Republika Sławkowska - Polski Serwis Naukowy

Tablica upamiętniająca Republikę Sławkowską na ratuszu w Sławkowie

Republika Sławkowska to publicystyczne określenie formy samoorganizacji gminnej obywateli Sławkowa w Zagłębiu Dąbrowskim podczas rewolucji 1905 roku. Istniała od 12 listopada do 23 listopada 1905.

Historia powstania i przebieg

Bezpośrednim powodem powstania Republiki Sławkowskiej było ogłoszenie przez cara Mikołaja II manifestu z 30 października 1905, zapowiadającego likwidację samodzierżawia i ustanowienie w Rosji monarchii konstytucyjnej. Inicjatorem jej powołania był naczelnik Straży Ogniowej Ochotniczej inż. Władysław Sujkowski, z którego inicjatywy w dniu 12 listopada 1905 zwołano zgromadzenie mieszkańców Sławkowa. Na zgromadzeniu tym Władysław Sujkowski przedstawił tekst przygotowanej wcześniej uchwały, która została następnie przyjęta w głosowaniu przez ogół zebranych. W uchwale mieszkańcy Sławkowa zażądali od cara wprowadzenia w Królestwie Polskim polskiej administracji i samorządu. Do tego czasu, w celu "przywrócenia porządku" wprowadzono w gminie język polski jako jedynie obowiązujący w urzędzie gminy, sądzie i szkole. Na mocy uchwały utworzono złożony z pięciu osób tymczasowy Komitet Obywatelski, którego zadaniem miało być wprowadzanie w życie uchwał zgromadzenia gminnego. Wójtowi polecono posługiwanie się pieczęcią sporządzoną wyłącznie w języku polskim. Miał on również w porozumieniu z Komitetem Obywatelskim zorganizować Straż Obywatelską, czuwającą nad bezpieczeństwem mieszkańców i podróżnych. Na wykonanie tymczasowych zarządzeń przyznano wójtowi kwotę 500 rubli. Uchwała podpisana została przez 456 osób, a jej odpis przesłano do wiadomości naczelnikowi okręgu olkuskiego Michałowi Łabudzińskiemu. Ten jednak, widząc kopertę zaadresowaną w języku polskim, nie pozwolił jej otworzyć, przez co władze carskie same pozbawiły się informacji o bieżącej sytuacji w Sławkowie. W osadzie tymczasem pozmieniano na polskie wszystkie nazwy ulic oraz sklepów (z wyjątkiem sklepu monopolowego) i wyrzucono ze szkoły żeńskiej rosyjską nauczycielkę. 23 listopada 1905 z rozkazu naczelnika Straży Ziemskiej Powiatu Olkuskiego Leonida Andrejewa, aresztowany został przywódca Republiki Sławkowskiej inż. Władysław Sujkowski. 24 listopada 1905 przybył do Sławkowa i przywrócił tu "porządek" szwadron 41. Jamburskiego Pułku Dragonów, dowodzony przez rotmistrza Konstantego Mikiszewa. Petersburska Agencja Telegraficzna w depeszy z 25 listopada 1905 informowała: "Osada Sławków w powiecie olkuskim była przez 12 dni w ręku rewolucjonistów. Mieszkańcy osady, za namową inżyniera Sujkowskiego, utworzyli dla zawiadywania sprawami publicznymi komitet, który ustanowił milicję, zniszczył portrety Ich Carskich Mości w kancelarii urzędu gminnego, zamknął szkołę, zaprowadził w urzędzie gminnym korespondencję w języku polskim. Posłani tam dragoni przywrócili porządek. Sujkowskiego aresztowano".

Mianem Republiki Zagłębiowskiej określa się wydarzenia rewolucyjne z 1905 r. w Sosnowcu i przyległych miejscowościach, w czasie których na okres 10 dni władza przejęta została przez Komitet Obywatelski utworzony przez PPS i SDKPiL. Na wieść o manifeście cara Mikołaja II z 30 października 1905 r., zapowiadającym likwidację samodzierżawia i ustanowienie w Rosji monarchii konstytucyjnej już 31 października 1905 r. w Sosnowcu stanęły wszystkie fabryki i kopalnie. Pochód, składający się z kilku tysięcy robotników, ruszył w kierunku Będzina z zamiarem uwolnienia z tamtejszego więzienia więźniów politycznych. Jednak pod Środulą na pochód uderzyli kozacy, którzy szablami i nahajkami zakończonymi ołowianymi kulkami rozpędzili demonstrację. Mimo tego wieczorem w teatrze w Sosnowcu odbył się wiec, na którym podarto manifest carski i ogłoszono strajk powszechny. W tym samym czasie działacze PPS z Sosnowca opanowali drukarnię Jarmułowicza i rozpoczęli odbijanie ulotek i nielegalnego dotychczas "Górnika". 1 listopada przywódcy strajku powszechnego zwrócili się do naczelnika powiatu będzińskiego Mirbacha z żądaniem oficjalnego przekazania władzy. Władza nie została co prawda oficjalnie przekazana, jednak naczelnik Mirbach zgodził się na usunięcie posterunków policyjnych i powstrzymanie kozaków od napadów na demonstrantów. W ten sposób władza na terenie miast i osiedli Zagłębia Dąbrowskiego de facto przeszła w ręce rewolucjonistów. Wybrano Komitet Obywatelski, w skład którego weszli przedstawiciele PPS i SDKPiL. Sosnowiec podzielono na obwody i wyznaczono tzw. obwodowych, którzy przy pomocy powołanej milicji robotniczej mieli czuwać nad porządkiem i ładem w mieście. Rozpoczęto też proces wyłaniania instytucji samorządowych i powoływania sądów obywatelskich. Utworzenie zalążków polskich organów samorządowych i administracyjnych oraz ich działalność nazwano wówczas "Republiką Zagłębiowską". Po 10 dniach jej działalności władze carskie zaczęły powoli opanowywać sytuację. 13 listopada 1905 r. rozpoczęły się pierwsze aresztowania. Na ulice wyszło wojsko i patrole policyjne. Masowe wywózki na Syberię skutecznie ostudziły niepodległościowe i społeczne marzenia społeczeństwa Zagłębia Dąbrowskiego.
Rewolucja rosyjska 1905 roku – ogólnokrajowy spontaniczny zryw skierowany zarówno przeciw rządowi, jak i przeciw przemocy państwa wobec obywateli. Wydarzenie to uważa się za początek zmian ustrojowych w Rosji, prowadzący do rewolucji 1917 roku.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)