Regionalizacja fizycznogeograficzna Polski

Mapa regionów fizycznogeograficznych Polski (od megaregionów po mezoregiony), akcentująca hierarchię i względne rozmieszczenie regionów

Mapa mezoregionów fizycznogeograficznych Polski na tle ukształtowania terenu i podziału administracyjnego

Mapa mezoregionów fizycznogeograficznych Polski na tle szczegółowego podziału administracyjnego

Pierwsze poglądy na fizycznogeograficzną regionalizację Polski pojawiły się w dziele Jana Długosza, które przez wiele następnych stuleci jako jedyne było źródłem wiedzy geograficznej. Wyraźne ożywienie w tej dziedzinie nastąpiło dopiero na przełomie XIX i XX w., ponieważ większa była już znajomość warunków naturalnych kraju. W okresie tym publikowało wielu geografów, m.in.: Stanisław Staszic, Wincenty Pol, Antoni Rehman, Wacław Nałkowski, Stanisław Lencewicz czy Ludomir Sawicki. Każdy z nich miał własną koncepcję podziału Polski na regiony fizycznogeograficzne.

Wzgórza Twardogórskie lub Wzgórza Milicko-Międzyborskie (318.45) - mały mezoregion fizycznogeograficzny w południowo-zachodniej Polsce, stanowiący wschodnią część Wału Trzebnickiego. Region graniczy od północy z Kotliną Milicką, od zachodu z Kotliną Żmigrodzką i Wzgórzami Trzebnickimi, od południa z Równiną Oleśnicką a od wschodu ze Wzgórzami Ostrzeszowskimi. Region leży w całości w obrębie woj. dolnośląskiego (peryferyjnie na obszarze woj. wielkopolskiego) i bierze swą nazwę od miasta Twardogóra.
Obniżenie Dubieńskie (845.33) - mezoregion fizycznogeograficzny we wschodniej Polsce, stanowiący część Polesia Wołyńskiego. Od wschodu i północnego wschodu graniczy z Pagórami Chełmskimi, od południowego zachodu z Działami Grabowieckimi, od południa z Grzędą Horodelską a od północy z Polesiem Brzeskim. Wschodnia część regionu leży po prawej stronie Bugu, na terytorium Ukrainy.

Ostatecznie zmiana granic państwowych Polski po II wojnie światowej spowodowała, że należało rozwiązać problemy i spory związane z regionalizacją fizycznogeograficzną kraju. Kwestia ta została poruszona w 1946 r. na I Ogólnopolskim Zjeździe Geograficznym.

Najbardziej dla problematyki regionalizacji kraju zasłużył się Jerzy Kondracki. Początki jego prac sięgają 1955 r., kiedy to opublikował w "Przeglądzie Geograficznym" artykuł pt.: Problematyka fizycznogeograficznej regionalizacji Polski. U podstaw jego regionalizacji legła ostatecznie klasyfikacja regionów fizycznogeograficznych świata w układzie dziesiętnym zaproponowana w 1964 r. na Międzynarodowym Kongresie Geograficznym w Londynie. Propozycje regionalizacji Polski zostały zmodyfikowane 2 lata później w czasie międzynarodowego sympozjum zorganizowanego przez Polskie Towarzystwo Geograficzne i Zakład Geografii Fizycznej Uniwersytetu Warszawskiego. W 1987 r. po uzupełnieniach i poprawkach nazwy regionów zostały standaryzowane przez Komisję Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych przy Urzędzie Rady Ministrów i opublikowane w oficjalnym wydawnictwie Nazwy Geograficzne Rzeczypospolitej Polskiej (1991).

Wyżyna Lubelsko-Lwowska (343) - wyżynna podprowincja fizycznogeograficzna w południowo-wschodniej Polsce i zachodniej Ukrainie, stanowiąca najdalej na wschód wysuniętą część Wyżyn Polskich. Położona jest na wschód od Wisły, głównie na terenie województwa lubelskiego.
Góry Świętokrzyskie (342.34) – masyw górski położony w południowo-wschodniej Polsce, w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Obok Sudetów jedno z najstarszych pasm górskich w Polsce. Najwyższy szczyt to Łysica (612 m n.p.m.) w paśmie Łysogór. Nazwa gór pochodzi od relikwii Krzyża Świętego przechowywanych w klasztorze na Łysej Górze.

Niewielkie modyfikacje w regionalizacji fizycznogeograficznej Polski zostały wprowadzone kilka lat później na mapie Regiony fizycznogeograficzne autorstwa Jerzego Kondrackiego i Andrzeja Richlinga opublikowanej w Atlasie Rzeczypospolitej Polskiej (1993-1997, Warszawa: Główny Geodeta Kraju).

