Richard Sorge - Polski Serwis Naukowy

Richard Sorge, zdjęcie z 1940

Znaczki z Richardem Sorge: wydany przez pocztę NRD ...

... i pocztę ZSRR

Richard Sorge (ur. 4 października 1895 w Adżikend okr. Baku w ówczesnej Rosji, obecnie w Azerbejdżanie; zm. 7 listopada 1944) – dziennikarz niemiecki, od 1929 r. agent GRU o pseudonimie "Ramsay", od 1919 r. członek KPD, a od 1925 r. WKP(b).

Kontrwywiad - działalność mająca na celu neutralizowanie działalności obcych służb wywiadowczych, jak też przeciwdziałanie szpiegostwu w ogólności. Często ujmuje się tu również działania mające na celu ochronę i obronę przed dywersją i sabotażem. Kontrwywiadem przeważnie zajmują się służby cywilne, policyjne i wojskowe, potocznie określane również mianem kontrwywiad. W Polsce kontrwywiadem cywilnym zajmuje się Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a wojskowym Służba Kontrwywiadu Wojskowego.

Hotsumi Ozaki (jap. 尾崎秀実, Ozaki Hotsumi, ur. 29 kwietnia 1901, zm. 7 listopada 1944) – japoński komunista, dziennikarz Asahi Shimbun, krytyk i doradca premiera Fumimaro Konoe. Jedyny Japończyk, który został powieszony za zdradę stanu przez japoński rząd podczas II wojny światowej. Ozaki był informatorem radzieckiego szpiega Richarda Sorge.

Był jednym z dziewięciorga dzieci Wilhelma Sorge – inżyniera górniczego – i jego żony Niny. Rodzina wróciła do Niemiec, gdy Sorge miał trzy lata.

Wuj Richarda Sorge był sekretarzem Karola Marksa.

Podczas I wojny światowej jako ochotnik wstąpił do wojska. Podczas działań na froncie zachodnim w 1916 r. zranił go szrapnel, łamiąc obie nogi i powodując okulawienie do końca życia. Awansowany do stopnia kaprala, otrzymał Krzyż Żelazny i został zwolniony z wojska z powodu złego stanu zdrowia.

Krzyż Żelazny (niem. Eisernes Kreuz, EK) – pruskie, potem niemieckie odznaczenie wojskowe nadawane za męstwo na polu walki, a także za sukcesy dowódcze.

IMDb.com (The Internet Movie Database) – największa na świecie internetowa baza aktorów i filmów. Zawiera informacje o artystach i produkcjach z wielu części świata (w tym także polskich). Z bazy możemy się dowiedzieć między innymi o dorobku aktorów (reżyserów, scenarzystów, muzyków i innych osób związanych z produkcją i tworzeniem filmu), przeczytać krótkie syntetyczne biografie (przy niektórych osobach). Baza pozwala również sprawdzić informacje o filmach, serialach i produkcjach telewizyjnych (nawet tych w produkcji), jak również o nagrodach filmowych. Mankamentem bazy jest nieuwzględnianie charakterystycznych znaków diakrytycznych niektórych języków, w tym języka polskiego.

Podczas leczenia studiował dzieła Marksa i Engelsa. Ich lektura przekonała go do komunizmu. Resztę czasu wojny poświęcił na studia ekonomii i nauk politycznych w Berlinie, Kilonii i Hamburgu. W 1920 r. uzyskał doktorat z nauk politycznych przedstawiając pracę Die Reichstarife des Zentralverbandes deutscher Konsumvereine. W tym czasie wstąpił do KPD.

Alkoholizm (uzależnienie od alkoholu, toksykomania alkoholowa, choroba alkoholowa) – choroba polegająca na utracie kontroli nad ilością spożywanego alkoholu.

Fryderyk Engels, Friedrich Engels, (ur. 28 listopada 1820, Barmen (obecnie Wuppertal), zm. 5 sierpnia 1895, Londyn) - niemiecki filozof i socjolog. Był jednym z głównych ideologów komunizmu, a także jednym z organizatorów i przywódców I i II Międzynarodówki.

