Restoracjonizm - Polski Serwis Naukowy

Restoracjonizm – w sensie ogólnym, wiara w konieczność powrotu do pierwotnego, biblijnego modelu Kościoła oraz do czystej wiary chrześcijańskiej z I wieku naszej ery. W bardziej szczegółowym sensie, termin ten obejmuje te chrześcijańskie wyznania, które postawiły sobie za cel przywrócenie apostolskiego modelu chrześcijaństwa (w wierze i organizacji kościelnej) oraz oczyszczenie go z późniejszych, katolickich (i ewentualnie protestanckich) naleciałości ze szczególnym naciskiem na usunięcie pogańskich wpływów i ludzkich nauk. Dotyczy to głównie wyznań chrześcijańskich, mających swój początek w "drugim wielkim przebudzeniu" na początku XIX wieku.

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).

Bóg lub bóstwo – pojęcie istoty nadprzyrodzonej leżące u podstaw większości wierzeń religijnych. Zajmuje się nim teologia, a także filozofia i jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję. Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez popularne religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm. Wśród religii monoteistycznych należy wyróżnić monoteizm trynitarny.

Należy zwrócić uwagę, że każde wyznanie wpisujące się w ten nurt posiada inną wizję tzw. apostolskiego modelu chrześcijaństwa. Stąd w obrębie tego nurtu istnieje silne zróżnicowanie doktrynalne, zaś różne ruchy restoracjonistyczne bardzo często są niezależne od siebie nawzajem.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Kościoły lokalne (miejscowe) – nurt w obrębie chrześcijaństwa ewangelikalnego uznający, że podstawowe prawdy wiary („jedyne konieczne”, łac. unum necessarium) są wystarczające dla zachowania doktrynalnej jedności chrześcijan.

Historia ruchów restoracjonistycznych

Ruchy średniowieczne

Do wczesnych przykładów ruchów, które pragnęły powrotu do apostolskiego chrześcijaństwa (przeciwstawiając się tym samym Kościołowi rzymskokatolickiemu) należą m.in.: waldensi, bracia apostolscy, lollardzi, husyci. Dodatkowo na łonie samego Kościoła katolickiego pojawiały się grupy sprzeciwiające się nadużyciom kleru i pragnące odnowy życia religijnego.

Ewangelikalizm, chrześcijaństwo ewangeliczne, chrześcijaństwo ewangelikalne – jest jednym z dwóch wielkich nurtów protestantyzmu (obecnie największym, obok ewangelicyzmu), charakteryzującym się specyficzną pobożnością (duchowością) i określonymi poglądami teologicznymi (oprócz pięciu zasad protestantyzmu przyjmuje także tzw. siedem punktów teologii ewangelikalnej). W większości protestantyzm ewangelikalny jest nurtem konserwatywnym i sprzeciwia się tendencjom liberalnego chrześcijaństwa, które przyjmują się wśród części protestantów ewangelickich. Powstał na gruncie purytanizmu, ortodoksji protestanckiej i pietyzmu. Niektóre jego elementy pobożnościowe w 2. połowie XX wieku przyjęły się także poza protestantyzmem. Wspólnoty ewangelikalne łączy wiara w osobistą relację z Jezusem Chrystusem, podkreślenie ostatecznego autorytetu Pisma Świętego w sprawach wiary i życia, również przede wszystkim szczególny typ duchowości, podkreślający konieczność świadomego osobistego nawrócenia (nowe narodzenie) do zbawienia człowieka. Ewangelikaliści uznają bezbłędność Biblii, którą nierzadko interpretują dosłownie. Ewangelikalizm jest zazwyczaj utożsamiany z ewangelizacją polegającą na wywołaniu u słuchacza żalu za grzechy oraz przekazaniu mu wiary w przebaczenie grzechów dzięki ofierze Jezusa Chrystusa na krzyżu.

