Aresztowanie gubernatora Androsa

Rewolta bostońska z 18 kwietnia 1689 roku to bunt mieszkańców miasta przeciwko rządom Edmunda Androsa znienawidzonego gubernatora tzw. Dominium Nowej Anglii (ang. Dominion of New England). Dobrze zorganizowany „tłum”, składający się z członków lokalnej milicji i zwykłych obywateli, dokonał aresztowania przedstawicieli władz dominium. Wierni Kościoła Anglii, podejrzewani przez purytanów o sprzyjanie rządcom dominium, również zostali przez rebeliantów zatrzymani. Przewrót był bezkrwawy; nikt nie odniósł obrażeń. Przywódcy byłej Massachusetts Bay Colony natychmiast stanęli u steru rządów. W innych koloniach, wcielonych do dominium, usunięci wcześniej członkowie lokalnych rządów również wrócili do władzy.

Andros, mianowany gubernatorem Nowej Anglii w roku 1686, stał się wrogiem lokalnej społeczności po wprowadzeniu, między innymi, restrykcyjnych ustaw zwanych Aktami Nawigacyjnymi, unieważnieniu obowiązujących dotąd tytułów własności ziemskiej, ograniczeniu prawa do zgromadzeń i mianowaniu niepopularnych oficerów armii królewskiej dowódcami oddziałów milicji kolonialnej. Co więcej bostońscy purytanie mieli doń pretensje o faworyzowanie Kościoła Anglii, który − jako odgórnie narzucony − miał wśród kolonistów wyjątkowo złą opinię.

Podłoże konfliktu

 Osobny artykuł: Chwalebna rewolucja.

Na początku lat osiemdziesiątych XVII wieku król Karol II Stuart postanowił zreorganizować kolonie Nowej Anglii. Gdy purytanie w roku 1684 odcięli się od królewskich reform Karol unieważnił akt założycielski Massachusetts Bay Colony i zdecydował objąć małe kolonie amerykańskie ściślejszą kontrolą korony. Karol zmarł w roku 1685, ale jego następca, król Jakub II Stuart, podjął jego wysiłki, co zaowocowało utworzeniem dominium Nowej Anglii.

W roku 1686 były gubernator Nowego Jorku, sir Edmund Andros, został mianowany gubernatorem dominium, które utworzono z terytoriów kolonii Massachusetts Bay, Connecticut, New Hampshire i Rhode Island. W 1688 roku jego jurysdykcja rozszerzona została na miasto Nowy Jork oraz zachodnie i wschodnie Jersey.

Mieszkańcy Nowej Anglii od samego początku byli Androsowi przeciwni. Nowy gubernator nie uznawał lokalnego przedstawicielstwa, unieważnił akty własności ziemskiej w Massachusetts (które uzasadniał pierwotny akt założycielski kolonii), ograniczył prawo do zdromadzeń publiczych i czynnie wspierał − w regionie opanowanym przez purytańską większość − Kościół Anglii. Ponadto przeforsował Akty Nawigacyjne zagrażające dotychczasowym swobodom handlowym. Stacjonujące w Bostonie wojska królewskie, których oficerowie byli anglikanami lub katolikami, również nie cieszyły się zaufaniem mieszkańców. Niektórzy oficerowie, uważani za zwolenników gubernatora,źle obchodzili się z milicjantami, którymi przyszło im dowodzić.

Na Wyspach Jakub z dnia na dzień tracił na popularności. Król odstręczył od siebie nawet Torysów, którzy nie mogli zaakceptować jego prób liberalizacji religijnego (w odniesieniu do katolików) prawa karnego i wydanej w roku 1687 deklaracji o pobłażaniu, wprowadzającej swobody religijne, którym przeciwna była hierarchia Kościoła anglikańskiego. Zwiększył wpływy armii, co wielu parlamentarzystów uznało za zamach na ich władzę, a nadto zaczął obsadzać na znaczących stanowiskach w wojsku katolików. Próbował też wprowadzać do parlamentu swych sympatyków w nadziei, że z ich pomocą obali tzw. Ustawę Testową, która dopuszczała do wielu urzędów wyłącznie anglikanów. Gdy w czerwcu 1688 roku narodził się jego syn i potencjalny następca Jakub część wigów i torysów odłożyła na bok wzajemne animozje i zaczęła zamyślać o zastąpieniu Jakuba jego protestanckim zięciem, Wilhelmem Orańskim. Niderlandzki książę, który próbował bezskutecznie nakłonić Jakuba do zmiany swej polityki, zgodził się na przeprowadzenie inwazji Anglii, skutkiem czego niemal bezkrwawa rewolucja, jaka miała miejsce w listopadzie i grudniu 1688 roku, osadziła Wilhelma i jego żonę Marię na tronie.

