Republika Pińczowska - Polski Serwis Naukowy

Pomnik bohaterów Republiki Pińczowskiej u podnóża Góry Byczowskiej

Republika Pińczowska, Rzeczpospolita Kazimiersko-Proszowicka - to nazwa obszaru wyzwolonego przejściowo w okresie 24 lipca–12 sierpnia 1944 roku spod okupacji niemieckiej w wyniku działań oddziałów partyzanckich Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i Armii Ludowej. Wspólnym wysiłkiem wyzwolny został obszar o powierzchni 1000 km². Na terenie Republiki Pińczowskiej znalazły się miejscowości: Pińczów, Skalbmierz, Książ Wielki, Brzesko Nowe, Działoszyce, Janowice, Kazimierza Wielka, Koszyce, Nowy Korczyn, Proszowice, Sancygniów, Słaboszów i Wiślica.

Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie – rząd Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1939-1990 będący legalną kontynuacją władz II RP, zmuszonych opuścić Polskę po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 i okupacji całego terytorium Polski przez agresorów. Siedzibą rządu był Paryż, później Angers (na zasadzie eksterytorialności), a od końca czerwca 1940 (kapitulacji Francji) - Londyn. Władze RP na uchodźstwie zakończyły działanie po wyborze i zaprzysiężeniu Lecha Wałęsy na prezydenta Polski i przekazaniu mu insygniów prezydenckich przez Prezydenta RP Ryszarda Kaczorowskiego.

Front wschodni – całokształt działań bojowych w czasie II wojny światowej pomiędzy III Rzeszą i jej sojusznikami a ZSRR w Europie Wschodniej i Środkowej. Walki na froncie wschodnim trwały od 22 czerwca 1941 do 8 maja 1945. Swym zasięgiem obejmowały znaczny obszar europejskiej części Rosji, całą Polskę, Ukrainę, Białoruś, Litwę, Łotwę, Estonię, Finlandię, Rumunię, Węgry, Słowację, Jugosławię aż do wschodniej części Niemiec i Austrii. Był to najkrwawszy i największy z frontów wojennych w historii.

Początkiem działań partyzantów było rozbrojenie posterunków niemieckich w Racławicach, Nowym Korczynie, Działoszycach i zajęcie Pińczowa. W tym czasie miały miejsce zwycięskie potyczki z Wehrmachtem pod wsią Sielec i w Młodzawach Dużych. Utrata tego obszaru przerywała Niemcom szlaki komunikacyjne z frontem wschodnim .

Kazimierza Wielka – miasto powiatowe w województwie świętokrzyskim, do 1998 kieleckim, w powiecie kazimierskim, nad Nidzicą; 5848 mieszkańców (2005).

Skalbmierz – miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie kazimierskim, położone nad rzeką Nidzicą. Jest siedzibą miejsko-wiejskiej gminy Skalbmierz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. kieleckiego.

Władzę w Republice Pińczowskiej sprawowali: Pińczowska Konspiracyjna Powiatowa Rada Narodowa (reprezentująca AL i BCh) i delegat powiatowy rządu RP na uchodźstwie wraz z komendantem obwodu AK. Z oddziałów AL i współpracującego z nimi oddziału Maślanki sformowano 1 Brygadę AL im. Bartosza Głowackiego. Skutkiem koncentracji Wehrmachtu i braku możliwości połączenia z przyczółkami Armii Czerwonej, oddziały partyzanckie opuściły region, zaś 1 Brygada AL przebiła się przez front na wschodni brzeg Wisły.

Powiat jędrzejowski - powiat w Polsce (województwo świętokrzyskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Jędrzejów.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

5 sierpnia oddziały Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich stoczyły krwawą bitwę o Skalbmierz przeciwko siłom niemiecko-ukraińskim, które po zdobyciu miasta, dokonały jego pacyfikacji i zamordowały 64 osoby.

8 sierpnia rozbito posterunek żandarmerii niemieckiej w Działoszycach. Tej akcji dowodził kapitan Walery Zarod ps. "Pradzyński", a uczestniczyli w niej żołnierze BCH (Józef Kowenzowski ps. "Wierzba", Józef Kula ps. "Felek", Genowefa Pilniakowska ps. "Biedronka", Piotr Grontkowski ps. "Wywiadowca", Stanisław Skowron ps. "Słowik", "Społem", Mieczysław Chmielarski, Julian Sęsoła).

Proszowice – miasto w woj. małopolskim, w powiecie proszowickim, położone ok. 24 km na północny wschód od Krakowa. Proszowice położone są na prawym brzegu rzeki Szreniawy. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Proszowice. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. krakowskiego.

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.

Zbiór pamiątek po Republice Pińczowskiej eksponowany jest w Pałacu Wielopolskich w Chrobrzu.

Przypisy

Republika Pińczowska, Historycy.org
Izba Pamięci Republiki Pińczowskiej (pol.). Ośrodek Dziedzictwa Kulturowego i Tradycji Rolnej Ponidzia, 2008. [dostęp 2011-05-17].

Zobacz też

Rzeczpospolita Turgielska (marzec-lipiec 1944 na Wileńszczyźnie)

Linki zewnętrzne

Strony powiatu pińczowskiego

"W latach okupacji niemieckiej" - historia ruchu oporu, podczas II wojny światowej, na oficjalnej stronie miasta.

"Rozbrojenie posterunku niemieckiego w Działoszycach" - Rozbrojenie posterunku żandarmerii niemieckiej w Działoszycach 25/26 lipca 1944 r., na podstawie relacji uczestnika - Walerego "Prądzyńskiego" Zaróda

- Uroczystości patriotyczne w Działoszycach - 2 sierpień .2008 r.