Podział według Kondrackiego na regiony fizycznogeograficzne jest podziałem ściśle naukowym, w niektórych przypadkach odbiegającym od powszechnie przyjętych regionów (brak tu np. Niziny Mazowieckiej, Niziny Wielkopolskiej, czy Pojezierza Suwalskiego). J. Kondracki zdając sobie z tego sprawę chciał opracować wersję swojej regionalizacji przystosowaną dla zwykłych ludzi, a przede wszystkim nadającą się dla szkół. Nagła śmierć nie pozwoliła mu na realizację tego zamierzenia.

Płaskowyż Tarnogrodzki (512.49) – duży mezoregion fizycznogeograficzny w południowo-wschodniej Polsce i zachodniej Ukrainie, stanowiący wschodnią część Kotliny Sandomierskiej. Mezoregion bierze swoją nazwę od miasta Tarnogród.
Równina Piotrkowska (318.84) - kraina geograficzna w południowej części Niziny Mazowieckiej, na obszarze Wzniesień Południowomazowieckich. Na północy graniczy z Wzniesieniami Łódzkimi, na zachodzie z Wysoczyzną Bełchatowską, a na wschodzie z Doliną Białobrzeską.

Podział na regiony fizycznogeograficzne opracowany przez Kondrackiego jest jedynym kompleksowym podziałem regionalnym Polski, jaki uzyskał szeroką akceptację polskich geografów. Należy jednak pamiętać, że podział ten stosowany jest wyłącznie w Polsce – w krajach z Polską graniczących istnieją lokalne regionalizacje, dlatego niektóre regiony przecięte granicą Polski mogą "nie istnieć" w sąsiednim państwie i odwrotnie: niektóre regiony istniejące np. według ukraińskiej regionalizacji Ukrainy mogą nie występować w regionalizacji Polski (np. według regionalizacji Kondrackiego istnieją Bieszczady Wschodnie i Zachodnie, a według regionalizacji ukraińskiej istnieją Bieszczady Wschodnie, Środkowe i Zachodnie).

Równina Parczewska (845.13) - mezoregion fizycznogeograficzny we wschodniej Polsce, zachodnia część Polesia Podlaskiego położona między Zaklęsłością Łomaską a Sosnowicką.
Pobrzeże Kaszubskie (313.51), (kasz. Kaszëbsczi Ùbrzég) – mezoregion fizycznogeograficzny znajdujący się na obszarze administracyjnym Gdańska, Sopotu, Gdyni oraz powiatów wejherowskiego i puckiego, wszystkie te powiaty leżą w województwie pomorskim. Pobrzeże Kaszubskie jest częścią Pobrzeża Gdańskiego. Występują tu kępy: Ostrowska, Swarzewska, Pucka, Oksywska i Redłowska, kępy są poprzedzielane pradolinami. Przez mezoregion przepływa wiele krótkich rzek wpływających do Zatoki Puckiej. Pod względem gospodarczym widać sporą różnicę pomiędzy północą a południem. Południowa część regionu cechuje się wysokim stopniem urbanizacji i industrializacji (między innymi Port w Gdyni). Część północna regionu wykorzystywana jest przede wszystkim turystycznie jednakże znajdują się tu też porty rybackie: port Puck i port Władysławowo.

Poniższa regionalizacja została opracowana przez Jerzego Kondrackiego i zmodyfikowana przez Andrzeja Richlinga. Wymienione są regiony fizycznogeograficzne od poziomu prowincji po mezoregion.

