Rock awangardowy - Polski Serwis Naukowy

Awangardowy rock – rodzaj muzyki rockowej stosujący nietypowe dla muzyki popularnej rozwiązania stylistyczne, rytmiczne, metryczne, melodyczne, aranżacyjne itd.

Muzyka rockowa powstała później niż np. jazz i dlatego dojrzała na tyle, żeby wyłonić z siebie rock awangardowy w ok. 6–7 lat po awangardzie jazzowej. Proces ten oczywiście najpierw dotyczył tzw. muzyki poważnej. Skoro tak, awangarda rocka mogła śmiało korzystać z pewnych form awangardowych, które rozwinęły się zarówno w muzyce poważnej jak i jazzowej.

Geniusz - w ujęciu psychologicznym, jest to potoczne określenie osoby posiadającej wybitnie ponadprzeciętne zdolności intelektualne. Pojęcie to jest ściśle powiązane z pojęciem ilorazu inteligencji (tzw. IQ). Równie często określa się tzw. próg genialności, czyli najmniejsza wartość IQ, dzięki której osobę ją posiadającą można zaliczyć do miana geniusza. Określenie to nie jest w sposób formalny ściśle określone, ponadto zależy od przyjętego modelu rozkładu normalnego Gaussa, a mianowicie od odchylenia standardowego (tzw. SD) populacji - stąd wynika niejednoznaczność pojmowania progu genialności. W rzeczywistości istnieje wiele takich progów, wśród których wyróżnia się 3 najbardziej znane i mające największe zastosowanie w praktyce: próg Mensy - umożliwiający wstąpienie do Mensy, próg Einsteina - oszacowana wartość IQ Alberta Einsteina, a także próg absolutny - wartość IQ, która teoretycznie zgodnie z rozkładem normalnym Gaussa przypada na mniej niż 1 osobę w całej populacji ziemskiej, której liczbę w roku 2008 szacuje się na ok. 6677,56 mln [[1]]. Najczęściej mianem geniuszy określa się osoby, których IQ, badane na podstawie rozwiązywanych przez te osoby specjalistycznych testów psychometrycznych, jest nie mniejsze od przyjętego progu genialności. Ponadto mianem tym określa się także tych, którzy wykazywali wyjątkowe zdolności intelektualne w dzieciństwie, a w szczególności w pierwszych latach życia, tzw. genialne dzieci, jak również te osoby, które w znacznym stopniu przyczyniły się do kształtowania obecnego świata, m. in. poprzez wyjątkowe odkrycia, wynalazki, sformułowane prawa, twierdzenia itp., tzw. wybitne jednostki.
Sonic Youth, zespół rockowy założony w Nowym Jorku w 1981. Troje jego twórców: Thurston Moore, Kim Gordon i Lee Ranaldo działało w nowojorskim środowisku no wave. Moore i Ranaldo grali razem z Glennem Branką w jego eksperymentalnym zespole próbując odkrywać nowe zastosowania gitar. Gordon brała udział w organizacji Noise Festival.

Terminy pokrewne

Sam termin ma pewne związki z pokrewnymi terminami: rock alternatywny, art rock, rock progresywny, rock psychodeliczny, rock industrialny i wreszcie muzyka ekstremalna. Najmniej związków z awangardą rockową mają grupy z kręgu art rocka i alternatywnego rocka. W swojej większości grupy art rockowe nawiązywały raczej do przeszłości i starały się zbliżyć rock do muzyki poważnej w klasycznym wydaniu. Alternatywny rock w większości był tylko bardziej ambitnym rodzajem muzyki rockowej. Więcej tych związków znajdziemy w tzw. progresywnym rocku, chociaż znów większość wykonawców tego kierunku stała z reguły na rozdrożu, czasem wykazując swoiste rozdwojenie jaźni – umiejętności techniczne wyprzedzające czasy, stosowanie dość wyrafinowanych środków wyrazu i psychika, która tkwiła w przeszłości pozostając częściowo w zamierzchłych czasach (np. średniowieczu). Najwięcej wspólnego z awangardą rockową ma rock psychodeliczny, ale tylko w tych wypadkach, gdy eksperymenty nie ograniczały się jedynie do zabaw z brzmieniem poprzez dystorsję dźwięku, co było najłatwiejsze. Równie wiele, a może i więcej związków z awangardą mają grupy z kręgu rocka ekstremalnego. Jednak i tu z zastrzeżeniem, bowiem wielu spośród wykonawców tego rodzaju muzyki nie wykracza poza poziom ciekawostki; muzyka jest często bezcelowa i pozbawiona walorów artystycznych. Również i rock industrialny, kiedy tylko nie jest po prostu metalem ale poszukuje nowych brzmień i zasad organizowania materiału dźwiękowego jak np. Swans, ma wiele wspólnego z awangardą rockową.

