisków antybalistycznych na świecie należy do amerykańskiego systemu obrony antybalistycznej, gdyż to dla jego różnych wersji zostały opracowane, min.: KEI (wszystkie odmiany), GBI, THAAD, Patriot (wszystkie wersje), niektóre z serii Standard Missile (typu SM-3, SM-6 ERAM).

Terminal High Altitude Area Defense (THAAD) amerykański rakietowy system antybalistyczny stanowiący element ostatniej warstwy obrony amerykańskiego programu antyrakietowego Ballistic Missile Defense. Jego zadaniem jest przechwytywanie oraz niszczenie taktycznych rakietowych pocisków balistycznych oraz głowic bojowych przeciwnika w najniższej części egzosfery - na początku ostatniej, terminalnej fazy ich lotu (Terminal Phase Defense). Działanie systemu opiera się na gwałtownym dostarczeniu celowi energii kinetycznej głowicy pocisku, poprzez bezpośrednie trafienie w cel (hit-to-kill). System THAAD został zaprojektowany do zwalczania pocisków balistycznych krótkiego i średniego zasięgu i jedynie w ograniczonym zakresie służyć może przeciwko pociskom międzykontynentalnym ICBM. Jak wszystkie systemy antybalistyczne fazy terminalnej, THAAD służy do obrony lokalnego obszaru - aglomeracji miejskich, jednostek wojskowych, zakładów przemysłowych i innych ważnych miejsc, ze swoim ponad dwustu kilometrowym zasięgiem może też jednak służyć do obrony całych niewielkich obszarowo państw.

Kinetic Energy Interceptor (KEI) to amerykański kinetyczny pocisk antybalistyczny w stadium konstrukcyjnym służący zwalczaniu pocisków balistycznych w ich startowej oraz środkowej fazie lotu (boost phase oraz midcourse phase). KEI jest pierwszym i jedynym do tej pory systemem antybalistycznym w całości opracowywanym po wypowiedzeniu przez USA traktatu ABM, zaś jego opracowanie w okresie obowiązywania tego układu nie byłoby możliwe.

Historia rozwoju pocisków antyrakietowych

Najważniejsze historycznie pociski antybalistyczne, których zastosowana technika i możliwości są przełomowe:

Nike-Zeus

Nike Zeus to pierwszy amerykański pocisk antyrakietowy służący do niszczenia głowic bojowych w ostatniej fazie lotu pocisku (Terminal Phase), przy użyciu głowicy atomowej o sile 400 kt oraz o zasięgu 400 kilometrów. Pocisk antybalistyczny powstał na przełomie lat 50 i 60 XX wieku.

AIM-120 AMRAAM (Advanced Medium-Range Air-to-Air Missile) - amerykański pocisk rakietowy powietrze-powietrze średniego zasięgu, z aktywnym radiolokacyjnym układem naprowadzania, korygowanym systemem nawigacji bezwładnościowej INS.

Sztuczny satelita – satelita wykonany przez człowieka poruszający się po orbicie wokół ciała niebieskiego. Pierwszym sztucznym satelitą Ziemi został wystrzelony przez Związek Radziecki w 1957 Sputnik 1.

Patriot PAC-3

To pierwszy pocisk przeciwrakietowy fazy końcowej, systemu Patriot oraz w ogóle jako pocisk antybalistyczny tej fazy w którym zastosowano głowicę kinetyczną Extended Range Interceptor Technology (ERINT). Dzięki zastosowaniu głowicy kinetycznej a nie wybuchowej jak w starszych wersjach PAC-1 PAC-2, skuteczność zniszczenia rakiety balistycznej wynosi ok. 90% w porównaniu do poprzednich wersjach gdzie wynosiła 33 procent. Pierwsza jego wersja weszła do służby w 1995 r. a najnowsza w 2003.

Sea-Based X-Band Radar (SBX), (Pływający radar pasma X) - to morski radar działający w zakresie fal X na platformie okrętowej, jest jednym z kluczowych elementów całego amerykańskiego systemu antybalistycznego jak i jego morskiego podsystemu Aegis BMD. Radar ten wspomagający wykrywanie i śledzenie pocisków i głowic balistycznych, wykonuje również zadania polegające na wspomaganiu odróżniania przez głowice kinetyczne pocisków antybalistycznych stanowiących ich cele głowic bojowych od wabików, głowic fałszywych oraz pozostałości rakiety nośnej. Radar ten zainstalowany jest na zmodyfikowanej półzanurzalnej platformie wiertniczej ropy naftowej. Całość platformy radaru zdolnej wraz z umieszczonym na niej radarem poruszać się z prędkością 8 węzłów, została zaprojektowana przez Moss Maritime w Norwegii, wykonana w stoczni Vyborg w Rosji, instalacja zaś i integracja samego radaru na tak przygotowanej platformie, nastąpiła w 2005 r. w Teksasie, w Stanach Zjednoczonych. Całkowita wyporność kompleksu wraz z radarem, to 50.000 ton. Po przeprowadzeniu - w tym samym roku - testów morskich i wysokiej radiacji na Zatoce Meksykańskiej, cały radar został przemieszczony wokół Przylądka Dobrej Nadziei na Wyspy Hawajskie, gdzie dopłynął w styczniu 2006 r., aby następnie udać się do swojego portu macierzystego w Adak na Alasce.