31 Nizina Środkowoeuropejska

313 Pobrzeża Południowobałtyckie 313.2-3 Pobrzeże Szczecińskie 313.21 Uznam i Wolin 313.22 Wybrzeże Trzebiatowskie 313.23 Równina Wkrzańska (Równina Policka) 313.24 Dolina Dolnej Odry 313.25 Równina Goleniowska 313.26 Wzniesienia Szczecińskie 313.27 Wzgórza Bukowe 313.28 Równina Wełtyńska 313.31 Równina Pyrzycko-Stargardzka 313.32 Równina Nowogardzka 313.33 Równina Gryficka 313.4 Pobrzeże Koszalińskie 313.41 Wybrzeże Słowińskie 313.42 Równina Białogardzka 313.43 Równina Słupska 313.44 Wysoczyzna Damnicka 313.45 Wysoczyzna Żarnowiecka 313.46 Pradolina Redy-Łeby 313.5 Pobrzeże Gdańskie 313.51 Pobrzeże Kaszubskie 313.52 Mierzeja Helska 313.53 Mierzeja Wiślana 313.54 Żuławy Wiślane 313.55 Wysoczyzna Elbląska 313.56 Równina Warmińska 313.57 Wybrzeże Staropruskie 314-316 Pojezierza Południowobałtyckie 314.4 Pojezierze Zachodniopomorskie 314.41 Pojezierze Myśliborskie 314.42 Pojezierze Choszczeńskie 314.43 Pojezierze Ińskie 314.44 Wysoczyzna Łobeska 314.45 Pojezierze Drawskie 314.46 Wysoczyzna Polanowska 314.47 Pojezierze Bytowskie 314.5 Pojezierze Wschodniopomorskie 314.51 Pojezierze Kaszubskie 314.52 Pojezierze Starogardzkie 314.6-7 Pojezierze Południowopomorskie 314.61 Równina Gorzowska 314.62 Pojezierze Dobiegniewskie 314.63 Równina Drawska 314.64 Pojezierze Wałeckie 314.65 Równina Wałecka 314.66 Pojezierze Szczecineckie 314.67 Równina Charzykowska 314.68 Dolina Gwdy 314.69 Pojezierze Krajeńskie 314.71 Bory Tucholskie 314.72 Dolina Brdy 314.73 Wysoczyzna Świecka 314.8 Dolina Dolnej Wisły 314.81 Dolina Kwidzyńska 314.82 Kotlina Grudziądzka 314.83 Dolina Fordońska 314.9 Pojezierze Iławskie 315.1 Pojezierze Chełmińsko-Dobrzyńskie 315.11 Pojezierze Chełmińskie 315.12 Pojezierze Brodnickie 315.13 Dolina Drwęcy 315.14 Pojezierze Dobrzyńskie 315.15 Garb Lubawski 315.16 Równina Urszulewska 315.3 Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka 315.31 Kotlina Freienwaldzka 315.32 Kotlina Gorzowska 315.33 Dolina Środkowej Noteci 315.34 Kotlina Toruńska 315.35 Kotlina Płocka 315.4 Pojezierze Lubuskie (Brandenbursko-Lubuskie) 315.41 Lubuski Przełom Odry 315.42 Pojezierze Łagowskie 315.43 Równina Torzymska 315.44 Bruzda Zbąszyńska 315.5 Pojezierze Wielkopolskie 315.51 Pojezierze Poznańskie 315.52 Poznański Przełom Warty 315.53 Pojezierze Chodzieskie 315.54 Pojezierze Gnieźnieńskie 315.55 Równina Inowrocławska 315.56 Równina Wrzesińska 315.57 Pojezierze Kujawskie 315.6 Pradolina Warciańsko-Odrzańska 315.61 Dolina Środkowej Odry 315.62 Kotlina Kargowska 315.63 Dolina Środkowej Obry 315.64 Kotlina Śremska 315.7 Wzniesienia Zielonogórskie 315.71 Wzniesienia Gubińskie 315.72 Dolina Dolnego Bobru 315.73 Wysoczyzna Czerwieńska 315.74 Wał Zielonogórski 315.8 Pojezierze Leszczyńskie 315.81 Pojezierze Sławskie 315.82 Pojezierze Krzywińskie 315.83 Równina Kościańska 315.84 Wał Żerkowski 317 Niziny Sasko-Łużyckie 317.2 Obniżenie Dolnołużyckie 317.23 Kotlina Zasiecka 317.4 Wzniesienia Łużyckie 317.46 Wał Mużakowski 317.7 Nizina Śląsko-Łużycka 317.74 Bory Dolnośląskie 317.75 Równina Szprotawska 317.76 Wysoczyzna Lubińska 317.77 Równina Legnicka 317.78 Równina Chojnowska 318 Niziny Środkowopolskie 318.1-2 Nizina Południowowielkopolska 318.11 Wysoczyzna Leszczyńska 318.12 Wysoczyzna Kaliska 318.13 Dolina Konińska 318.14 Kotlina Kolska 318.15 Wysoczyzna Kłodawska 318.16 Równina Rychwalska 318.17 Wysoczyzna Turecka 318.18 Kotlina Sieradzka 318.19 Wysoczyzna Łaska 318.21 Kotlina Grabowska 318.22 Wysoczyzna Złoczewska 318.23 Kotlina Szczercowska 318.24 Wysoczyzna Wieruszowska 318.3 Obniżenie Milicko-Głogowskie 318.31 Obniżenie Nowosolskie 318.32 Pradolina Głogowska 318.33 Kotlina Żmigrodzka 318.34 Kotlina Milicka 318.4 Wał Trzebnicki 318.41 Wzniesienia Żarskie 318.42 Wzgórza Dalkowskie 318.43 Obniżenie Ścinawskie 318.44 Wzgórza Trzebnickie 318.45 Wzgórza Twardogórskie 318.46 Wzgórza Ostrzeszowskie 318.5 Nizina Śląska 318.51 Wysoczyzna Rościsławska 318.52 Pradolina Wrocławska 318.53 Równina Wrocławska 318.54 Dolina Nysy Kłodzkiej 318.55 Równina Niemodlińska 318.56 Równina Oleśnicka 318.57 Równina Opolska 318.58 Płaskowyż Głubczycki 318.59 Kotlina Raciborska 318.6 Nizina Północnomazowiecka 318.61 Wysoczyzna Płońska 318.62 Równina Raciąska 318.63 Wzniesienia Mławskie 318.64 Wysoczyzna Ciechanowska 318.65 Równina Kurpiowska 318.66 Dolina Dolnej Narwi 318.67 Międzyrzecze Łomżyńskie 318.7 Nizina Środkowomazowiecka 318.71 Równina Kutnowska 318.72 Równina Łowicko-Błońska 318.73 Kotlina Warszawska 318.74 Dolina Dolnego Bugu 318.75 Dolina Środkowej Wisły 318.76 Równina Warszawska 318.77 Równina Kozienicka 318.78 Równina Wołomińska 318.79 Równina Garwolińska 318.8 Wzniesienia Południowomazowieckie 318.81 Wysoczyzna Bełchatowska 318.82 Wzniesienia Łódzkie 318.83 Wysoczyzna Rawska 318.84 Równina Piotrkowska 318.85 Dolina Białobrzeska 318.86 Równina Radomska 318.9 Nizina Południowopodlaska 318.91 Podlaski Przełom Bugu 318.92 Wysoczyzna Kałuszyńska 318.93 Obniżenie Węgrowskie 318.94 Wysoczyzna Siedlecka 318.95 Wysoczyzna Żelechowska 318.96 Równina Łukowska 318.97 Pradolina Wieprza 318.98 Wysoczyzna Lubartowska