Księga Mormona jest uznawana przez Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, Społeczność Chrystusa i inne kościoły z ruchu Świętych w Dniach Ostatnich, za jeszcze jedno świadectwo o Jezusie Chrystusie i dla wyznawców tych kościołów stanowi jedno (obok Biblii) z podstawowych pism świętych (pierwsze wydanie - marzec 1830, Palmyra, USA). Zdaniem tych wspólnot jest tłumaczeniem z języka reformowanego egipskiego dokonanym przez Józefa Smitha na podstawie starożytnych płyt, otrzymanych od proroka Moroniego. Opublikowano ją dotychczas w ponad 93 językach. Wydawana w największej liczbie egzemplarzy przez Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich pod rozszerzonym tytułem: Księga Mormona - Jeszcze Jedno Świadectwo o Jezusie Chrystusie.

Reformacja

Jakkolwiek XVI-wieczna reformacja nie jest ruchem ściśle restoracjonistycznym, to jednak posiada wiele jego cech. Reformacja była zogniskowana w trzech miejscach Europy, z których wyłoniły się nowe wyznania: w Niemczech (luteranizm), Szwajcarii (kalwinizm) i Anglii (anglikanizm). Z kolei do bardziej radykalnych ruchów, mających swoje źródło w XVI-wiecznej reformacji, należy zaliczyć m.in. arian, unitarian, purytan, anabaptystów, z których wyłonili się baptyści, a także metodystów i kwakrów. Dodatkowo XVIII-wieczne "pierwsze wielkie przebudzenie" dało solidne podstawy pod przyszłe ożywienie restoracjonistyczne.

Wielkie przebudzenie - określenie wielkich przemian duchowych w amerykańskim protestantyzmie w XVIII i - przede wszystkim - XIX wieku. Wielkie przebudzenie doprowadziło do narodzin nowej, charakterystycznej amerykańskiej odmiany protestantyzmu.

Świątynia niebiańska – w teologii adwentystów dnia siódmego oznacza materialną budowlę znajdującą się w niebie, w której mieszka Bóg Ojciec i usługuje Jezus Chrystus jako arcykapłan na rzecz ludzkości i jedyny pośrednik między Bogiem a ludźmi. Stanowi ona pierwowzór i niebiański odpowiednik świątyni ziemskiej, którą w pierwszym okresie stanowił Przybytek Mojżeszowy, a następnie Świątynia Jerozolimska. Zdaniem adwentystów dnia siódmego rytuały świątyni ziemskiej miały stanowić dla starożytnego Izraela obraz i symbol przyszłego ofiarowania Jezusa Chrystusa na krzyżu za grzechy świata i jego służby wstawienniczej w świątyni niebiańskiej, którą miał rozpocząć po swoim zmartwychwstaniu i wniebowstąpieniu.

Wiek XIX (restoracjonizm właściwy)

Właściwy ruch restoracjonistyczny wyrósł na początku XIX wieku w Stanach Zjednoczonych (także w innych miejscach świata), na fali "drugiego wielkiego przebudzenia". Ruchy o tym charakterze powstawały z millenarystycznych odłamów protestantyzmu (głównie kalwinizmu i metodyzmu). O ile część ruchów restoracjonistycznych powstałych w tym okresie zachowała swoją przynależność do protestantyzmu, o tyle inne ruchy zupełnie odcięły się od jego tradycji. Wielu restoracjonistów przyjęło doktryny antytrynitarne, a także inne, niezgodne z głównym nurtem chrześcijaństwa (nieraz dość osobliwe).

Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) – kierunek w chrześcijaństwie wyrosły i zakorzeniony w ewangelikalnym protestantyzmie. Powstał w USA w 1901, kładzie duży nacisk na osobiste przeżywanie wiary oraz dary Ducha Świętego – w tym prorokowanie, uzdrawianie chorych (np. przez nałożenie rąk i modlitwę), dar glosolalii (tj. "mówienia językami", chodzi tu o języki, których osoba mówiąca nie zna i nie może znać), wypowiadane w innym stanie świadomości (wspomniane w rozdziale 12 Pierwszego Listu do Koryntian).

