Ranking szachowy - Polski Serwis Naukowy

Ranking szachowy (ELO) – metoda obliczania relatywnej siły gry szachistów w punktacji elo. Nazwa ELO pochodzi od nazwiska Arpada Elo – amerykańskiego naukowca węgierskiego pochodzenia, którego prace ukształtowały szachowy system rankingowy oparty na naukowych podstawach.

Profesor Arpad Elo był szachistą i aktywnym członkiem Federacji Szachowej Stanów Zjednoczonych (USCF) od chwili jej założenia w 1939 roku. USCF używała opracowanego przez Kennetha Harknessa liczbowego systemu rankingowego, który umożliwiał szachistom śledzenie własnych postępów w porównaniu z osiągnięciami innych szachistów. System Harknessa był prosty, lecz w niektórych okolicznościach dawał wyniki sprzeczne z intuicyjną oceną siły gry poszczególnych szachistów. Na zamówienie USCF profesor Elo opracował nowy system, oparty na regułach stosowanych w statystyce.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Partia szachowa - rozgrywka szachowa, proces walki toczącej się od pierwszego posunięcia do rozstrzygającego. Rozgrywana na turnieju szachowym to tzw. "partia turniejowa", a grana dla przyjemności lub dla treningu to "partia towarzyska".

Ocena siły gry szachisty jest zadaniem dość trudnym, ponieważ nie istnieją metody bezwzględnej oceny wartości poszczególnych posunięć w partii szachów. Można jedynie porównać poziom gry dwóch szachistów, biorąc pod uwagę wynik partii pomiędzy nimi. Jeśli zawodnik wygrał partię, należy założyć, że w tej partii zagrał na wyższym poziomie niż jego przeciwnik. Jeśli przegrał – na niższym. Remis w partii oznacza, że obaj szachiści grali na tym samym poziomie.

Listy rankingowe FIDE ukazują się od roku 1970. Pierwszym liderem listy mężczyzn był Bobby Fischer, natomiast kobiet, które sklasyfikowane po raz pierwszy zostały w dniu 1 lipca 1972 roku - Nona Gaprindaszwili.
Grigorij Kajdanow, ros. Григорий Кайданов (ur. 11 października 1959 w Berdyczowie) – amerykański szachista i trener szachowy pochodzenia ukraińskiego, arcymistrz od 1988 roku.

Profesor Elo zaproponował model, w którym zmiana rankingu szachisty jest bezpośrednio zależna od rankingów przeciwników i rezultatów partii z nimi rozegranych. Porównanie przed turniejem rankingu zawodnika i jego przeciwników powinno określić oczekiwany rezultat tego zawodnika. Jeśli w turnieju uzyskał wynik lepszy od oczekiwanego, jego ranking powinien wzrosnąć, jeśli gorszy – zmaleć. Najistotniejszym pytaniem w tym modelu było: jak różnica rankingów przekłada się na oczekiwany wynik? Do tego wyliczenia Elo zaproponował potraktowanie oczekiwanego wyniku jako zmiennej losowej o rozkładzie normalnym.

Stowarzyszenie Zawodowych Szachistów (ang. Professional Chess Association – PCA) – organizacja szachowa założona przez Garriego Kasparowa i Nigela Shorta w 1993 roku.
Kandydat na mistrza FIDE – tytuł szachowy nadawany przez Międzynarodową Federację Szachową dla mężczyzn (CM - od ang. Candidate Master) oraz dla kobiet (WCM - Woman Candidate Master). Jest tytułem najniżej zaszeregowanym, po tytułach arcymistrza, mistrza międzynarodowego i mistrza FIDE. Tytuł kandydata na mistrza FIDE można uzyskać po wniesieniu odpowiedniej opłaty, jedynym warunkiem jest osiągnięcie na dowolnej liście rankingowej wyniku min. 2200 (2000 dla kobiet) punktów (tytuł otrzymać więc może również zawodnik, który w momencie jego nadania posiada ranking np. 2100 punktów, ale wymagany poziom osiągnął w przeszłości).