Za swoje poglądy stracił pracę nauczyciela i później pracę górnika. Było to powodem wyjazdu do Moskwy, gdzie stał się agentem Kominternu.

W 1921 r. powrócił do Niemiec, osiedlił się w Solingen, poślubił Christianę Gerlach i zatrudnił w redakcji "Bergische Arbeiterstimme". W 1922 r. przeniósł się do Frankfurtu, gdzie kontynuował pracę jako dziennikarz.

W 1924 r. wrócił do Moskwy, gdzie pracował w Departamencie Spraw Międzynarodowych Kominternu i odnawił kontakty z OGPU, stając się agentem wywiadu. W tym czasie rozpadło się jego małżeństwo.

Książę Fumimaro Konoe (jap. 近衛文麿, Konoe Fumimaro?, ur. 12 października 1891, zm. 16 grudnia 1945 r.), japoński książę, członek parlamentu od 1916 r. W czerwcu 1937 r. tuż przed wybuchem wojny chińsko-japońskiej, objął urząd premiera rządu japońskiego.

Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (niem. Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) — niemiecka partia polityczna, zwana potocznie nazistowską, sprawująca totalitarną władzę w III Rzeszy w latach 1933–1945 z Adolfem Hitlerem jako kanclerzem Rzeszy (od 30 stycznia 1933), a od sierpnia 1934 Führerem i kanclerzem Rzeszy. Podczas procesów norymberskich partia została uznana za organizację zbrodniczą odpowiedzialną za szereg zbrodni przeciwko ludzkości.

W 1930 r. został wysłany do Szanghaju, gdzie pod przykrywką korespondenta "Frankfurter Zeitung" prowadził działalność szpiegowską dla Sowietów. Tam poznał japońskiego dziennikarza Hotsumiego Ozaki, pracującego dla gazety "Asahi Shimbun", z którym później podjął współpracę szpiegowską. W styczniu 1932 r. opisywał chińsko-japońskie walki uliczne w Szanghaju. W grudniu tego roku został odwołany do Moskwy.

Józef Stalin ( (ur. ) – formalnie pełnił obieralne, kadencyjne funkcje sekretarza generalnego KPZR i jej poprzedniczek oraz premiera ZSRR, a faktycznie był dożywotnim dyktatorem Związku Radzieckiego, posiadającym nieograniczoną władzę.

Pakt trzech to porozumienie, które zostało podpisane przez rządy Niemiec, Włoch i Japonii 27 września 1940 roku w Berlinie. Było ono rozszerzeniem podpisanego w 1939 roku przez Niemcy i Włochy paktu stalowego. Sygnatariuszami paktu byli ministrowie spraw zagranicznych: Joachim von Ribbentrop – Niemcy, Galleazo Ciano – Włochy oraz ambasador Japonii Saburō Kurusu. Przy podpisywaniu paktu obecny był również Adolf Hitler. Porozumienie określiło wzajemne zobowiązania militarne stron, a w szczególności zasady udzielania pomocy sojusznikom prowadzącym wojnę z innymi państwami. Pakt określił podział stref wpływów. Strefą wpływów Niemiec i Włoch, ze szczególnym uwzględnieniem tych pierwszych, pozostawała Europa, a Japonii - Azja. Do paktu przystąpili również europejscy sojusznicy Niemiec:

Sorge został odznaczony i ożenił się powtórnie. W 1933 r. został wysłany do Berlina, pod kryptonimem Ramsay, aby odnowić kontakty z redakcją "Frankfurter Zeitung". Umożliwiło to wysłanie go jako niemieckiego korespondenta do Japonii. 6 września 1933 r. przybył w tym charakterze do Jokohamy.