Doktryna religijna - poglądy dotyczące natury i cech charakterystycznych sfery sacrum. Jeden z elementów systemu religijnego. Możne je podzielić na kilka aspektów:

Do XIX-wiecznych ruchów restoracjonistycznych zaliczyć należy m.in.:

ruchy Stone'a i Campbella (wspólnie jako tzw. Restoration Movement), od których wywodzą się współczesne Kościoły Chrystusowe

bracia plymuccy

święci w dniach ostatnich – mormoni, Społeczność Chrystusa i różne inne odłamy

adwentyści (ruch Millera), w tym adwentyści dnia siódmego

chrystadelfianie

ruch uświęceniowy, którego współczesnym przykładem są nazareńczycy

Badacze Pisma Świętego, od których wywodzą się m.in. Świadkowie Jehowy

Elementy restoracjonistyczne w swoim nauczaniu posiadają również Żydzi mesjanistyczni.

Społeczność Chrystusa (ang. Community of Christ), dawniej: Zreorganizowany Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (skrót RLDS od ang. Reorganized Church of Jesus Christ of Latter Day Saints) - ogólnoświatowy kościół chrześcijański, kładący nacisk na służbę pokojowi i sprawiedliwości, chrześcijańską ewangelizację, uduchowienie, aktywność młodzieży oraz posługę o coraz szerszym zasięgu. Jest zwolennikiem wyraźnie nieliturgicznej tradycji, opartej na wspólnym lekcjonarzu.

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (ang. Seventh-day Adventist Church, w skrócie SDA Church) - jest kościołem chrześcijańskim, wywodzącym się z grona denominacji protestanckich, będących wynikiem przebudzenia adwentowego, jakie nastąpiło w pierwszej połowie XIX wieku na terenie Ameryki Północnej.

Wiek XX

Do ruchów o charakterze restoracjonistycznym powstałych w XX wieku należy zaliczyć m.in.:

ruch zielonoświątkowy (najliczniej reprezentowany przez Zbory Boże), z którym związany jest również międzywyznaniowy ruch charyzmatyczny i neocharyzmatyczny

ruch kościołów lokalnych, w dużym stopniu o charakterze ewangelicznym i charyzmatycznym

Oba ruchy mieszczą się w ścisłej definicji protestantyzmu.

Unitarianizm, obok luteranizmu, kalwinizmu i anglikanizmu, był jednym z głównych nurtów reformacji. Jego nazwa pochodzi od łacińskich słów "unus", czyli jeden i "unitas", czyli jedność.

Joseph Smith Junior (ur. 23 grudnia 1805 w Sharon w stanie Vermont, zm. 27 czerwca 1844) – założyciel i przywódca Świętych w Dniach Ostatnich. Wyznawcy czczą go jako proroka i męczennika. W roku 1844 startował w wyborach na Prezydenta USA, z programem zniesienia niewolnictwa. Był pierwszym kandydatem zamordowanym podczas kampanii prezydenckiej.

Poglądy

Przegląd wyznań

Pod względem doktrynalnym, ruch restoracjonistyczny jest bardzo zróżnicowany. Bardzo często pojawiają się wśród nich doktryny, nieobecne u innych chrześcijan i z tego powodu kontrowersyjne. Ponadto zróżnicowany jest stosunek różnych restoracjonistów do doktryn, które naucza protestantyzm (szczególnie ewangeliczny). Pod tym kątem, wyznania restoracjonistyczne można podzielić na kilka grup:

Apostazja (od gr. apo – od, stasis – postawa, pozycja; odstąpienie, bunt) – odstępstwo od wiary religijnej; w pierwotnym znaczeniu – całkowite porzucenie wiary chrześcijańskiej. Obok herezji i schizmy należy do podstawowych przyczyn rozłamów jedności Kościoła.

Transfuzja krwi, przetoczenie krwi – zabieg polegający na przetaczaniu pewnej ilości krwi lub składników krwi. Ma na celu substytucję utraconych składników.