USCF wprowadziła w życie system zaproponowany przez profesora Elo w 1960 roku. Dość szybko okazało się, że nowy system rankingowy jest znacznie bardziej precyzyjny od dotychczas stosowanego. W 1970 roku Międzynarodowa Federacja Szachowa (FIDE) wprowadziła system rankingowy oparty na tym samym modelu. W obu systemach nastąpiły pewne zmiany w stosunku do oryginału, skutkiem czego rankingi liczone przez FIDE i USCF dla tych samych szachistów znacznie się różnią. Swoje niezależne systemy rankingowe wprowadziły również inne organizacje, np. Stowarzyszenie Zawodowych Szachistów (PCA) czy Internet Chess Club (ICC). Wszystkie te odmiany są oparte na tym samym modelu, lecz różnią się w szczegółach. W związku z tym określenie "ranking ELO szachisty" może niekiedy prowadzić do nieporozumień. Przykładowo, amerykański arcymistrz Grigorij Kajdanow w sierpniu 2002 roku miał ranking FIDE 2638 punktów i ranking USCF 2742 punkty (ranking USCF jest średnio o 100 punktów wyższy od rankingu FIDE). W rozgrywkach międzynarodowych powszechnie obowiązującym jest ranking FIDE, dlatego "ranking ELO" bez określenia konkretnej organizacji domyślnie odnosi się do listy rankingowej FIDE.

Zmienna losowa – funkcja przypisująca zdarzeniom elementarnym liczby. Intuicyjnie: odwzorowanie przenoszące badania prawdopodobieństwa z niewygodnej przestrzeni probabilistycznej do dobrze znanej przestrzeni euklidesowej. Zmienne losowe to funkcje mierzalne względem przestrzeni probabilistycznych.
Szachy – rodzina strategicznych gier planszowych rozgrywanych przez dwóch graczy na 64-polowej szachownicy, za pomocą zestawu bierek (pionów i figur). Popularnie, choć nieprecyzyjnie, szachami nazywa się również wspomniane bierki.

Profesor Elo szczegółowo opisał swój model w książce The Ratings of Chess Players: Past and Present (Ranking szachistów: przeszłość i teraźniejszość), wydanej w 1978 roku.

Najwyższym osiągniętym dotychczas rankingiem FIDE może poszczycić się Garri Kasparow, który w lipcu 1999 roku osiągnął 2851 punktów.

Rekordowe rankingi

Świat

Rekordowe rankingi szachowe z lat 1970–2012 (z uwzględnieniem listy rankingowej FIDE na dzień 01.01.2012)
w przypadku równej punktacji rankingowej o wyższym miejscu decyduje wcześniejsza lista rankingowa

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.
Arpad Elo, właściwie Árpád Emrick Élő (ur. 25 sierpnia 1903 w Pápa, zm. 5 listopada 1992 w Milwaukee) – amerykański fizyk węgierskiego pochodzenia, szachista. Zasłynął stworzeniem systemu klasyfikacji szachistów, obowiązującego do dziś i uznawanego przez FIDE.

Garri Kasparow

Judit Polgár

Polska

Rekordowe rankingi szachowe Polaków z lat 1970–2012 (z uwzględnieniem listy rankingowej FIDE na dzień 01.01.2012)
w przypadku równej punktacji rankingowej o wyższym miejscu decyduje wcześniejsza lista rankingowa

Radosław Wojtaszek

Monika Soćko

Przed 1970 r.

Poniżej hipotetyczne rankingi obliczone za wyniki uzyskane przed 1970 rokiem:

Mistrz FIDE - szachowy tytuł nadawany przez Międzynarodową Federację Szachową od roku 1978 dla mężczyzn (FM - od ang. FIDE Master), natomiast od 1980 - również dla kobiet (WFM - Woman FIDE Master). Jest tytułem niżej zaszeregowanym od tytułów arcymistrza i mistrza międzynarodowego. Początkowo zdobywany był na zasadach podobnych do pozostałych tytułów, po wypełnieniu określonych przez przepisy FIDE norm punktowych w turniejach międzynarodowych. Aktualnie jest tytułem, który można uzyskać po wniesieniu odpowiedniej opłaty. Jedynym warunkiem jest osiągnięcie na dowolnej liście rankingowej wyniku min. 2300 (2100 dla kobiet) punktów (tytuł otrzymać więc może również zawodnik, który w momencie jego nadania posiada ranking np. 2200 punktów, ale wymagany poziom osiągnął w przeszłości). Tytuł mistrza FIDE można również uzyskać za określone wyniki, np. za zdobycie mistrzostwa świata juniorów w kategoriach od 10 do 16 lat, bądź zdobycie mistrzostwa kontynentu juniorów w kategoriach od 10 do 18 lat.
Garri Kimowicz Kasparow, ros. Гарри Кимович Каспаров, właśc. Garri Weinstein (ur. 13 kwietnia 1963 w Baku) – szachista rosyjski ormiańsko-żydowskiego pochodzenia, mistrz świata w latach 1985–1993.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)