Robert Walpole, 1. hrabia Orford KG, KB (ur. 26 sierpnia 1676 w Houghton Hall, Norfolk, zm. 18 marca 1745 w Londynie) – angielski polityk.

Horatio Walpole, 1. baron Walpole of Wolterton to o dwa lata młodszy brat "premiera", słynny pisarz Horace Walpole, 4. hrabia Orford, jego najmłodszym synem.

Od 1701 r. poseł wigów do Izby Gmin, w latach 1721-1742 był pierwszym lordem skarbu i Kanclerzem Skarbu – premierem Wielkiej Brytanii w nowoczesnym znaczeniu tego słowa. Jego rządy odznaczały się porządkiem w skarbie, rozwojem gospodarki i kolonii, unikaniem konfliktów zewnętrznych. Walpole opanował parlament drogą systematycznych przekupstw. Od tej metody zdobywania głosów w parlamencie premierzy odeszli dopiero pod koniec XVIII wieku, w czasie kadencji lorda Shelbourne'a.

Ten rodzaj rządzenia (być może jedyny umożliwiający utrwalenie politycznego wpływu rządów) przychylnie opisywał wielki filozof angielski pochodzenia holenderskiego Bernard de Mandeville w swym dziele Privat Vices Publick Benefits, polemizując z lordem Shaftesbury broniącym bardziej "ciasnej" moralności w rządzeniu.

Wczesne lata życia

Horatio Walpole, 1. baron Walpole of Wolterton, brat Sir Roberta

Walpole urodził się w 1676 r. w rodzinie, która zyskała na znaczeniu już w trakcie XIII wieku. Ojciec Walpole'a, Robert Walpole senior, dobrze gospodarował swoimi dobrami w Houghton Hall, interesując się holenderskimi nowinkami agrotechnicznymi. Matką Walpole'a była Mary Burwell, a on sam był trzecim z siedemnaściorga dzieci. W 1690 r. rozpoczął naukę w Eton College, a w 1696 r. rozpoczął studia w King's College na Uniwersytecie Cambridge. W 1698 r., po śmierci swoich starszych braci, porzucił studia by pomóc ojcu z zarządzaniu rodzinnym majątkiem.

30 lipca 1700 r. poślubił Catherine Shorter (1682 - 20 sierpnia 1737), córkę bałtyckiego handlarza sir Johna Shortera i Elizabeth Philipps. Robert i Catherine mieli razem czterech synów i dwie córki:

Po śmierci Catherine, druga żoną Walpole'a została dawna kochanka Maria Skerrett, która zmarła w 1738 roku przy porodzie. Walpole miał z nią wcześniej jedną nieślubną córkę, lady Marię Walpole, żonę pułkownika Charlesa Churchilla.

Start w polityce

Sir Robert Walpole

Sir Robert Walpole

Sir Robert Walpole

Kariera polityczna Walpole'a rozpoczęła się w styczniu 1701 r., po wygranych wyborach parlamentarnych w okręgu Castle Rising. Już w 1702 r. Walpole przeniósł się do okręgu King's Lynn, który reprezentował przez następne 40 lat. W parlamencie Walpole szybko dał się poznać jako świetny mówca i zwolennik wigowskiej tolerancji religijnej. W 1705 r. został członkiem brytyjskiej Rady Admiralicji Council of Admirality, gdzie laughing admiral, jak go odtąd nazywano (z powodu pogodnego usposobienia), odpowiadał za zaopatrzenie wojsk walczących w Hiszpanii przeciw Francuzom w czasie wojny o sukcesję hiszpańską.

Działania Walpole'a na tym stanowisku zwróciły nań uwagę lorda Godolphina, faktycznego kierownika gabinetu, który w 1708 r. powołał go na stanowisko sekretarza ds. wojny. W 1710 r. przez krótki czas był skarbnikiem marynarki. Piastując te stanowiska Walpole stał się bliskim doradcą głównodowodzącego wojsk brytyjskich w wojnie o sukcesję hiszpańską, księcia Marlborough.

Walpole musiał zrezygnować ze stanowisk w 1710 r., gdy torysi (lord Oxford i lord Bolingbroke, przejęli je z woli zniechęconej do przedłużającej się wojny królowej Anny Stuart. Oxford próbował nakłonić Walpole'a do wstąpienia w szeregi partii torysów, ale bez powodzenia. Walpole pozostał wierny partii wigów i bronił jej lidera, lorda Godolphina, przed atakami w prasie i na forum parlamentu.

Torysi podjęli wówczas próbę zdyskredytowania Walpole'a w oczach opinii publicznej i w 1712 r. oskarżyli go o korupcję w czasie gdy był sekretarzem ds. wojny. Walpole został przez Izbę Gmin postawiony w stan oskarżenia w trybie impeachment, a zdominowana przez torysów Izba Lordów wydała wyrok skazujący. Walpole został uwięziony w Tower of London na sześć miesięcy i usunięty z parlamentu. Opinia publiczna uznała jednak Walpole'a za ofiarę politycznych intryg Oxforda i Bolingbroke'a, a okręg King's Lynn ponownie powierzył mu mandat parlamentarny po wyborach 1713 r.

Rządy Sunderlanda i Stanhope'a

Wigowie wraz z Walpolem poparli w 1714 r. sukcesję hanowerską Jerzego I i powrócili do władzy. Walpole został członkiem Tajnej Rady i płacmistrzem armii. Na czele gabinetu nominalnie stał lord Halifax, ale faktyczną kontrolę nad gabinetem sprawowali szwagier Walpole'a, lord Townshend i James Stanhope.

Lord Halifax zmarł w 1715 r. Walpole otrzymał wówczas stanowiska pierwszego lorda skarbu i Kanclerza Skarbu. Na tych stanowiskach wprowadził fundusz amortyzacyjny w celu zmniejszenia długu publicznego. Tymczasem w gabinecie rozpoczął się wyścig "starych" (Stanhope, lord Sunderland) i "młodych" wigów (Walpole i Townshend). Największe spory dotyczyły polityki zagranicznej. "Młodzi" wigowie uważali, że Jerzy I prowadzi tą politykę w interesie swoich niemieckich posiadłości, nie kierując się przy tym racją stanu Wielkiej Brytanii. Polityka ta cieszyła się natomiast poparciem "starych" wigów.

Stanhope'owi udało się w końcu nastawić króla przeciw "młodym wigom". W 1716 r. Townshend utracił ważne stanowisko ministra północnego departamentu i przesunięty na mniej znaczące stanowisko Lorda Namiestnika Irlandii. W kwietniu 1717 r. został ostatecznie usunięty z gabinetu. Następnego dnia ze wszystkich stanowisk zrezygnował Walpole i dołączył do szwagra w ławach opozycji.

W tych trudnych latach Townshend i Walpole skupili się wokół opozycji konstruowanej wokół dworu prześladowanego przez ojca księcia Walii (przyszłego Jerzego II). Pozycja Walpole'a umocniła się w 1720 r., kiedy doprowadził do pogodzenia się króla i następcy tronu. W 1719 r. doprowadził do upadku rządowego projektu ustawy ograniczające prerogatywy monarchy do kreowania nowych parów. Porażka skłoniła Stanhope'a i Sunderlanda do szukania porozumienia z oponentami. W ich wyniku w 1720 r. Townshend powrócił do gabinetu jako Lord Przewodniczący Rady, a Walpole otrzymał stanowisko płacmistrza armii. Przystąpienie Walpole'a do gabinetu sprawiło, że utracił jednak łaski księcia Walii.