Atak Niemiec na ZSRR (kryptonim Plan Barbarossa niem. Unternehmen Barbarossa) – agresja , ale z powodu obalenia proniemieckiego rządu ksiecia Pawła . Przełożono więc atak na 22 czerwca 1941 r. Plan ataku był przygotowany i podpisany przez Adolfa Hitlera już 18 grudnia 1940 (dyrektywa nr 21). Była to największa i najważniejsza operacja niemiecka w czasie wojny, której porażka zdecydowała ostatecznie o niemieckiej przegranej w całej wojnie. Bitwy na froncie wschodnim, gdzie realizowano plan Barbarossa, okazały się być jednymi z najbrutalniejszych i najbardziej wyniszczających potyczek dla obu stron. Nazwa „Barbarossa” wywodzi się od przydomku cesarza rzymsko-niemieckiego Fryderyka I Barbarossy.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

W latach 1933-1934 Sorge zbudował siatkę szpiegowską pracującą dla GRU w Japonii. Jego agenci mieli kontakty z głównymi politykami, dzięki czemu uzyskiwał informacje o japońskiej polityce zagranicznej.

Ponownie nawiązał kontakt z Hotsumim Ozaki, który miał dostęp do Fumimaro Konoe, premiera Japonii. Wykorzystywał to m.in. kopiując tajne dokumenty dla Sorge.

Oficjalnie Sorge wstąpił do NSDAP i pracował dla lokalnej ambasady i ambasadora Eugena Otta jako agent Abwehry. Pozwoliło mu to na potwierdzanie informacji w drugim źródle. Jednak z powodu stresu popadł w alkoholizm.

Karol Marks (niem. Karl Heinrich Marx; ur. jako Hirschel Marx 5 maja 1818 w Trewirze, w Prusach, zm. 14 marca 1883 w Londynie) - socjolog, filozof, ekonomista i działacz rewolucyjny. Twórca marksizmu, współzałożyciel Pierwszej Międzynarodówki.

Syberia (ros. Сибирь) – kraina geograficzna w północnej Azji, wchodząca w skład Rosji, położona między Uralem na zachodzie, Oceanem Arktycznym na północy, Oceanem Spokojnym na wschodzie, oraz stepami Kazachstanu i Mongolii na południu.

Sorge przekazał Rosjanom informacje o pakcie antykominternowskim, pakcie berlińskim i ostrzegł o ataku na Pearl Harbor. Podał dokładną datę rozpoczęcia planu Barbarossa. Moskwa podziękowała za informację, ale nie podjęła żadnych działań.

Podczas bitwy o Moskwę przekazał informację, że Japonia nie ma zamiaru atakowania Związku Radzieckiego od wschodu. Ta kluczowa informacja pozwoliła Sowietom przesunąć siły z Syberii i uratować Moskwę.

Japoński kontrwywiad (Tokkō) przechwytywał informacje Sorgego i podjął obserwację, w wyniku której 14 października został aresztowany Ozaki, a 18 października 1941 r. Sorge.

Pakt antykominternowski – układ podpisany 25 listopada 1936 roku w Berlinie, przez przedstawicieli rządów Niemiec i Japonii, w celu koordynowania działań przeciwko Kominternowi - III Międzynarodówce Komunistycznej - organizacji utworzonej w Moskwie w 1919 r. z zadaniem kierowania działalnością partii komunistycznych i podporządkowania ich partii radzieckiej. Tajny protokół dołączony do układu zobowiązywał sygnatariuszy do zachowania neutralności, gdyby jedna ze stron znalazła się w stanie wojny z ZSRR. 6 listopada 1937 roku do paktu dołączyły Włochy, a później (do 1941 roku): Węgry, Mandżukuo, Hiszpania, Bułgaria, Dania, Finlandia, Rumunia, rządy Chorwacji, Słowacji oraz rząd Wang Jingweia z Nankinu (Chiny). Pakt ten był podstawą późniejszych umów wojskowych zawieranych między Niemcami i Włochami (22 maja 1939 roku) oraz Japonią (11 grudnia 1940 roku). Wspólnym celem tych państw było uzyskanie światowej hegemonii i przeciwstawienie się państwom alianckim.

