Reda - miasto - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Reda (kaszb. Réda, niem. Rheda) – gmina miejska w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, położone w Pradolinie Redy-Łeby nad rzeką Redą. Stanowi jedno z miast Małego Trójmiasta Kaszubskiego oraz jest częścią aglomeracji Trójmiasta. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego, obszar bezpośrednio przylegający do niego tworzy gminę wiejską. Jako jedna z gmin wchodzi w skład Komunalnego Związku Gmin "Dolina Redy i Chylonki".

Przy Młynie - nowe południowe osiedle Redy położone na obszarze pomiędzy ulicami Obwodową i Gdańską (ulica Gdańska stanowi część głównej arterii komunikacyjnej Trójmiasta i ciąg drogi krajowej nr 6). Połączenie z innymi miejscowościami aglomeracji gdańskiej umożliwiają autobusy wejherowskiej i gdyńskiej komunikacji miejskiej (linie "J", "8", "9" i "19") jak również pobliski przystanek trójmiejskiej SKM "Reda. Osiedle znajduje się obecnie w fazie dalszej rozbudowy (główny inwestor "Semeko").
Prawo chełmińskie niem. Kulmer Recht, łac. Jus Culmense vetus – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1233 w Chełmnie i Toruniu, używana głównie na Pomorzu, Prusach, Mazowszu, Warmii i Podlasiu. Na skutek zarządzenia Kazimierza Jagiellończyka od 1476 obowiązywało wszystkich mieszkańców Prus Królewskich (także szlachtę). Najstarsze dokumenty to Kulmer Handfeste Hermanna von Salza z 1232 i Alte Kulm z XIV wieku. Nigdy nie uzgodniono oficjalnej kodyfikacji. W praktyce stosowano głównie wydane drukiem projekty kodyfikacji z lat 1566, 1580 oraz 1594.

Bardzo szybki rozwój Redy pod koniec XX wieku miał związek z budową osiedla bloków z mieszkaniami dla pracowników budowanej w latach 1982–1990 Elektrowni Jądrowej w Żarnowcu.

Według danych z 31 grudnia 2010 roku miasto miało 20 959 mieszkańców

Położenie

Reda leży w Pradolinie Redy-Łeby, między zalesionymi wysoczyznami Pucką i Pojezierza Kaszubskiego. Na zachód od miasta znajduje się rozległa nizina, zwana Mościmi Błotami, a na północ - Kępa Rekowska. Przez miasto przebiegają ważne szlaki komunikacji drogowej i kolejowej.

Podział administracyjny

Centrum

Środowisko naturalne

Według danych z 2006 roku w mieście 8,76 km² (29,75%) obejmują użytki rolne, a 15,45 km² (52,46%) stanowią lasy.

Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) - do 31 grudnia 2010 roku Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków (KOBiDZ) - z siedzibą w Warszawie przy ul. Szwoleżerów 9 na terenie Łazienek Królewskich – instytucja kultury utworzona w 2002 poprzez połączenie Ośrodka Dokumentacji Zabytków i Ośrodka Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. NID podlega Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego i posiada Oddziały Terenowe w miastach wojewódzkich (oprócz Bydgoszczy i Gorzowa Wielkopolskiego) oraz Pracownie Terenowe w Trzebinach, Zamościu oraz Park Mużakowski w Łęknicy.
Zbychowo (kaszb. Zbichòwò lub Zbëchòwò) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, w gminie Wejherowo na obszarze leśnym Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. W kierunku północnozachodnim od Zbychowa znajduje się Jezioro Wyspowo. Wieś jest siedzibą sołectwa Zbychowo w którego skład wchodzi również osada Wyspowo.

Geologia

Miasto korzysta z ujęć wód plejstoceńskich i trzeciorzędowych.

Wody

Przez miasto przepływa rzeka Reda. Wypływa ona pod wsią Strzebielino Morskie, a następnie meandruje dnem obniżenia nazywanego Pradoliną Redy-Łeby do Zatoki Puckiej. Wspomniane obniżenie wyżłobiły pod koniec epoki plejstoceńskiej spływające tędy ku zachodowi wody topniejącego lodowca. W późniejszych okresach, po utworzeniu się pod Strzebielinem progu przedzielającego w poprzek pradolinę, rzeka Reda skierowała się ku wschodowi, podczas gdy płynące w zachodniej części pradoliny wody rzeki Łeby zachowały kierunek biegu strumienia polodowcowego.

