Referendum w Słowenii w 2010 roku - Polski Serwis Naukowy

Referendum w Słowenii w 2010 roku – referendum zorganizowane w Słowenii 6 czerwca 2010 dotyczące udzielenia przez obywateli zgody na międzynarodowy arbitraż sporu granicznego z Chorwacją. Za arbitrażem opowiedziało się 51,5% głosujących.

Geneza sporu i organizacja głosowania

Konflikt graniczny w Zatoce Pirańskiej

Przedmiotem głosowania była zgoda na oddanie wieloletniego słoweńsko-chorwackiego sporu granicznego pod arbitraż specjalnie powołanego międzynarodowego panelu, którego wyrok byłby wiążący dla dwóch stron. Konflikt graniczny sięgał swoimi korzeniami roku 1991. Po rozpadzie SFR Jugosławii Słowenia i Chorwacja spierały się o rozgraniczenie wód terytorialnych w Zatoce Pirańskiej. Chorwacja domagała się równego podziału wód zatoki, podczas gdy Słowenia obawiała się, że takie rozgraniczenie uniemożliwiłoby jej swobodny dostęp do wód międzynarodowych.

Morze terytorialne – pas wód przybrzeżnych, na którym obowiązuje prawodawstwo i władza państwa, do którego należy dany odcinek wybrzeża. Pod względem prawnym status morza terytorialnego nie różni się od statusu terytorium lądowego państwa nadbrzeżnego, z wyjątkiem obowiązywania na tym morzu prawa nieszkodliwego przepływu. W skład terytorium państwa (wód terytorialnych), poza morzem terytorialnym, mogą wchodzić wody wewnętrzne (morskie wody wewnętrzne) i wody archipelagowe (w przypadku państw archipelagowych). Szerokość pasa morza terytorialnego nie może przekroczyć 12 mil morskich – art. 3 konwencji o prawie morza) od linii podstawowej. W pasie wód morza terytorialnego wszystkie statki (statki handlowe, rybackie, sportowe i inne, w tym pozostające w niehandlowej służbie państwowej, jak okręty, statki straży granicznej) mogą korzystać z prawa nieszkodliwego przepływu (bez potrzeby uzyskania zezwolenia czy notyfikacji - patrz: konwencja genewska o morzu terytorialnym i wyrok Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie cieśniny Korfu z 1949 r.)

Arbitraż międzynarodowy - rozwiązywanie sporu pomiędzy państwami za pomocą orzeczenia wydanego przez jednego lub więcej arbitrów wybranych przez strony.

Z powodu sporu oba państwa pozostawały w napiętych relacjach. W grudniu 2008 Słowenia zablokowała postęp rozmów negocjacyjnych na temat członkostwa Chorwacji w Unii Europejskiej, argumentując, że Chorwacja w złożonych dokumentach przesądzała o korzystnym dla siebie podziale zatoki. Dopiero we wrześniu 2009 premier Słowenii Borut Pahor oraz premier Chorwacji Jadranka Kosor porozumieli się w sprawie odblokowania chorwackich rozmów akcesyjnych i nierozstrzyganiu sporu w ich trakcie. Niemniej jednak zakończenie rozmów akcesyjnych, początkowo planowane na 2009, zostało przesunięte na kolejny rok. 4 listopada 2009 oba kraje podpisały porozumienie o przekazaniu sporu pod arbitraż międzynarodowy. W kolejnych miesiącach umowę ratyfikowały parlamenty w obu krajach.

Jadranka Kosor (ur. 1 lipca 1953 w Pakracu w Chorwacji) – chorwacka polityk i dziennikarka, wicepremier i minister ds. rodziny, weteranów i solidarności społecznej w latach 2003-2009. Przewodnicząca Chorwackiej Wspólnoty Demokratycznej od 4 lipca 2009. Premier Chorwacji od 6 lipca 2009.

Chorwacja jest państwem, które ma największe szanse na członkostwo w Unii Europejskiej. Negocjacje rozpoczęto w 2005 roku. Ich zakończenie początkowo planowano na lipiec 2010, a założoną datą kcesji był rok 2011. Negocjacje jednak przeciągnęły się w czasie, między innymi z powodu konfliktu granicznego pomiędzy Chorwacją a Słowenią i zablokowaniem negocjacji przez tę ostatnią. Ostatecznie, zamknięcie negocjacji nastąpiło 30 czerwca 2011. W dniu 9 grudnia 2011 w Brukseli podpisano traktat akcesyjny, a 22 stycznia 2012r. przy frekwencji 43,5% odbyło się w Chorwacji referendum akcesyjne, w którym za wejściem tego kraju do Unii Europejskiej opowiedziało się 66,24% uczestniczących w głosowaniu Chorwatów. .

