Reforma - Polski Serwis Naukowy

Reforma – proces ewolucyjnego, stopniowego i zwykle długotrwałego przekształcania elementów systemu politycznego, nie naruszający jego podstawowych reguł i mechanizmów, przebiegający pod kontrolą instytucji władzy politycznej. Reformy stanowią przeciwwagę i uzupełnienie zmian rewolucyjnych.

Ewolucja polityczna - w politologii zmiana w dziejach państwa, przeciwieństwo rewolucji, charakteryzująca się unikaniem w procesie decyzyjnym i w działaniach politycznych zachowań gwałtownych, związanych z użyciem przemocy. Działania polityczne są dokonywane po wcześniejszych zmianach prawnych, dających podstawy do ich przeprowadzenia. Jest mniej gwałtowna niż rewolucja, odbywa się bez rozlewu krwi.

Postęp, progres - ogół zmian prowadzących do poprawy życia lub stanu rzeczy. Jest przeciwieństwem regresu. Gwałtowny postęp określa się mianem rewolucji (np. rewolucja neolityczna, rewolucja przemysłowa).

Wprowadzana jest przez uchwalenie lub wydanie jednego lub kilka aktów prawnych (z reguły jest to ustawa parlamentu i rozporządzenia do niej), a następnie przez działania organów władzy wykonawczej.

Zasadność wprowadzenia reformy, jej długofalowe koszty i skutki społeczne często mogą być ocenione dopiero po wielu latach od jej wprowadzenia.

Powody reform

Do powodów, z jakich przeprowadzane są reformy należą:

Grupa społeczna – w psychologii społecznej i socjologii zaliczany do zbiorowości społecznej zbiór co najmniej trzech osób, którego członkowie współdziałają ze sobą na zasadzie odrębności od innych, w celu zaspokajania własnych potrzeb, charakteryzujący się trwałą strukturą i względnie jednolitym systemem norm i wartości.

Transformacja ustrojowa – to zmiany zachodzące wewnątrz systemu politycznego oraz partyjnego, danego kraju lub też ich grupy. Zmiany związane z jakościową zmianą sposobu rządzenia, sprawowania władzy. Wiąże się także wielokrotnie ze zmianą elit. Transformacja prowadzi także do zmiany ustroju państwa.

niska efektywność systemu politycznego i jego otoczenia, stanowiąca podłoże realnych lub potencjalnych konfliktów społecznych;

żądania zmiany sposobów i rozmiarów dystrybucji dóbr, zgłaszane przez różne grupy społeczne

zwiększanie się liczby, natężenia i gwałtowności konfliktów społecznych, prowadzących do podważenia istniejącego porządku społecznego;

pojawienie się formułowanych wewnątrz elity władzy postulatów wprowadzenia zmian;

przenikanie wzorów i praktycznych regulacji życia społecznego istniejących w otoczeniu międzynarodowym.

Klasyfikacja reform

Według źródła i przyczyn pojawiania się impulsu zmian:

reformy prewencyjne - podjęte odgórnie przez ośrodek władzy, w celu niedopuszczenia do ewentualnej eskalacji niepożądanych sprzeczności i konfliktów, które grożą osłabieniem lub destrukcją systemu politycznego;

reformy wymuszone - będące rezultatem wcześniejszego wystąpienia oddolnych działań podejmowanych przez niezadowolone grupy społeczne.

Według kryterium skutków przekształceń:

reformy adaptacyjne - przystosowujące system polityczny i jego instytucje do otoczenia:

regulujące - porządkujące i ukierunkowujące procesy zmian o żywiołowym charakterze;

innowacyjne - wprowadzające do systemu nowe rozwiązania zwiększające jego skuteczność;

ze względu na stosunek przyjętych kryteriów postępu społecznego:

wsteczne - cofające postęp społeczny, odbierające całemu społeczeństwu lub jego części zdobycze postępu;

stabilizujące - umacniające istniejący stan rzeczy w państwie;

postępowe - umożliwiające czy przyśpieszające postęp społeczny;

z uwagi na ich miejsce w czasie rewolucji:

częściowo rozładowujące napięcie rewolucyjne;

przygotowujące rewolucję;

umacniające przesłanki rewolucji.

Konsekwencje reformy

Analiza przebiegu reformy pozwala na wskazanie jej konsekwencji dla systemu politycznego i zakresu władzy posiadanego przez podmiot inicjujący reformę. Reforma może dla niego oznaczać:

zwiększenie zakresu władzy;

utrzymanie dotychczasowego stanu posiadania;

dokonanie dobrowolnej lub przymuszonej delegacji części swych uprawnień władczych na rzecz innego podmiotu;

zmuszenie do podziału kompetencji władczych lub oddania większości z nich;

utracenie władzy w wyniku nieprzewidzianych konsekwencji reformy.

Zobacz też

rewolucja

transformacja ustrojowa

ewolucja polityczna

Bibliografia

J. Kowalski, W. Lamentowicz, P. Winczorek, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1981.
W. Lamentowicz, Funkcje systemu a żywiołowa dynamika makrostruktur życia społecznego, Warszawa 1978.
W. Lamentowicz, Kapitalizm i reformy społeczne, Warszawa 1987.
R. Cichocki, Społeczne ramy reformy, w: Między przeszłością a przyszłością, pod redakcją J. Włodarka, Poznań 1998.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o reformie