Przywódcy religijni Massachusetts, na czele których stali Cotton i Increase Mather, byli przeciwni władzy Androsa, w związku z czym zgłosili swój sprzeciw do sądu w Londynie. Gdy król Jakub opublikował Deklarację Pobłażliwości Increase Mather wysłał do króla list gratulacyjny i zaczął domagać się od innych, by uczynili to samo. Dziesięciu pastorów poszło za jego radą i zdecydowało wysłać Increase'a do Anglii w celu wywarcia presji przeciwko Androsowi. Mimo prób powstrzymania go przez sekretarza dominium, Edwarda Randolpha (który posunął się nawet do oskarżeń o przestępstwa kryminalne), Mather został przeszmuglowany na pokład statku zmierzającego w kwietniu 1688 roku do Anglii. Wraz z innymi wysłannikami z Massachusetts został przyjęty przez Jakuba, który obiecał w październiku, że wnioski kolonii zostaną uwzględnione. Bezkrwawa rewolucja uniemożliwiła podjęcie stosownych kroków.

Portret Androsa, mal. Mary Beale

Przedstawiciele Massachusetts wystąpili więc z petycją do nowych władców i do Lordów d/s Handlu (poprzedników ministrów handlu i przemysłu odpowiedzialnych za sprawy kolonii) o odtworzenie aktu założycielskiego kolonii Massachusetts. Mather na dodatek zdołał namówić lordów, by opóźnili powiadomienie Androsa o przewrocie. Wcześniej wysłał list do poprzedniego gubernatora kolonii Simona Bradstreeta, w którym informował, że anulowanie aktu założycielskiego było nielegalne, bowiem winno być „przygotowane zgodnie z wolą ludu”. Informacje o tym, co się stało w Anglii, dotarły do niektórych mieszkańców Bostonu zanim pojawiły się doniesienia oficjalne. John Nelson, kupiec z Bostonu, który brał żywy udział w bostońskiej rewolcie, pisał o tym pod koniec marca.

Pierwsze ostrzeżenie o rewolcie przeciw Androsowi dotarło doń gdy prowadził ekspedycję mającą na celu ufortyfikowanie miejscowości Pemaquid (dzisiejszy Bristol w stanie Maine), co miało zabezpieczyć kolonię przed atakami ze strony Francuzów i Indian. Na początku stycznia 1688/9 roku dostał list od Jakuba, w którym król informował o militarnych przygotowaniach Holendrów. 10 stycznia wydał proklamację ostrzegającą przed protestancką agitacją i zakazującą powstania skierowanemu przeciwko dominium. Siły, którymi dowodził, składały się z regularnych wojsk oraz milicji z Massachusetts i Maine. Kompaniami milicji dowodzili zawodowi wojskowi, którzy ostrą dyscypliną doprowadzili do poróżnienia milicjantów z oficerami. Wzywany na zebrania i otrzymawszy nieoficjalne doniesienia o przygotowaniach do rewolty, Andros wrócił do Bostonu w połowie marca. Milicjanci, wśród których krążyły pogłoski, że zostali wysłani do Maine jako część tzw. „papistowskiego spisku”, zbuntowali się, a ci z Massachusetts podjęli marsz do domów. Gdy na początku kwietnia do Bostonu dotarła kopia proklamacji powiadamiającej o dokonaniu przewrotu pałacowego w Anglii Andros kazał aresztować posłańca, ale wieść się rozeszła i ośmieliła ludność do działania. Andros napisał 16 kwietnia do dowódcy oddziałów zostawionych w Pemaquid, że „między ludźmi panuje poruszenie związane z nadziejami na przywrócenie starej karty praw”, a jednocześnie przygotowywał się do aresztowania powracających dezerterów i odesłania ich z powrotem do Maine. Obawy przed aresztowaniami wzmogły jeszcze napięcie pomiędzy mieszkańcami Bostonu i władzami dominium.