Trójmiejski Park Krajobrazowy (kaszb Trzëmiejsczi Park Krajòbrazny) – park krajobrazowy o powierzchni 19 930 ha położony w woj. pomorskim. Obejmuje tereny leśne (90% powierzchni) z enklawami rolniczymi wsi Gniewowo, Zbychowo, Nowy Dwór Wejherowski, Reszki i Bieszkowice. Park obejmuje część terenów Gdyni, Rumi, Szemudu i Wejherowa oraz fragmenty terenów Sopotu i Gdańska.
Zamostne (kaszb. Zômòstné) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, w gminie Wejherowo w pradolinie Redy. Zamostne leży na trasie zawieszonej obecnie linii kolejowej Wejherowo–Choczewo–Lębork (linia ta w latach 80. ubiegłego wieku miała stanowić element zelektryfikowanego połączenia do Elektrowni Jądrowej w Żarnowcu – perspektywicznego rozszerzenia sieci trójmiejskiej SKM). W ostatnich latach trakcja elektryczna została całkowicie zdemontowana a sama linia zawieszona). Wieś jest częścią składową sołectwa Kniewo.

Rzekę Redę cechują dość wysokie stany wód zimą i wczesną wiosną, powodujące wylewy. Szerokość rzeki na poziomie zwierciadła wody, przy średnim stanie, w środkowym odcinku jej biegu, wynosi 10-12 m. Na wschód od miasta Redy rzeka skanalizowanym korytem kończy swój bieg i wpada do Zatoki Puckiej między Rewą a Osłoninem. Dawniej była ona wykorzystywana do celów transportowych, a obecnie służy rekreacji (spływy kajakowe).

Mechowo (kaszb. Mechòwa, niem. Mechau, dawniej Mechowo, Miechaw) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Puck, na skraju Puszczy Darżlubskiej.
Państwowe Gospodarstwo Rolne (w skrócie PGR) – forma socjalistycznej własności ziemskiej w Polsce w latach 1949–1991; duże gospodarstwo rolne, którego właścicielem było państwo.

Przyroda

Północno-zachodnie obszary Redy są porośnięte lasami, w których rosną sosny, świerki, graby, buki, a rzadziej modrzew, brzozy i klony. Podobne lasy, pokrywające południowo-zachodnie obszary miasta, mieszczą się w granicach chronionego Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. Tereny położone na wschodniej części zajmują łąki torfowe, porośnięte gdzieniegdzie drobnymi zagajnikami, urozmaicającymi krajobraz.

Aglomeracja Gdańska (czasami nazywana aglomeracją Zatoki Gdańskiej) – zurbanizowany i uprzemysłowiony obszar na północy Polski nad Zatoką Gdańską zamieszkany przez ok. 1 200 000 ludzi. Tworzy go Gdańsk, Gdynia, Sopot (Trójmiasto) oraz miejscowości od Pruszcza Gdańskiego do Wejherowa.
Torf – skała osadowa powstała w wyniku zachodzących w szczególnych warunkach przemian obumarłych szczątków roślinnych, najmłodszy węgiel kopalny. Zawiera mniej niż 60% węgla.

Wysoki stan czystości wód rzeki Redy stwarza warunki do życia w niej wielu gatunkom ryb, a w tym szczególnie pstrągom potokowym, trociom wędrownym i lipieniom. Wzdłuż brzegów rzeki występują stanowiska ciekawych zarośli halofilnego arcydzięgla nadbrzeżnego, osiągającego wysokość 2 m oraz półhalofilnych szuwar z sitowcem nadmorskim.

Ciechocino (kaszb. Cechòcëno) - północno-wschodnia dzielnica Redy (dawna wieś kaszubska) położona w dolinie Redy (rzeka stanowi wschodnią i południową granicę osiedla). Głównymi osiami komunikacyjnymi dzielnicy są ulice Brzozowa, Kazimierska i Pucka (ulica Pucka stanowi również ciąg drogi wojewódzkiej nr 216). Połączenie z centrum miasta umożliwiają autobusy wejherowskiej komunikacji miejskiej (linie nr 8 , 9 i 19).
Kazimierz (kaszb. Kadzëmiérz lub też Kazëmiérz, niem. Kasimir) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Kosakowo.