John William Coltrane (ur. 23 września 1926 w Hamlet, Karolina Północna - zm. 17 lipca 1967 w Huntington, Long Island) – jeden z najwybitniejszych i najbardziej znanych jazzowych saksofonistów XX wieku. Mąż pianistki Alice Coltrane.
Henry Cow – brytyjska grupa progresywnego i awangardowego rocka, zaliczana do kręgu tzw. brzmienia Canterbury lub sceny Canterbury (mimo że związani byli z miastem Cambridge). Zespół powstał w październiku 1968 r. i istniał do lipca 1978 r.

Obecnie najczęściej używanym terminem dotyczącym muzyki awangardowej, głównie improwizowanej przed publicznością, jest muzyka kreatywna.

Charakterystyka

Rock awangardowy jest kombinacją sztuki dla sztuki z niezwykłym potencjałem, jaki niesie masowa atrakcyjność muzyki rockowej. Nagina lub dekonstruuje dotychczasowe zasady kompozycji utworu rockowego, techniki wykonawcze, stosuje nietypową progresję akordów oraz rytmikę utworów z częstymi zmianami rytmu.

Emerson, Lake and Palmer (ELP) - brytyjskie, progresywne trio rockowe. ELP powstało w roku 1970 jako supergrupa. Od 1998 zespół pozostaje w stanie hibernacji.
Daevid Allen, wł. Christopher David Allen (ur. 1938 w Melbourne, Australia) - australijski gitarzysta, piosenkarz, kompozytor. Współzałożyciel zespołów rocka psychodelicznego Soft Machine (w Wielkiej Brytanii, 1966) i Gong (we Francji, 1970). Czasami jest określany jako "Daevid Alien". Obecnie mieszka w Byron Bay w Australii.

Cechuje go także połączenie różnorodności stylistycznej od eklektyzmu do postmodernistycznego serializmu z rockową dynamiką.

Awangardowy rock czerpie z wielu źródeł (jest to w ogóle cechą muzyki rockowej). Dziś, gdy sprawdziła się teza McLuhana o globalnej wiosce źródłem są wszystkie kultury. Jednym z prekursorów tego na gruncie muzyki poważnej czy też współczesnej był Igor Strawinski, w którego utworze Święto wiosny dopatrzono się wpływów afrykańskich, chociaż utwór ten nosił podtytuł Sceny z pogańskiej Rosji.

Rock in Opposition (pol. Rock w Opozycji) (RIO) – lewicowa organizacja wspierająca działalność progresywnych i awangardowych grup europejskich, założona przez brytyjski zespół Henry Cow.
Soft Machine – brytyjska progresywna grupa rockowa wywodząca się ze sceny Canterbury. Soft Machine obok Henry Cow i Pink Floyd była najwybitniejszą grupą brytyjskiego podziemia artystycznego drugiej połowy lat sześćdziesiątych. Prekursor i jeden z najwybitniejszych przedstawicieli jazz-rocka. Muzyka grupy oparta była na solowej wirtuozerii instrumentalistów, rozbudowanych solówkach łączących elementy rocka, jazzu i improwizacji, eksperymentów dźwiękowych oraz muzycznej głębi. Choć grupa nie zdobyła wielkiej popularności, zaliczana jest do najbardziej wpływowych grup rockowych.

Muzycy awangardowego rocka musieli rozwiązać szereg dychotomicznych konfliktów i sprzeczności:

Muzyka rockowa a awangarda. Muzyka rockowa jest muzyką popularną, i muzycy rockowi żyją z tego, że na ich koncerty przychodzą tłumy i płyty sprzedawane są w dużych nakładach. Wprowadzenie awangardowych elementów skutkuje spadkiem zainteresowania, a tym samym spadają zarobki.

Umiejętności techniczne: rozwijanie ich lub ograniczanie. Problem rozwiązywano trojako.

