Richard Milhous Nixon (ur. 9 stycznia 1913 w Yorba Linda w Kalifornii, zm. 22 kwietnia 1994 w Nowym Jorku) – jeden z bardziej znaczących amerykańskich polityków XX wieku. 37. prezydent Stanów Zjednoczonych, wcześniej 36. wiceprezydent. Był jedynym jak dotąd prezydentem, który ustąpił ze stanowiska przed końcem kadencji.

Nixon był jedną z bardziej kontrowersyjnych postaci amerykańskiej sceny politycznej. Zapoczątkował politykę „odprężenia” (détente) w stosunkach Wschód-Zachód. W opinii wielu ekspertów pozwoliło to zebrać się osłabionym (m.in. po wojnie w Wietnamie) Stanom Zjednoczonym i zachwiać potęgą bloku wschodniego, bez czego jego późniejszy upadek, jeżeli nie niemożliwy, byłby znacznie trudniejszy i bardziej niebezpieczny.

Nixon ponosi jednak również bezpośrednią odpowiedzialność za aferę Watergate, która przez długi czas paraliżowała amerykańskie życie publiczne i wyrządziła mu ogromne szkody. To było bezpośrednim powodem ustąpienia Nixona z fotela prezydenta.

Historycy do dziś spierają się w ocenie tej postaci.

Przed rozpoczęciem kariery politycznej

Pochodzenie, edukacja i pierwsze kroki w polityce

Nixon przyszedł na świat w ubogiej rodzinie sadowników w małej osadzie Yorba Linda w Kalifornii, w domu zbudowanym przez jego ojca. Jego rodzice, Frank i Hannah, byli głęboko wierzącymi kwakrami. Również ich syn uważał się za kwakra. Miał czterech braci: Harolda (1909–1933), Donalda (1914–1987), Arthura (1918–1925) i Eda (ur. 1930). W 1922 rodzina przeniosła się do Whittier w Kalifornii, do domu rodzinnego matki.

Młody Richard przed pójściem na studia uczęszczał do Fullerton High School (lata 1926-1928), a następnie do Whittier High School (1928-1930). Szkołę średnią ukończył jako najlepszy uczeń w klasie.

Nixon jako przedmiot swoich zawodowych zainteresowań wybrał nauki prawne. Początkowo studiował w niewielkiej, prowadzonej przez kwakrów lokalnej uczelni w Whittier, gdzie zdobył z czasem drugą lokatę. Dzięki stypendium mógł podjąć naukę w prestiżowym Duke University w Karolinie Północnej. Dzięki swojej pilności był trzecim najlepszym studentem. Z tych czasów wywodzi się jego przydomek ponurego Gusa.

Po zakończeniu studiów chciał podjąć pracę w jednej z renomowanych kancelarii nowojorskich. Nie udało mu się to jednak i zmuszony był wrócić do Whittier, gdzie zdał ostateczny, gwarantujący przyjęcie do palestry egzamin. Tu zaczął praktykować prawo.

Rodzina

W Whittier Nixon poznał swoją przyszłą żonę, starszą od niego o niespełna rok Pat Ryan. Pobrali się 21 czerwca 1940. W styczniu 1942 przenieśli się do Waszyngtonu.

Państwo Nixon mieli dwie córki. Starsza, Tricia (ur. 21 lutego 1946 w Whittier) wyszła za mąż za Edwarda Coksa. Zaś młodsza, Julie (ur. 5 lipca 1948 w Waszyngtonie) poślubiła Davida Eisenhowera, wnuka byłego prezydenta, Dwighta Eisenhowera.

W czasie II wojny światowej Nixon służył w marynarce wojennej, w stopniu oficerskim. Służbę ukończył w stopniu komandora podporucznika.

Wczesna kariera polityczna

W Kongresie Stanów Zjednoczonych

Izba Reprezentantów

Jedna z wielu kampanii wyborczych

Po demobilizacji (1946) dostał propozycję od lokalnej organizacji Partii Republikańskiej, aby ubiegać się o mandat kongresmena ze swojego 12. okręgu wyborczego. W owym czasie młodzi ludzie, którzy brali udział w wojnie, mogli liczyć na spore poparcie.