Mimo ratyfikacji umowy przez słoweńskie Zgromadzenie Narodowe 19 kwietnia 2010, przeciwko arbitrażowi wystąpiła opozycyjna prawicowa Słoweńska Partia Demokratyczna byłego premiera Janeza Janšy. Nazwała ją "kapitulacją", twierdząc, że nie leży ona w interesie kraju. Opozycja wystąpiła z żądaniem przeprowadzenia powszechnego głosowania w tej sprawie. W marcu 2010 premier Pahor zaakceptował żądanie opozycji i zgodził się na organizację referendum. Wniosek w tej sprawie został złożony w parlamencie przez niemalże wszystkich deputowanych 26 kwietnia 2010. 3 maja 2010 parlament jednogłośnie zarządził organizację referendum na dzień 6 czerwca 2010.

Słowenia, Republika Słowenii (słoweń. Slovenija, Republika Slovenija) – państwo położone w Europie Środkowej, posiadające niewielki odcinek 46,6 km dostępu do Morza Adriatyckiego. Słowenia należy do NATO od 29 marca 2004, jest też członkiem UE od 1 maja 2004 roku.

Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią i Hercegowiną i Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami i Słowenią od północy. Od południowego zachodu posiada dostęp do Morza Adriatyckiego. Niepodległość uzyskała w 1991 roku, odłączając się od Jugosławii.

Wyniki referendum i reakcje

Kampania przedreferendalna: napis "Słowenia przeciw arbitrażowi"

W referendum z 6 czerwca 2010 51,5% głosujących poparło międzynarodowy arbitraż w sprawie rozgraniczenia wód w Zatoce Pirańskiej. Premier Borut Pahor uznał wynik głosowania za "historyczną decyzję" i "duży sukces dla Słowenii". Chorwacka premier Jadranka Kosor wyraziła przekonanie, że porozumienie ze Słowenią oddziela kwestię rozmów akcesyjnych od sprawy sporu, co pozwoli na ich zakończenie bez żadnych przeszkód ze strony Słowenii. Przewodniczący Komisji Europejskiej José Manuel Barroso z zadowoleniem przyjął wynik referendum, nazywając go "ważnym krokiem naprzód".

Komisja Europejska (fr. Commission européenne, ang. European Commission), to organ wykonawczy Unii Europejskiej. Jest instytucją odpowiedzialną za bieżącą politykę Unii, nadzorującą prace wszystkich jej agencji i zarządzającą jej funduszami. Komisja posiada wyłączną inicjatywę legislacyjną w zakresie prawa unijnego oraz jest uprawniona do wydawania rozporządzeń wykonawczych (ang. Comission Regulation). Jej główną siedzibą jest Bruksela.

Zatoka Pirańska (swn. Piranski zaliv, chor. Piranski zaljev lub Savudrijska vala, wł. Baia di Pirano) − zatoka o powierzchni ok. 19 km² w północnej części Morza Adriatyckiego, część Zatoki Triesteńskiej. Nazwa pochodzi od słoweńskiego miasta Piran.

Przypisy

↑ Slovenia-Croatia border row heats up (ang.). BBC News, 18 lutego 2010. [dostęp 2010-06-10].
Slovenia unblocks Croatian EU bid (ang.). BBC News, 11 września 2009. [dostęp 2010-06-10].
Border deal boosts Croatia EU bid (ang.). BBC News, 4 listopada 2009. [dostęp 2010-06-10].
↑ Slovenia backs Croatia border deal in referendum vote (ang.). BBC News, 6 czerwca 2010. [dostęp 2010-06-10].
Slovenian lawmakers request referendum on Croatian agreement (ang.). SETimes.com, 26 kwietnia 2010. [dostęp 2010-06-10].
Parliament Confirms 6 June Referendum on Border Agreement (ang.). STA, 3 maja 2010. [dostęp 2010-06-10].
Slovenia vote clears obstacle to Croatia EU bid (ang.). Reuters, 6 czerwca 2010. [dostęp 2010-06-10].