33 Masyw Czeski

332 Sudety z Przedgórzem Sudeckim 332.1 Przedgórze Sudeckie 332.11 Wzgórza Strzegomskie 332.12 Równina Świdnicka 332.13 Masyw Ślęży 332.14 Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie 332.15 Obniżenie Podsudeckie 332.16 Obniżenie Otmuchowskie 332.17 Przedgórze Paczkowskie 332.2 Pogórze Zachodniosudeckie 332.25 Obniżenie Żytawsko-Zgorzeleckie 332.26 Pogórze Izerskie 332.27 Pogórze Kaczawskie 332.28 Pogórze Wałbrzyskie 332.3 Sudety Zachodnie 332.34 Góry Izerskie 332.35 Góry Kaczawskie 332.36 Kotlina Jeleniogórska 332.37 Karkonosze 332.38 Rudawy Janowickie 332.4-5 Sudety Środkowe 332.41 Brama Lubawska 332.42 Góry Wałbrzyskie 332.43 Góry Kamienne 332.44 Góry Sowie 332.45 Góry Bardzkie 332.46 Obniżenie Noworudzkie 332.47 Obniżenie Ścinawki 332.48 Góry Stołowe 332.51 Pogórze Orlickie 332.52 Góry Orlickie 332.53 Góry Bystrzyckie 332.54 Kotlina Kłodzka 332.6 Sudety Wschodnie 332.61 Góry Złote 332.62 Masyw Śnieżnika 332.63 Góry Opawskie

Nizina Północnopodlaska (843.3) stanowi geomorfologiczne przedłużenie Nizin Środkowopolskich, od których różni się pod względem klimatycznym i geobotanicznym, a także wgłębną strukturą geologiczną. Granicę zachodnią stanowi dolina Narwi pod Łomżą i wschodnie podnóża południkowego wału Czerwonego Boru, wschodnią- okolice Brodna na Białorusi oraz dolina Świsłoczy dopływu Niemna, południową – północny skraj doliny środkowego Bugu, północną zaś – zasięg ostatniego zlodowacenia. Północno-wschodnia część niziny ma znaczne wyniosłości osiągające na Wzgórzach Sokólskich 238 m. Natomiast w północno-zachodniej części występują znaczne tereny bagienne. Południowo-zachodnia część niziny (na południe od Narwi) jest mało urozmaicona. Wschodnia część niziny jest pokryta w większości lasami (Puszcza Białowieska, Buksztelska, Puszcza Knyszyńska|Knyszyńska).
Dolina Kwidzyńska (314.81) - mezoregion fizycznogeograficzny w północnej Polsce, stanowiący północną część Doliny Dolnej Wisły. Długość Doliny Kwidzyńskiej to około 40 km (między Kotliną Grudziądzką na południe a Żuławami Wiślanymi na północ). Stanowi ona przełom Wisły przez pas moren Pojezierza Wschodniopomorskiego. Na skraju doliny leży Kwidzyn.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)