Część muzyków, zwłaszcza tych, którzy wyrwali się z progresywnego rocka, znakomicie godziła swoje wysokie umiejętności techniczne z awangardą. Była to linia, która zaczynała się od The Beatles, Cream i Jimiego Hendriksa z podkreśleniem King Crimson, Yes, Emerson, Lake and Palmer i wielu innych zespołów z nurtu progresywnego rocka.

Inni muzycy uważali znów, że technika ogranicza ich awangardowe pomysły i starali się zapomnieć, że coś umieją. Ta linia zaczyna się oczywiście wraz grupą The Velvet Underground i Patti Smith, i kontynuowana była przez zespoły o punkowej proweniencji.

Byli i tacy muzycy jak Neil Young, który łatwo przechodził z jednej grupy do drugiej; wydawał pełne finezji i subtelności technicznych albumy solowe, by przedzielać je brutalną, prawie punkową muzyką ze swoją grupą Crazy Horse.

Improwizacja a kompozycja. I ta dychotomia jest rozwiązywana na trojaki sposób.

Najważniejsza jest improwizacja: należą tu takie zespoły jak Sonic Youth, które dezorganizują materiał wyjściowy (kompozycję) i grupę Massacre, która pięciominutową kompozycję wykonuje na scenie przez 20 minut. Również i King Crimson wykorzystują improwizację jako ważny element.

Najważniejsza jest kompozycja. Do tej grupy należy King Crimson, zwłaszcza z pierwszego okresu ich działalności oraz np. Univers Zero

I kompozycja i improwizacja lub czasem kompozycja, a czasem improwizacja. Wzorowo realizowała pierwszą możliwość grupa Captain Beefheart and His Magic Band; partie Magic Bandu były wyuczone na pamięć, a na tym pewnym muzycznym podkładzie improwizował na którymś ze swoich instrumentów dętych Captain Beefheart. Struktury muzyczne utworów tej grupy były niezwykle precyzyjne i ścisłe. Tu również da się umieścić i King Crimson.

Charakterystyczne także jest, że grupy grające rock awangardowy poszerzają swoje instrumentarium, a tym samym zwiększają także swój skład personalny jeśli jest to potrzebne do zrealizowania danego projektu. W krańcowych wypadkach liczba muzyków sięgnęła 50 jak to się stało z brytyjską grupą Centipede. Utrzymanie tak wielkich zespołów było jednak zbyt kosztowne i organizowały się one głównie do sesji nagraniowych. Z drugiej strony mamy także niewielkie zespoły jak Massacre, zaledwie trio, które wspomaga się mocno elektroniką.

Minimalizm – nurt w muzyce współczesnej zainicjowany w latach 60. XX wieku. Minimalizm w muzyce wywodzi się z tych samych źródeł, co odpowiadający mu nurt minimalizmu w innych dziedzinach sztuki, głównie w plastyce. Pierwszy raz terminu "minimalizm w muzyce" dla określenia tego nurtu muzycznego użył w 1968 roku krytyk muzyczny i pianista (tworzący później jako kompozytor minimalistyczny) Michael Nyman w recenzji "The Great Digest" Corneliusa Cardewa dla magazynu "The Spectator".
Edgard Victor Achille Charles Varèse, znany również jako Edgar Varèse (ur. 22 grudnia 1883 w Paryżu, zm. 6 listopada 1965 w Nowym Jorku) – amerykański kompozytor francuskiego pochodzenia.

Wykorzystywanie instrumentów elektronicznych nie jest koniecznym warunkiem awangardy rockowej. Były one używane (i są nadal) m.in. w kręgu niemieckiego krautrocka (Faust, Can, Tangerine Dream itd.). Są także chętnie wykorzystywane dzisiaj do rozszerzenia gamy dźwiękowo-brzmieniowej zespołów.

Ruch awangardowego rocka zgromadził ambitnych muzyków rockowych i tych muzyków z kręgu muzyki poważnej (współczesnej), którzy pragnęli rozluźnienia barier dzielących te dwa różne rodzaje ekspresji muzycznej oraz szukali szerszego audytorium.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Sun Ra (urodzony jako Herman Poole Blount 22 maja 1914, zmarły 30 maja 1993) – amerykański kompozytor jazzowy, pianista, poeta i filozof znany ze oryginalnych koncepcji i występów w swoim zespole, the Arkestra.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)