Rakietowy pocisk balistyczny – pocisk rakietowy, którego najistotniejszymi cechami są lot po parabolicznej krzywej balistycznej z napędem silnikowym jedynie w części trasy oraz wyposażenie w układ naprowadzania. Na etapie wznoszenia, lot odbywa się dzięki napędowi za pomocą jednego bądź więcej silników rakietowych, dalsze zaś etapy lotu odbywają się dzięki wykorzystaniu energii nadanej pociskowi w fazie silnikowej oraz sile grawitacji ziemskiej. Zastosowanie pocisków balistycznych opiera się na przenoszeniu do celu głowicy bojowej o charakterze konwencjonalnym bądź masowego rażenia.

Antyrakieta GBI podczas załadunku do wyrzutni.

Głowica kinetyczna Exoatmospheric Kill Vehicle.

Ground Based Interceptor

Jest to pierwszy antybalistyczny pocisk bazowania naziemnego fazy środkowej (Midcourse Phase), który niszczy swoją głowicą Exoatmospheric Kill Vehicle - EKV technologii hit-to-kill nie wrogi pocisk balistyczny a jego głowicę, po oddzieleniu w kosmosie się od reszty rakiety. Pierwsze pociski tego typu weszły do uzbrojenia USA w 2004 roku. Antyrakieta ta ma właściwości przeciwsatelitarne. Docelowo głowica EKV ma zostać zastąpiona wielogłowicowy modułem MKV uzbrojonym w 20 kinetycznych głowic.

53T6 (kod NATO: ABM-3 GAZELLE) radziecki rakietowy pocisk antybalistyczny krótkiego zasięgu przeznaczony do zwalczania głowic balistycznych w ostatniej, terminalnej fazie lotu balistycznego. Pierwotnie opracowywany dla systemu krótkiego zasięgu S-225. Uzbrojone w jądrowe głowice o mocy 10 kT sześćdziesiąt cztery pociski Gazela rozmieszczone są wokół Moskwy w ramach moskiewskiego systemu antybalistycznego A-135.

XLIM-49A Spartan uzbrojony w głowicę jądrową o mocy 5 Mt pocisk antybalistyczny dalekiego zasięgu, stanowiący - obok pocisku Sprint - element amerykańskiego systemu antybalistycznego Safeguard.

Pocisk Kinetic Energy Interceptor.

Kinetic Energy Interceptor

Pocisk SM-3 Block 1A.

KEI to pierwszy antybalistyczny pocisk rakietowy opracowanym po wycofaniu się USA z Traktatu ABM, który zabraniał konstruowania takich pocisków. KEI jako pierwsza antyrakieta ma możliwość zwalczania pocisków balistycznych w fazie początkowej lotu (Boost Phase), oraz środkowej po oddzieleniu się już głowicy. Jako pierwszy i jedyny pocisk antybalistyczny ma możliwość przenoszenia głowicy kinetycznej LEAP, EKV czy docelowej wielogłowicowej MKV (Multiple Kill Vehicle) wyposażonej w kilkanaście głowic (15). Wszystkie jego wersje mają możliwości antysatelitarne.

Kilometr (symbol: km) – powszechnie stosowana wielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Dokładniej, kilometr to 1000 metrów. Stowarzyszona i dość często używana jednostka powierzchni to kilometr kwadratowy (symbol: km²), a objętości – kilometr sześcienny (symbol: km³).

Rok – odstęp czasu między dwoma jednakowymi położeniami Ziemi w jej ruchu po orbicie wokół Słońca. Analogicznie można mówić o roku marsjańskim lub wenusjańskim – jest to odstęp czasu między dwoma położeniami planety w jej ruchu po orbicie wokół macierzystej gwiazdy.

Standard Missile 3 Block IA

SM 3 Block IA to pierwszy morski antybalistyczny pocisk użytkowany przez USA i Japonię z rodziny Standard Missile z głowicą kinetyczną LEAP (Lightweight Exo-Atmospheric Projectile), jak i w ogóle z głowicą technologii "Uderzyć aby Zabić" (ang. Hit-To-Kill). Pocisk ten powstał na bazie nigdy nie wprowadzonego do użytku pocisku antybalistycznego z głowicą odłamkową Standard Missile 2ER Block IV, i wszedł do linii w 2004 r. Zmodyfikowana wersja SM 3 IA potrafi we współpracy z zmodernizowanym radarem SBX niszczyć satelity np. zestrzelenie USA 193.

Orbita – tor ciała (ciała niebieskiego lub sztucznego satelity) krążącego wokół innego ciała niebieskiego. W Układzie Słonecznym Ziemia, inne planety, asteroidy, komety i mniejsze ciała poruszają się po swoich orbitach wokół Słońca. Także księżyce krążą po orbitach wokół planet macierzystych.

Traktat ABM (ABM Treaty, Anti-Ballistic Missile Treaty) traktat między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim o nieograniczonym czasowo ograniczeniu rozwoju, testowania i rozmieszczania systemów antybalistycznych (ABM – ‘’Antiballistic Missile’’). Jak wynika z art. I traktatu, jego celem było „ograniczenie systemów antybalistycznych każdej ze stron traktatu (ZSRR i USA) i zapobieżenie rozmieszczeniu przez którakolwiek ze stron systemów ABM na jego terytorium” Jakkolwiek układ dopuszczał pewne ograniczone rozmieszczenie systemów antybalistycznych, jednakże zapobiegał utworzeniu systemów narodowych, w efekcie czego zapewniał nieskrępowaną możliwość balistycznego ataku jądrowego przez każdą ze stron. Traktat ograniczał możliwość rozmieszczenia systemów antybalistycznych jedynie do określonej w nim liczby rakietowych systemów lądowych oraz umieszczonych na Ziemi systemów radarowych.

Zobacz też

ABL