Riksza - Polski Serwis Naukowy

Nowoczesna riksza

Riksze w Warszawie, 1943

Riksze w Warszawie, 1944

Znak drogowy B-11 zakaz

Riksza (jap. 人力車, jinrikisha, staropolskie ryksza; ang. rickshaw) – pojazd kołowy napędzany siłą ludzkich mięśni.

Pojazd ten pochodzi z Azji. Prawdopodobnie został wynaleziony w Japonii w drugiej połowie XIX w. jako następca lektyki (spośród dwóch osób przenoszących lektykę zrezygnowano z jednej osoby zastępując ją parą kół umieszczonych na jednej osi). W języku japońskim pojazd ten nazywa się 人力車, "jin-riki-sha". Trzy znaki chińskie (czytane w tym przypadku po sinojapońsku) oznaczają kolejno: "jin" – człowieka, "riki" – siłę, "sha" – pojazd, koło.

Motocykl z bocznym wózkiem – pojazd samochodowy wielośladowy zbudowany z motocykla (lub innego pojazdu jednośladowego, np. skutera) z zamontowanym sztywno z prawej lub lewej jego strony dodatkowym jednokołowym wózkiem z miejscem dla jednego pasażera lub do przewożenia dodatkowego bagażu.

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Początkowo riksza była pojazdem pchanym lub ciągnionym przez jedną osobę (riksza piesza), później została unowocześniona poprzez wykorzystanie roweru jako jednostki napędowej (riksza rowerowa). Pojazd ten (r. piesza) zrewolucjonizował transport osobowy w Japonii, a później w całej Azji Południowo-Wschodniej. Liczba riksz gwałtownie rosła, osiągając liczbę od kilkuset do kilku tysięcy w poszczególnych miastach (w Tokio na początku XX wieku było ich w użyciu około 8000). Wynalezienie i rozpowszechnienie samochodów i autobusów spowodowało spadek liczby riksz pieszych w okresie po I wojnie światowej. Wynalazek roweru i wykorzystanie jego konstrukcji do zmodyfikowania rikszy przyczynił się do renesansu tego typu pojazdu.

Taksówka - środek transportu miejskiego, samochód służący do świadczenia nieregularnych usług przewozowych, pasażerskich lub pasażersko-towarowych, zazwyczaj stosunkowo niewielkiej odległości, w granicach miasta lub jego okolic. Ze względu na intensywną eksploatację samochody kupowane jako taksówki mogą mieć specjalną konstrukcję lub ograniczenia gwarancyjne. Osoba trudniąca się świadczeniem takich usług to taksówkarz. Do odpowiedniego naliczania opłat za przejazd służy taksometr.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Kryzys ekonomiczny ma przełomie lat 20. i 30. XX wieku oraz II wojna światowa doprowadziły do wzrostu popularności tych pojazdów w Azji. Były one pomocne również w Europie. W Warszawie, w okresie niemieckiej okupacji, w latach 1939-1945 służyły jako taksówki osobowe i towarowe. Według powieści Kamienie na szaniec jedną z pierwszych w Warszawie riksz uruchomił Alek Dawidowski. Na zdjęciach archiwalnych pokazujących tętniącą życiem Warszawę z lat 30. XX w. widać wiele tego typu pojazdów (patrz: czołówka filmu Romana Polańskiego pt. Pianista).

Samochód – pojazd mechaniczny z własnym napędem (silnik) i źródłem energii, którym jest paliwo (gaz, ropa, benzyna, wodór), jak również bateria. Dwu lub trzyśladowy, na trzech (np. cyklonetka), lub więcej kołach (najczęściej czterech), przeznaczony do przewozu osób, ładunków itp.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Obecnie, riksze piesze i rowerowe wykorzystywane są już rzadziej. Jednak nadal jest ich sporo w najbiedniejszych krajach Azji. Wykorzystywane są także do obwożenia turystów po zabytkowych obiektach.

