Republika Hawajów - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy państwa hawajskiego w latach 1894-1898. Zapoznaj się również z: inne hasła z tą nazwą.

Republika Hawajów - państwo położone w archipelagu Hawaje na Oceanie Spokojnym. Istniało od 4 lipca 1894 do 12 sierpnia 1898. Po obaleniu królowej rząd wprowadził stan wojenny co oznacza, że posiadał władzę absolutną.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Rybołówstwo – gałąź gospodarki obejmująca pozyskiwanie (połów) ryb i innych zwierząt oprócz wielorybów (wielorybnictwo), między innymi skorupiaków i mięczaków (frutti di mare – owoce morza) oraz roślin wodnych w celach spożywczych. Organizmy te wydobywa się zarówno na morzach i oceanach, jak i w rzekach i jeziorach, w celu ich spożycia lub dalszego przetworzenia (przemysł rybny). Rybołówstwo dzieli się na przybrzeżne i pełnomorskie. Pierwotnie obok zbieractwa i łowiectwa stanowiło podstawę utrzymania się społeczeństw (mezolit).

W styczniu 1893 królowa Hawajów Lili'uokalani abdykowała na rzecz rządu amerykańskiego. Lecz po jej abdykacji ogłoszono władzę samozwańczego rządu tymczasowego Hawajów, którego prezesem był Sanford Dole.

Republika została oficjalnie proklamowana 4 lipca 1894. Tego samego dnia premier Sanford Dole został mianowany prezydentem Republiki Hawajów i pełnił tę funkcję aż do 1900, gdy został gubernatorem Hawajów.

Po proklamowaniu republiki, Hawajczycy utworzyli podziemny ruch oporu i powstała grupa zwana rojalistami. Jej celem było obalenie republiki i przywrócenie tronu królowej Lili'uokalani. W 1895 rojaliści zaatakowali rząd tymczasowy, lecz zostali pokonani, a ci, którzy przeżyli zostali aresztowani. U królowej znaleziono broń, w związku z tym także została aresztowana. Przetrzymywano ją jako więźnia w małym pokoju w pałacu Iolani, a następnie odesłano do domu, gdzie wiele miesięcy spędziła w areszcie domowym.

Sanford Ballard Dole (ur. 23 kwietnia 1844 w Honolulu, zm. 9 czerwca 1926) – polityk i prawnik hawajski, republikanin, 1894-1900 jedyny prezydent Republiki Hawajów, 1900-1903 gubernator terytorialny.

Republika przetrwała tylko parę lat. 7 lipca 1898 Stany Zjednoczone zajęły kraj a 12 sierpnia ogłosiły oficjalnie aneksję kraju.

Mimo to Sanford Dole pozostał prezydentem jeszcze przez 2 lata, gdy w 1900 został gubernatorem Hawajów w ramach Stanów Zjednoczonych.

Gospodarka

Wysoko rozwinięte rolnictwo, szczególnie uprawa ananasów, kawy, kwiatów, bananów, trzciny cukrowej i warzyw, hodowla bydła i rybołówstwo, przemysł cukrowniczy.

Podział administracyjny

Administracyjnie państwo hawajskie dzieliło się na prowincje:

Kauai
Oahu
Maui
Hawaii
Palmyra (?)

Legalność

Królowa Lili'uokalani abdykowała pod warunkiem, że władzę nad jej królestwem przejmie rząd amerykański. Tymczasowy rząd Hawajów zignorował to i proklamował 4 lipca 1894 (nielegalną) Republikę Hawajów.

Stany Zjednoczone w 1898 zajęły i anektowały ten kraj. Było to zgodne z prawem nadanym, chociaż wymuszonym, rządowi amerykańskiemu przez ostatnią królową Hawajów.