Rejon - Polski Serwis Naukowy

Rejon (rosyjski i ukraiński: райо́н, wymawiane [rajon]; azerbejdżański: rayon; białoruski: раён; gruziński: რაიონი, raioni; łotewski: rajons; litewski: rajonas; rumuński: raion) – jest typem jednostki administracyjnej niektórych postsowieckich państw. Określenie, pochodzi od francuskiego słowa "rayon" (sztuczny jedwab) – plaster miodu, dział, dystrykt. Rejon jest zwykle jednostką dwa szczeble poniżej szczebla państwowego.

Tuwa, Republika Tuwy (ros. Тува lub Тыва, tuwin. Тыва; historyczne nazwy: Tannu-Tuwa, Урянхайский край – Kraj Urianchajski) – republika autonomiczna w azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej, przy granicy z Mongolią.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Historia

Rejony w Związku Radzieckim

W Związku Radzieckim, rejonowy podział administracyjny został stworzony w 1920 roku w celu zmniejszenia liczby podziałów terytorialnych odziedziczonych po Imperium Rosyjskim i uproszczenia biurokracji. Proces konwersji do systemu rejonowego nazywano "rejonizacją". Rozpoczął się w 1923 roku na Uralu, Kaukazie Północnym i Syberii, jako część radzieckiej reformy administracyjnej regionalizacyjnej i kontynuowano go do 1929 roku. W tym czasie większość terytorium kraju zostało podzielone na rejony zastępując stare Wołosty i Ujezdy.

Autonomiczna Republika Krymu (ukr. Автономна Республіка Крим, ros. Автономная Республика Крым, Qırım Muhtar Cumhuriyeti) jest autonomiczną republiką znajdującą się na terenie Ukrainy. Znajduje się na leżącym na północnym wybrzeżu Morza Czarnego półwyspie Krym. Stolicą republiki jest Symferopol.

Ujezd (ros. уезд) – w Imperium Rosyjskim, a także w RFSRR w pierwszych latach po rewolucji październikowej, jednostka administracyjna niższego rzędu, czasem utożsamiana z powiatem.

Pojęcie "rejonizacji" spotkało się z oporem niektórych republik, przede wszystkim na Ukrainie, gdzie lokalni przywódcy sprzeciwiali się koncepcji rejonów, wskazując na zbyt scentralizowany jej charakter i nie zważający na lokalne zwyczaje. Ukraiński punkt widzenia poparł Ludowy Komisariat Narodowości. Niemniej jednak, wkrótce na całym terytorium ZSRR przeprowadzono "rejonizację". Rejony w ZSRR stały się ostoją samorządności ze względu na wybór Rady, która to wybierała szefa lokalnej administracji.

Republika Sacha (Jakucja), dawniej także: Republika Jakucka, ros. Республика Саха (Якутия), jak. Саха Республиката – republika wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej (od roku 2000), położona w Dalekowschodnim Okręgu Federalnym, geograficznie stanowi wschodnią część Syberii.

Język azerski (język azerbejdżański, azer. Azərbaycan dili / آذربايجان ديلی) – język należący do grupy języków tureckich, używany głównie w Azerbejdżanie, północno-wschodnim Iranie, we wschodniej Turcji, a także w Gruzji, Armenii, Kazachstanie oraz na obszarze Federacji Rosyjskiej.

Po rozpadzie Związku Radzieckiego, rejony jako jednostki administracyjne nadal są stosowane w Azerbejdżanie, Białorusi, Gruzji, Łotwy, Mołdawii, Rosji i na Ukrainie.

Współczesne rejony

Rejonizacja na Białorusi

Na Białorusi, rejony są jednostkami administracyjnymi podległymi Obwodom.

Rejonizacja w Federacji Rosyjskiej

Rejony administracyjne

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Język gruziński (gruz. ქართული ენა, kartuli ena) – język południowokaukaski, używany przez ok. 4,2 mln osób głównie w Gruzji, gdzie jest językiem urzędowym, oraz przez dalsze 2,5 mln w Turcji, Rosji, USA i Europie, jak też przez niewielkie grupy w Iranie (tj. Gruzini ferejdańscy) i Azerbejdżanie (Ingilojcy). Jest też używany jako język literacki przez zamieszkujące Gruzję niewielkie wspólnoty etniczne, nie posiadające piśmiennictwa we własnych językach: przez Swanów, Megrelów i Lazów.

We współczesnej Rosji, podział na administrację rejonową, nie uległ w dużej mierze zmianie od upadku Związku Radzieckiego. Rejon może być podziałem administracyjnym podległym bezpośrednio Federacji, lub też częścią dużego miasta. Jednak w niektórych federacyjnych krajach zmieniono terminologię w celu uwzględnienia specyfiki danych krajów:

Rada (ros. cовет wymawia się[sowiet], co znaczy "rada") – nazwa dla różnych organów przedstawicielskich w ZSRR i w niektórych z państw satelickich. Pierwotnie termin ten odnosił się do lokalnych rad robotniczych, chłopskich i żołnierskich, na początku dwudziestego wieku, w okresie ostatnich lat dynastii Romanowów.

Uralski Okręg Federalny (ros. Уральский федеральный округ) – jeden z siedmiu federalnych okręgów Rosji, najbardziej wysunięty na zachód spośród okręgów azjatyckich.

Sacha (Jakucja) – Ułus

Republika Tuwy – Kożuun

Rejony gminne

Rejony gminne (miejskie) (ros. муниципальный район), są rodzajami miejskiej formacji, która obejmuje grupę miejskich lub wiejskich osiedli, jak również terytoria zaliczane do wspólnego obszaru. Pojęcie "miejskich rejonów" zostało wprowadzone w 2004 r. podczas reformy komunalnej.

Ludowy Komisariat do spraw Narodowości (ros. Народный комиссариат по делам национальностей); skróty: NKNac (ros. НКНац) lub Narkomnac (ros. Наркомнац) – Organ państwowy w ZSRR, który w latach 1917 - 1923 kontrolował kwestie i problemy związane z różnymi narodowościami.

Syberia (ros. Сибирь) – kraina geograficzna w północnej Azji, wchodząca w skład Rosji, położona między Uralem na zachodzie, Oceanem Arktycznym na północy, Oceanem Spokojnym na wschodzie, oraz stepami Kazachstanu i Mongolii na południu.

Rejony miejskie zwykle kształtują się w granicach istniejących obwodów, choć w praktyce istnieją pewne wyjątki od tej reguły - Neriungriński rejon w Jakucji, położony jest wokół miasta Neriungri, które nie posiada ani statusu, ani nie jest częścią innego rejonu.

Rejony na Ukrainie

Na Ukrainie rejony są częściami administracyjnymi obwodów, większych miast i Autonomicznej Republiki Krymu.

Język łotewski (łot. latviešu valoda) – język z grupy języków bałtyckich, którym posługuje się w sumie ok. 1,5 mln osób, głównie na Łotwie.

Język białoruski (беларуская мова, biełaruskaja mowa) – należy do grupy języków wschodniosłowiańskich. Liczba osób posługujących się tym językiem wynosi około 9 milionów.

Zobacz hasło rejon w Wikisłowniku

Przypisy

Merriam-Webster's Third New International Dictionary (1961, repr. 1981), s.v. raion. (ang.)
↑ James R. Millar. Encyclopedia of Russian History. Macmillan Reference USA. New York, 2004. ISBN 0028656938 (ang.)