Fotel kongresmena zajmował wówczas od 10 lat znany liberalny demokrata Jerry Voorhis. Nixon prowadził wyjątkowo brudną kampanię wyborczą i, wbrew prawdzie, powiązał Voorhisa z lewicowym kongresmenem z Nowego Jorku Vito Marcantonio i wygrał.

W Izbie zasiadał w latach 1947-1951, a więc przez dwie dwuletnie kadencje. W tym czasie wsławił się udziałem w komisji ds. działalności antyamerykańskiej, działającej pod kierownictwem senatora Josepha McCarthy’ego z Wisconsin. Dzięki temu stał się politykiem powszechnie znanym i rozpoznawalnym.

W Izbie zaprzyjaźnił się z innym młodym kongresmenem Johnem F. Kennedym z Massachusetts.

Jako kongresmen Nixon popierał m.in.:

Senat Stanów Zjednoczonych

W 1950, po czterech latach spędzonych w Izbie, postanowił ubiegać się o mandat senatora. Jego rywalką z ramienia Partii Demokratycznej była również członkini Izby i była aktorka Helen Gahagan Douglas.

Podczas kampanii Nixon uciekł się do niezbyt etycznych chwytów. Podobnie jak w przypadku Voorhisa, powiązał panią Douglas z kongresmenem Marcantonio i rozesłał nawet tzw. Różową Kartkę, na której dowodził, że Douglas i Marcantonio zajmowali podobne stanowisko w czasie głosowań. Nixon pokonał panią Douglas, którą w ferworze kampanii nazwał „różową damą” (ang. pink lady). Właśnie wtedy przylgnął do niego pejoratywny przydomek Tricky-Dick.

W czasie owej kampanii posunął się nawet do sugerowania, że panią Douglas „łączy coś” z prezydentem Trumanem.

W Senacie zasiadał dwa lata, czyli ledwie jedną trzecią przewidzianej 6-letniej kadencji.

Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych

Richard Nixon i Giulio Andreotti

20 stycznia 1953 zaledwie 40-letni Richard Milhous Nixon został zaprzysiężony na wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych. Jeden z najmłodszych wiceprezydentów zastępował najstarszego w historii Albena Barkleya, który miał wtedy już ponad 75 lat.

Konstytucja nie określa kompetencji wiceprezydenta. Jego głównym obowiązkiem jest przewodniczenie obradom Senatu, gdzie głos ma tylko w wypadku równego podziału głosów.

Niektórzy wiceprezydenci, jak George H. W. Bush u Ronalda Reagana, Al Gore u Billa Clintona czy Dick Cheney u George’a W. Busha, byli jednymi z najbardziej znaczących osób w Białym Domu. Ale nie można tego powiedzieć o Nixonie w latach 1953-1961. Był systematycznie izolowany przez wpływową koterię ministra-szefa kancelarii prezydenta Shermana Adamsa. Adams podejmował nawet próby usunięcia Nixona z listy wyborczej w 1956 (które również zdecydowanie wygrali republikanie), ale mu się to nie udało.

Wiceprezydentura stanowiła ważny okres w życiu i karierze Nixona. Mimo owej izolacji stał się politykiem, z którym się liczono, którego szanowano. Wbrew Adamsowi i innym czyniło go to najpoważniejszym pretendentem do kandydatury prezydenckiej w 1960.

W czasie swej wiceprezydentury Nixon dwa razy zastępował ciężko chorego Eisenhowera (1956 i 1959).

Wybory w 1960

Nixon uzyskał republikańską nominację w 1960. Jednym z jego bardzo nielicznych rywali był gubernator Nowego Jorku Nelson Rockefeller. Kandydatem na wiceprezydenta wybrany został dyplomata Henry Cabot Lodge junior.

