Reforma jędrzejewiczowska - Polski Serwis Naukowy

Jędrzejewiczowska reforma szkolnictwa - reforma polskiego systemu szkolnictwa (podstawowego i ponadpodstawowego), opracowana przez ministra Janusza Jędrzejewicza, wdrażana od lipca 1932, której zasady obowiązywały do 1948.

Reformę szkolną opracował i wcielił w życie Janusz Jędrzejewicz, ówczesny Minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Była ona efektem dążeń władz Polski po uzyskaniu niepodległości w 1918 r. do opanowania programowego i organizacyjnego chaosu w szkolnictwie polskim będącego pozostałością po czasach zaborów (akty prawne z lat 1919-1931 nie zagwarantowały szkolnictwa jednolitego w całym kraju). Przygotowana reforma została uchwalona przez Sejm 11 marca 1932 roku.

Szkoła podstawowa – pierwszy etap formalnej edukacji. W większości krajów nauka w szkole podstawowej jest obowiązkowa. Nauczanie poza szkołą tzw. edukacja domowa legalne jest m.in. w krajach anglosaskich, w Chile i na Tajwanie.

Gimnazjum (łac. gymnasium z gr. gymnásion – "miejsce służące gimnastyce") – określony typ szkoły średniej, różnej postaci zależnie od epoki i kraju.

Ustawa szkolna ujednolicała w znacznym stopniu szkoły średnie umożliwiając również wstęp na wyższe uczelnie absolwentom liceów zawodowych. Reforma ustanawiała powszechny obowiązek szkolny na szczeblu szkoły powszechnej (odpowiednik dzisiejszej szkoły podstawowej).

Następnym etapem była sześcioklasowa szkoła ogólnokształcąca, którą podzielono na dwa etapy: czteroletnie gimnazjum ogólnokształcące i dwuletnie liceum ogólnokształcące. Szkoła podstawowa była szkołą siedmioletnią (ostatnia klasa była przeznaczona dla uczniów nie kontynuujących dalszej nauki). Utworzono trzy typy szkoły powszechnej: pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia. Warunkiem przyjęcia do klasy pierwszej czteroletniego gimnazjum było ukończenie 12 roku życia oraz wykazanie się wykształceniem, objętym programem sześciu klas szkoły powszechnej stopnia trzeciego. W tym celu należało zdać egzamin wstępny. Ukończenie gimnazjum dawało tzw. małą maturę i umożliwiało dalsze kształcenie w dwuletnim liceum ogólnokształcącym, liceum zawodowym lub trzyletnim liceum pedagogicznym.

Szkoła powszechna - na porozbiorowych ziemiach polskich, w Polsce przed II wojną światową i w pierwszych latach po wojnie nazwa szkół najniższego szczebla. Najmniejsze z takich szkół bywały organizowane nawet w pojedynczych izbach lekcyjnych wspólnych dla wszystkich dzieci niezależnie od wieku. Bywały także dwu- i czterooddziałowe szkoły powszechne, natomiast pełny program nauczania realizowano w szkołach 7-klasowych.

Liceum ogólnokształcące (z łac. licaeum od gr. Lykeion: szkoła założona przez Arystotelesa) – rodzaj szkoły średniej w wielu krajach. W Polsce liceum ogólnokształcące od 1999 r. wskutek reformy szkolnictwa jest szkołą ponadgimnazjalną (wcześniej posługiwano się nazwą rodzajową szkoła średnia).

Liceum ogólnokształcące było z założenia elitarne. Można było w nim wybrać jedną ze specjalizacji: klasyczną (z łaciną i greką), humanistyczną (z samą łaciną), matematyczno-fizyczną i przyrodniczą (dwa ostatnie bez nauki języków starożytnych). Absolwenci przystępowali do egzaminu dojrzałości (tzw. duża matura). Otrzymanie świadectwa dojrzałości umożliwiało dalszą naukę na wyższych uczelniach. Elementami struktury ówczesnego szkolnictwa były też szkoły zawodowe (w tym licea zawodowe) i trzyletnie licea pedagogiczne. Jednym z elementów reformy było odrzucenie jakiegokolwiek zróżnicowania klas gimnazjalnych, tym samym zdecydowanie, że cała młodzież gimnazjum musi uczyć się według jednego programu, obejmującego we wszystkich klasach obowiązkową naukę łaciny. Zróżnicowanie programowe zostało ograniczone do klas dwuletniego liceum ogólnokształcącego. Słabym elementem reformy było wprowadzenie trzech stopni organizacyjnych na poziomie szkoły powszechnej. Np. siedmioletnia szkoła powszechna pierwszego stopnia organizowana głównie na wsi, realizowała program tylko 4 klas i nie dawała uprawnień do podejmowania nauki w gimnazjum. Obowiązującym elementem przed reformą było ośmioletnie gimnazjum. Wdrażanie reformy musiało więc przebiegać etapowo. Rozpoczęło się ono w lipcu 1932 roku i polegało na nieprzeprowadzaniu naboru do klas pierwszych dawnego gimnazjum ośmioletniego. Pierwsza i druga klasa zostały zniesione, sześć klas dalszych (III-VIII) zostało stopniowo zastąpione nowym czteroletnim gimnazjum i dwuletnim liceum. Pierwsi absolwenci zreformowanego liceum otrzymali świadectwa dojrzałości w czerwcu 1939. Przyjęta w 1932 roku struktura szkół została zniesiona przez władze Polski Ludowej w roku 1948.

Janusz Jędrzejewicz (ur. 21 czerwca 1885 we wsi Spiczyńce na Ukrainie, zm. 16 marca 1951 w Londynie) – major piechoty Wojska Polskiego, pedagog i polityk z okresu międzywojennego, premier, członek obozu piłsudczykowskiego. Mąż Cezarii, brat Wacława.

Zobacz też

System oświaty w Polsce

Przypisy

Bibliografia

Dz. U. z 1932 r. Nr 38, poz. 389 (ustawa z dnia 11 marca 1932 r. o ustroju szkolnictwa)