Kryptonim – nazwa używana zamiast prawdziwej, znanej powszechnie nazwy rzeczy, miejscowości lub w celu określenia osoby, zwykle dla ukrycia jej prawdziwego znaczenia czy sensu.

7 listopada 1944 r. Richard Sorge i jego pomocnik Ozaki zostali powieszeni.

Związek Radziecki oficjalnie nie podziękował Richardowi Sorge aż do 1964, kiedy pośmiertnie przyznano mu tytuł Bohatera Związku Radzieckiego. Wcześniej było to niemożliwe, gdyż Stalin nie dopuszczał do ujawnienia informacji o zbagatelizowaniu komunikatu wywiadu, uprzedzającego o napaści Niemiec na ZSRR w 1941.

Rosja, Federacja Rosyjska (. Rosja jest największym państwem na świecie według powierzchni, jej terytorium jest większe od kontynentu: Europy, Australii i Antarktydy. Pod względem liczby ludności zajmuje 9. miejsce (po Chinach, Indiach, USA, Indonezji, Brazylii, Pakistanie, Bangladeszu i Nigerii).

GRU (ros. ГРУ, Главное Разведывательное Управление; Gławnoje Razwiedywatielnoje Uprawlenije (Główny Zarząd Wywiadowczy)), w pełni oficjalnie II Zarząd Główny Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich/ Federacji Rosyjskiej, Jednostka Wojskowa 44388. Instytucja wywiadu wojskowego ZSRR, Rosji. Po rozpadzie ZSRR, wobec znaczącej redukcji aparatu i ograniczenia zakresu działalności cywilnych służb specjalnych wyrosłych na gruzach KGB, znaczenie GRU znacznie wzrosło.

W 1961 r. we Francji, w koprodukcji z Niemcami, Włochami i Japonią, nakręcono film Qui êtes-vous, Monsieur Sorge? (Kim pan jest, doktorze Sorge?), który był bardzo popularny w Związku Radzieckim.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Richard Sorge

Bibliografia

Miloš Mikeln, Stalin; Tytuł oryginału słoweńskiego: Staljin, življenjska pot samodrżca; Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1990 ISBN 83-11-07757-6

Solingen to miasto na prawach powiatu w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w Rejencji Düsseldorf, na południe od Zagłębia Ruhry. Leży na obrzeżu górzystego regionu Bergisches Land, którego jest drugim największym miastem po graniczącym z nim Wuppertalem.

Joint Base Pearl Harbor-Hickam (JBPHH) – amerykańska morsko-lotnicza baza wojskowa, powstała w wyniku przemianowania z dotychczasowej bazy morskiej Naval Station Pearl Harbor na Hawajach i jej połączenia 31 stycznia 2010 roku z bazą lotniczą Hickam Air Force Base. Jako jednostka organizacyjna marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych, baza nieprzerwanie funkcjonuje od 1899 roku do dnia dzisiejszego. 7 grudnia 1941 roku, baza ta stała się celem skombinowanego ataku zespołu uderzeniowego floty Cesarstwa Japonii, co postawiło Stany Zjednoczone wobec konieczności otwartego przystąpienia do II wojny światowej i rozpoczęło zasadniczą część wojny na Pacyfiku. Współcześnie, baza stanowi największą terytorialnie i o największym znaczeniu strategicznym instalację United States Navy na Pacyfiku poza terytorium kontynentalnych Stanów Zjednoczonych, mieszczącą siedziby siedmiu dowództw US Navy, w tym dowództwa amerykańskiej Floty Pacyfiku. 26 maja 1939 roku, rozkazem numer 8143, cały rejon Pearl Harbor został ustanowiony "Obronnym Obszarem Morskim" (Defensive Sea Area).

Linki zewnętrzne

Qui êtes-vous, Monsieur Sorge? w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)

Japoński film Spy Sorge o życiu Richarda Sorge jp

Spy Sorge w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)