Ich rywalami z ramienia demokratów byli John Fitzgerald Kennedy, senator z Massachusetts, i Lyndon B. Johnson, wpływowy lider większości senackiej z Teksasu.

W czasie kampanii, w której szanse były bardzo wyrównane, odbyła się seria debat telewizyjnych między Nixonem a Kennedym. Wielu z tych, którzy słuchali jej w radio, było przekonanych, iż wygrał ją właśnie wiceprezydent Nixon. Ale to Kennedy wypadł lepiej w telewizji, ponieważ Nixon odmówił nałożenia makijażu, a poza tym wyglądał blado po kontuzji, jakiej doznał w trakcie kampanii. Wtedy to po raz pierwszy objawiła się siła telewizji w polityce.

Wybory w 1960 są jednymi z najbardziej kontrowersyjnych w dziejach. Zostały rozstrzygnięte różnicą ledwie 100 tysięcy głosów, czyli 0,2%. Być może, nie sposób już tego sprawdzić, faktyczna większość w Illinois, którego głosy rozstrzygnęły wynik głosowania w kolegium elektorskim, należała do Nixona i większość w głosowaniu też. Sam Nixon zrezygnował z żądania ponownego liczenia, gdyż leżałoby to w gestii demokratycznej machiny w Chicago. Oskarżono by mnie potem o żale przegranego, co uniemożliwiłoby dalszą karierę – szczerze przyznawał potem niedoszły prezydent.

W 1962 przegrał, tym razem wysoko, wybory na gubernatora rodzinnej Kalifornii. Wówczas oświadczył ze łzami w oczach na konferencji prasowej, że na zawsze wycofuje się z polityki. Jedna ze stacji telewizyjnych zatytułowała wtedy swoją audycję polityczny nekrolog Richarda Nixona.

Przedwczesna emerytura

Spełniło się dawne marzenie Nixona, który po porażce w walce o fotel gubernatorski został przyjęty do jednej z wiodących kancelarii adwokackich w Nowym Jorku (Nixon Mudge Rose Guthrie & Alexander), ale nie jako pracownik, lecz współwłaściciel z bardzo znacznymi dochodami, dzięki którym szybko osiągnął stopień zamożności, jakiego nie miał, kiedy był kongresmenem, senatorem czy wiceprezydentem.

22 listopada 1963 w Dallas zamordowany został prezydent Kennedy. Tego samego dnia na pokładzie Air Force One zaprzysiężony został wiceprezydent Johnson. Zbliżały się nowe wybory, przewidziane na listopad roku następnego.

Początkowo faworytem wydawał się Nelson Rockefeller, ale po skandalu rozwodowym jego szanse znacznie zmalały. Po długiej i zajadłej walce w łonie partii nominację prezydencką zdobył, wygrywając z Rockefellerem czy Lodge’em, ultrakonserwatywny senator z Arizony Barry Goldwater. Goldwater początkowo proponował partnerstwo na liście liberalnemu gubernatorowi Pensylwanii Williamowi Scrantonowi, który zaciekle zwalczał go w prawyborach, ale po jego odmowie wystartował z tytularnym liderem partii, kongresmenem Williamem E. Millerem z Nowego Jorku.

Nixon początkowo nosił się z zamiarem wystawienia swej kandydatury, ale po dokładnym przeanalizowaniu sytuacji odstąpił od tej myśli. Lyndon B. Johnson był bardzo popularny, w dużej mierze dzięki swemu programowi i reformom, które już zdążył przeprowadzić. Poza tym lepiej było dla planów byłego wiceprezydenta, aby Goldwater przegrał, bo wtedy w partii panowałoby bezkrólewie, a droga do kandydatury w 1968 stałaby przed nim otworem.

Kalkulacje te sprawdziły się: Goldwater przegrał wyraźnie z urzędującym prezydentem, który ustanowił do dziś niepobity rekord w rozmiarach zwycięstwa wyborczego.

czytaj dalej: [2], [3]