Wyznania wpisujące się w główny nurt protestantyzmu. Doktrynalnie wyznają one tradycyjne doktryny, jak Trójca Święta, wcielenie i dwie natury Jezusa Chrystusa (Boska i ludzka) w jednej Osobie, pięć zasad protestantyzmu czy zastępczy charakter ofiary Chrystusa. W ich wierzeniach pojawiają się również pewne szczególne, charakterystyczne doktryny, które jednak mieszczą się w zakresie protestantyzmu. Do wyznań tych należą m.in. Kościoły Chrystusowe, adwentyści dnia siódmego i bracia plymuccy.

Wyznania odrzucające wszelką tradycję katolicką oraz protestancką, uważając tą drugą za kontynuację odstępstwa. Zasadniczo ich wiara budowana jest na podstawie Biblii (choć często nie tylko), przy czym wyznania te jedynie sobie przypisują oczyszczenie chrześcijaństwa ze zbędnych elementów, przyjąwszy jednak wiele innych, kontrowersyjnych dla reszty chrześcijan wierzeń. Z powodu odrzucenia całej tradycji katolickiej i protestanckiej (m.in. wiary w Trójcę) często kwestionowana jest przynależność tych wyznań do chrześcijaństwa. Do wyznań tych należą przede wszystkim mormoni oraz Świadkowie Jehowy.

Charakterystyczne doktryny

Do cech wyróżniających wiele wyznań restoracjonistycznych zaliczyć można:

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Społeczeństwo to podstawowe pojęcie socjologiczne, jednakże niejednoznacznie definiowane. Terminem tym tradycyjnie ujmuje się dużą zbiorowość społeczną, zamieszkującą dane terytorium, posiadające wspólną kulturę, wspólną tożsamość oraz sieć wzajemnych stosunków społecznych. Społeczeństwo ponadto posiada własne instytucje pozwalające mu na funkcjonowanie oraz formę organizacyjną w postaci państwa, plemienia czy narodu.

odmienne rozumienie natury Bóstwa (antytrynitaryzm) – obecne m.in. u mormonów (często określane jako tryteizm), Świadków Jehowy i chrystadelfian, zaś dawniej także u adwentystów dnia siódmego,

różne eschatologie, obejmujące tematy m.in. stanu umarłych, charakteru wstawiennictwa Jezusa Chrystusa, wydarzeń przy końcu świata czy Sądu Ostatecznego (np. ważna dla adwentystów doktryna o świątyni niebiańskiej i sądzie przedadwentowym); bardzo często dochodzi również do wyznaczania dat różnych wydarzeń eschatologicznych (szczególnie u Badaczy Pisma Świętego i Świadków Jehowy),

przyjmowanie pozabiblijnych źródeł wiary – szczególnie u mormonów, gdzie miejsce obok Biblii zajmuje Księga Mormona, spisana przez Josepha Smitha; wyznania wywodzące się od Badaczy Pisma Świętego (oprócz Świadków Jehowy) wyznają piramidologię i na jej podstawie wyznaczają eschatologiczne daty; ponadto dość kontrowersyjna jest rola adwentystycznej prorokini Ellen White i jej pism,

często dość ekskluzywny charakter społeczności wyznaniowych, objawiający się ograniczonym udziałem wyznawców w życiu społecznym i politycznym (dotyczy to w szczególności Świadków Jehowy i braci plymuckich),

skupianie się na często prozaicznych elementach wiary, dla innych wyznań nie mających większego znaczenia – np. Kościoły Chrystusowe przywiązują dużą wagę do własnej nazwy, która według nich posiada boskie natchnienie,

pewne kontrowersyjne zachowania obrzędowe oraz dotyczące ziemskiego życia wyznawców – np. mormoni praktykują małżeństwo na wieczność i chrzest za zmarłych (dawniej uznawali też poligamię), natomiast Świadkowie Jehowy uważają spożywanie krwi i transfuzje krwi za grzech.