Konstrukcje tych pojazdów są bardzo zróżnicowane, w większości jednak bardzo proste. Są to przeważnie trójkołowce o masie kilkudziesięciu kilogramów z napędzaną tylną osią (bez mechanizmu różnicowego), na której znajduje się siedzisko tylne dla 2-3 osób. Inne konstrukcje to trójkołowce wyposażone w siedziska przednie, umieszczone nad przednią osią i napędzane poprzez tylne koło (jak w rowerze), rowery z doczepionymi na stałe wózkami bocznymi (patrz wózek boczny motocykla), oraz najbardziej prymitywne, niezmienione od przeszło 100 lat drewniane riksze piesze (posiadają drewniane koła i szprychy) z dyszlami ciągnionymi przez pieszego rikszarza. Riksze piesze mają zaletę, która daje im przewagę nad rikszami rowerowymi w pewnych warunkach. Posiadają bardzo duże koła, a co za tym idzie wysoko umieszczoną oś, dającą duży prześwit – są zatem bardziej przydatne podczas pory monsunowej i częstych opadów deszczu, gdy ulice w mieście (np. Kalkuta) zalane są wodą.

Kamienie na szaniec – powieść Aleksandra Kamińskiego, oparta na autentycznych wydarzeniach z okresu okupacji niemieckiej Warszawy podczas II wojny światowej. Książka w sposób beletrystyczny opisuje autentyczne historie z działań podziemnej działalności harcerskiej Szarych Szeregów.

Reklama (z łac. reclamo, reclamare) to informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania określonych spraw lub idei (np.promowanie marki).

Niektóre azjatyckie pojazdy są bogato zdobione przeróżnymi scenami obyczajowymi lub pochodzącymi ze znanych filmów (patrz indyjskie Bollywood). Są to najczęściej ręczne malowidła wykonane przez miejscowych artystów.

Konstrukcje riksz są stale unowocześniane i znajdują zastosowanie w lokalnym transporcie w wielu rozwiniętych krajach europejskich, zwłaszcza w Holandii (np. Amsterdam) oraz w Skandynawii (np. Kopenhaga), tam gdzie infrastruktura rowerowa jest na wysokim poziomie, a obywatele doceniają zalety rowerów w codziennym użytkowaniu – podczas dojazdu do pracy, na imprezę, na zakupy lub podczas przeprowadzki. Coraz większa popularność tego typu pojazdów jest spowodowana przede wszystkim modą na ekologię. Pojazdy te można wypożyczyć w wyspecjalizowanych punktach usługowych (wypożyczalnie rowerów), zamówić jako taksówkę lub zakupić samemu w sklepie rowerowym.

Pojazd kołowy - urządzenie służące do transportu lądowego, poruszające się na kołach. Przykładem mogą być: samochód, riksza, rower, hulajnoga, deskorolka.

Maciej Aleksy Dawidowski, ps. Alek, a także Glizda, Kopernicki, Koziorożec (ur. 3 listopada 1920 w Drohobyczu, zm. 30 marca 1943 w Warszawie) – instruktor harcerski, podharcmistrz, sierżant podchorąży Armii Krajowej, bohater książki Aleksandra Kamińskiego "Kamienie na szaniec".

Rodzaje riksz:

riksze piesze (druga połowa XIX w. – czasy obecne)

riksze rowerowe (lata 20. XX wieku – czasy obecne).

Riksze w Polsce

W Polsce riksze nie są jeszcze tak popularne jak w niektórych miastach krajów zachodnich. Pojawiły się najpierw w Łodzi, a potem w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i kilku innych miastach. Są wykorzystywane głównie jako taksówki oraz nośniki reklamy mobilnej. Czasem wykorzystywane są jako urozmaicenie różnorakich imprez.

EuroVelo – europejska sieć szlaków rowerowych. Jest to projekt Europejskiej Federacji Cyklistów, którego celem jest budowa dwunastu długodystansowych szlaków rowerowych biegnących przez całą Europę. Całkowita długość szlaków ma wynosić ponad 60 000 km, do tej pory zbudowano ponad 20 000 km.

Trasa rowerowa - ciąg komunikacyjny przeznaczony dla ruchu rowerowego. Trasa rowerowa obejmować może wydzielone drogi rowerowe, drogi pieszo-rowerowe, ulice o ruchu uspokojonym, pasy rowerowe w jezdniach (w tym kontrapasy), skróty rowerowe itp.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Riksza

Zobacz hasło riksza w Wikisłowniku

Rower

Trasa rowerowa

Motorower

Wypożyczalnia rowerów

EuroVelo

VeloMazovia

Źródła

Tony Wheeler, Richard l'Anson, "Chasing Rickshaws", wyd. Lonely Planet, Melbourne, Australia, 1998.