Receptor - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy komórek i narządów receptorowych. Zapoznaj się również z: białka receptorowe.

Receptory – wyspecjalizowane komórki lub narządy zmysłowe odbierające informacje z otoczenia.

Receptor – w ogólnym znaczeniu struktura mająca zdolność do:

specyficznego rozpoznania stymulacji o naturze fizykochemicznej;
wywołania bezpośrednio, bądź za pośrednictwem innych struktur, reakcji na stymulację.

Typy receptorów

Ze względu na charakter bodźca bądź stymulacji receptory dzielą się na:

Fotoreceptory – receptory (białka lub specyficzne komórki) pochłaniające światło i uruchamiające określoną reakcję fizjologiczną w organizmie. Występują w organizmach roślinnych (fitochrom, fototropiny) i zwierzęcych, w tym u człowieka. Receptory wzrokowe stanowią wyspecjalizowane neurony siatkówki oka:

Neuron – rodzaj komórek występujących w układzie nerwowym. Najwięcej neuronów znajduje się w ośrodkowym układzie nerwowym. Neurony składają się z ciała komórki (perikarion albo soma) oraz wypustek cytoplazmatycznych: dendryty i akson, za pomocą których wytwarzają połączenia z innymi neuronami, bądź komórkami efektorowymi (wykonawczymi). Połączenie między komórkami nerwowymi zwane jest synapsą.

chemoreceptory – receptory rozróżniające substancje chemiczne (białka: białka receptorowe smaku i węchu; komórki: neurony smakowe, neurony węchowe; narządy: kubki smakowe, śluzówka węchowa);

termoreceptory – receptory reagujące na temperaturę bądź jej zmianę;

nocyceptory – receptory wrażeń bólowych;

mechanoreceptory – receptory wrażeń mechanicznych, takich jak dotyk (ciałko blaszkowate Vatera-Paciniego) lub dźwięk (narząd ślimakowy ucha wewnętrznego wykorzystuje mechanoreceptory do przetworzenia dźwięku w sygnały nerwowe);

fotoreceptory – receptory światła (białka: opsyny, rodopsyna; komórki: czopki, pręciki; narządy: oko);

magnetoreceptory – receptory natężenia i kierunku pola magnetycznego;

elektroreceptory – receptory natężenia i kierunku pola elektrycznego;

osmoreceptory – receptory ciśnienia osmotycznego;

proprioreceptory – receptory ruchu, pozycji i równowagi;

baroreceptory – receptory ciśnienia.

Niektóre receptory mogą też reagować na bodźce inne niż właściwe dla ich funkcji. Na przykład nocyceptory i termoreceptory człowieka reagują na kapsaicynę zawartą w odmianach papryki (Capsicum sp.) o ostrym smaku, a receptory zimna są aktywowane mentolem.

Oko (Oko proste, oko złożone, plamka oczna, łac. oculus, l.m. oculi) – narządy receptorowe umożliwiające wykrywanie kierunku padania światła i jego intensywności oraz, wraz ze wzrostem złożoności konstrukcji, efektywny proces formowania obrazu, czyli widzenie.

Kapsaicyna (nazwa systematyczna: trans-8-metylo-N-wanilino-6-nonenamid, C18H27NO3) - organiczny związek chemiczny, alkaloid, odpowiedzialny za ostry, piekący smak papryki chili. Związek ten działa na receptory bólu (nocyreceptory) oraz błonę śluzową, powodując uczucie pieczenia i ostrości w jamie ustnej.

Receptory cholinergiczne (ukł. przywspółczulny):

Nikotynowe (N) – agonistą jest nikotyna;

Nikotynowe neuronalne (Nn);

Nikotynowe mięśniowe (Nm);

Muskarynowe (M) – agonistą jest muskaryna. Wyróżniamy 5 rodzajów M1-M5:

M1 – uczenie się i pamięć;

M2 – serce;

M3 – mięśnie gładkie.

Klasyfikacja receptorów

ze względu na lokalizację:

eksteroreceptory – na zewnątrz ciała;

interoreceptory – wewnątrz ciała; dzielą się ze względu na lokalizację:

proprioreceptory (proprioceptory) – narząd ruchu (stawowe, mięśniowe) – informuje o położeniu ciała oraz jego części względem siebie (kinestezja);

wisceroreceptory – narządy wewnętrzne – informuje o stanie poszczególnych narządów;

angioreceptory – informują o stanie środowiska w naczyniach.

eksteroreceptory, dzielą się ze względu na styczność z bodźcem:

telereceptory – z pewnej odległości (np. wzrok, słuch);

kontaktoreceptory – są w bezpośrednim kontakcie z bodźcem (np. smak, ucisk);

Zobacz też

mechanizm działania kapsaicyny

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Mentol – alkohol z grupy terpenów, o ostrym, przenikliwym zapachu miętowym, stosowany masowo w przemyśle kosmetycznym i pomocniczych środkach farmaceutycznych.

Dźwięk – wrażenie słuchowe spowodowane falą akustyczną rozchodzącą się w ośrodku sprężystym (ciele stałym, płynie, gazie). Częstotliwości fal, które są słyszalne dla człowieka, zawarte są w paśmie między wartościami granicznymi od ok. 16-20 Hz do ok. 16-20 kHz.