Historia

1357 - wymienienie w kontrakcie lokalizacyjnym Grężlewa - osady istniejącej na prawie chełmińskim na obecnym obszarze Redy

1358 - wystąpienie osady pod nazwą Granslaw

1398 - zmiana nazwy Granslaw na Granissow lub Granslow

1400 - otrzymanie przez osadę nazwy Redau

1433 - zmiana nazwy Redau na Reda

1500 - otrzymanie przez wieś na stałe nazwy Reda od nazwy rzeki, nad którą jest położona

1627-1628 - zarekwirowanie chłopskiego dobytku z wsi Reda, Ciechocino i Pieleszewo przez oddziały płk. Jana Lanckorońskiego

1635 - przekazanie przywileju wsi sołtysowi Redy Szymonowi Borschowi przez króla Władysława IV

1656-1660 - obrabowanie i wyniszczenie wsi podczas potopu szwedzkiego

1767 - wydanie wilkierza dla starostwa puckiego przez starostę Ignacego Przebendowskiego

1772 - wejście Redy pod panowanie monarchii pruskiej w wyniku I rozbioru Polski

1870 - przeprowadzenie przez wieś linii kolejowej

1891 - podpisanie ustawy pruskiej dotyczącej ustroju samorządowego na terenach Redy

1903 - zakończenie budowy kościoła parafialnego Wniebowzięcia NMP

1908 - założenie spółki prywatnej, która uruchamia w Redzie cegielnię produkującą cegłę silikatową

1920 - 10 lutego wkroczenie do Redy wojska polskiego Frontu Pomorskiego; przejście administracji samorządowej w ręce Polaków

1923 - (październik) kolejna fala strajków obejmująca okoliczne zakłady drzewne m.in. w Redzie

1934-1935 - modernizacja trasy przelotowej Gdańsk – Koszalin o nawierzchni tłuczniowej, włącznie z ułożeniem nawierzchni bitumicznej na odcinku Rumia – Lębork

1939 - 9 września zajęcie Redy przez Niemców

1945 - 12 marca wyzwolenie Redy

1949 - zakończenie budowy toru kolejowego z Chyloni do Redy

1955 - 1 stycznia powołanie w Redzie Gromadzkiej Rady Narodowej obejmującej swoim zasięgiem działania oprócz Redy: Ciechocino, Pieleszewo i Państwowe Gospodarstwo Rolne Kąpino; przewodniczącym Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej zostaje Alfons Wesołka

1956 - 1 stycznia uzyskanie przez Redę praw osiedlowych; zmiana nazwy Gromadzka Rada Narodowa na Osiedlowa Rada Narodowa

1957 - oddanie do użytku drugiego toru między Redą a Wejherowem z przystosowaniem do ruchu pociągów elektrycznych

1967 - 1 stycznia uzyskanie przez Redę praw miejskich

1969 - koniec pełnienia funkcji przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej przez Alfonsa Wesołkę

1972 - oddanie do użytku przystanku kolejowego Reda Pieleszewo

1974 - powołanie Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Redzie

1974-1975 - budowa cmentarza komunalnego; położenie drugiej jezdni od granicy Gdyni do Redy; zbudowanie mostu, skrzyżowania dróg w kierunku Pucka i Wejherowa, wiadukt pod torami kolejowymi i dwóch jezdni do Wejherowa

1995 - 19 sierpnia uchwała Rady Miejskiej o ogłoszeniu konkursu na herb i flagę miasta

1996 - 19 sierpnia przyjęcie jako obowiązujący wzór herbu i flagi miasta Redy

1998 - wieś Rekowo Dolne została przyłączona w granice administracyjne miasta

2010

1 stycznia - osada Moście Błota została przyłączona w granice administracyjne miasta

rozpoczęcie budowy drogi pomiędzy Rumią a Redą (koszt ponad 80 mln zł), w celu odciążenia zakorkowanej drogi krajowej nr 6

rozpoczęcie budowy największego obiektu sportowo-rekreacyjnego w Polsce o nazwie AquaSfera

Małe Trójmiasto Kaszubskie (kasz. Môłi Kaszëbsczi Trójgard) – zespół trzech miast na północny zachód od Trójmiasta. W jego skład wchodzą miasta: Wejherowo, Reda i Rumia. Liczba ludności MTK wynosi 113 048 i stale rośnie. Związkowi przewodniczy największe miasto, Wejherowo.
Meander (inaczej zakole) – fragment koryta rzeki o kształcie przypominającym pętlę lub łuk. Jest to forma związana z krętym przebiegiem koryta rzeki, tworzącym zakręty, pętle i nawroty.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)