Flaga ruchu 26 lipca.

Trasa przemarszu oddziałów rewolucyjnych.

Rewolucja kubańska — walka zbrojna oraz seria reform polityczno-gospodarczych przeprowadzonych na Kubie w latach 1956–1959. Skierowana była przeciwko trwającej od roku 1952 krwawej dyktaturze Fulgencio Batisty.

Zdecydowane działania przeciw dyktaturze gen. Batisty zostały podjęte przez niewielką grupę działaczy demokratycznych, zorganizowaną przez młodego adwokata Fidela Castro Ruz.

26 lipca 1953 r. wraz z niewielką grupą dokonał on ataku na koszary Moncada w Santiago. Akcja skończyła się totalną klęską — aresztowaniem i skazaniem Castro na 15 lat więzienia, z którego został jednak zwolniony po 2 latach w wyniku amnestii zarządzonej na czas wyborów przez Batistę. Stąd udał się on na emigrację do USA i Meksyku, gdzie szukał sponsorów.

Podczas pobytu w Meksyku w 1955 Castro założył Ruch 26 lipca, który szybko zyskiwał na popularności, oraz zaczął organizować oddziały partyzanckie do ponownego podjęcia walki z reżimem Batisty. Drugą próbę obalenia dyktatora Castro podjął 2 grudnia 1956 r., kiedy to jego 82 partyzantów dopłynęło z Meksyku na starym amerykańskim jachcie Granma, wylądowało na wyspie i — podobnie jak 3 lata wcześniej — zostało rozgromionych przez wojska rządowe. Castro wraz ze słynnymi później dwunastoma towarzyszami znalazł schronienie w niedostępnych górach Sierra Maestra.

W styczniu 1957 r. dokonali oni pierwszej akcji bojowej skierowanej na posterunek wojskowy La Plata. Po uzyskaniu poparcia miejscowej ludności oraz innych ugrupowań opozycyjnych, w połowie roku 1958, partyzanci Ruchu 26 lipca przystąpili do nasilonej walki, a ich oddziały rozrosły się do ponad 80 osób. Inny oddział często dokonywał ataków na różne obiekty wojskowe w prowincji Oriente i choć akcje te nie stanowiły istotnego zagrożenia dla dyktatury Batisty, jednak przez nie Castro zdobył duży rozgłos i popularność. Akcje te przyczyniały się też do ogólnonarodowej niechęci do Batisty. 13 marca 1957 roku grupa ponad 100 członków Związku Studentów Kubańskich podjęła nieudaną próbę przejęcia władzy w Hawanie. Rebelianci zdołali opanować na krótko część placu prezydenckiego, ale ostatecznie oddziały wierne rządowi stłumiły zamach. 5 września 1957 doszło do buntu blisko 400 marynarzy z bazy morskiej w Cienfuegos. Rewolta była częścią szerszego spisku antybatistowskiego w armii, wybuchła jednak wcześniej niż planowano i zakończyła się porażką. W trakcie walk w Cienfuegos zginęło 200 marynarzy, 600 cywilów i ponad 100 żołnierzy z oddziałów rządowych.

Partyzantka Castro w 1958 rozszerzyła wtedy pole działania na góry Sierra del Cristal i Sierra de Nicaro, rejon miast Manzanilla i Bahamo, a nawet pobliże stolicy Oriente — miasto Santiago de Cuba. Było to spowodowane rozrostem liczebnym oddziałów partyzantki. Oczywiście Batista, gdy tylko się zorientował, postanowił działać i w maju 1958 r. rozpoczął wielką operację antypartyzancką pod kryptonimem „Verano”, zakończoną fiaskiem i śmiercią półtora tysiąca żołnierzy Batisty. Rozgromienie tej akcji spowodowało rozszerzenie walk partyzanckich. W październiku 1958 roku oddziały partyzanckie dowodzone przez Ernesto „Che” Guevarę, Camilo Cienfuegosa i Jamie Vegę rozpoczęły walkę w kolejnych dwóch prowincjach: Las Tunas i Camagüey.

Siły rządowe nie były już w stanie walczyć z ogromną partyzantką, do której masowo wstępowali chłopi zachęceni reformą rolną. W wyniku sojuszu „Ruchu 26 lipca” z innymi organizacjami opozycyjnymi w lipcu 1958 r. powstały „Oddziały Cywilnego Zjednoczonego Frontu Walki Rewolucyjnej”.

Ostateczna ofensywa nastąpiła w końcu grudnia 1958. Po trwającym tydzień szturmie, oddziały rebelianckie zdobyły 1 stycznia 1959 roku Santiago de Cuba. Tego samego dnia skapitulowały koszary im. Leoncia Vidal, ostatni punkt oporu sił batistowskich w mieście Santa Clara — stolicy prowincji Villa Clara. Opór stawiany przez wojsko i policję załamał się ostatecznie na wiadomość o ucieczce Batisty, który w noc sylwestrową odleciał do Dominikany. 2 stycznia 1959 roku rebelianci pod dowództwem Che Guevary wkroczyli do Hawany. Wojna domowa pochłonęła około 30 tysięcy ofiar. Z początkiem następnego roku (8 stycznia 1959) oddziały Castro wkroczyły do Hawany.

Premierem był początkowo opozycyjny demokrata gen. Jose Miro Cardona, został jednak pozbawiony tego stanowiska w połowie lutego przez autentycznie popieranego przez ludność przywódcę partyzanckiego El Comandante — Fidela Castro.