Rocznik kapituły krakowskiej - Polski Serwis Naukowy

Rocznik kapituły krakowskiej – źródło annalistyczne polskiego średniowiecza. Został napisany na podstawie zaginionego rocznika krakowskiego Annales regni Polonorum deperditi, wywodzącego się z domniemanego Rocznika Rychezy.

Rocznik kapituły krakowskiej zaopatrzony jest w wierszowany prolog i wyciąg z Etymologii Izydora z Sewilli, w których łączą się zapisy dziejów powszechnych z dziejami Kościoła (Chronica minor) oraz fragmenty z Annales regni Polonorum deperditi, czyli kompilacja dawnych kronik niemieckich i zapiski dotyczące historii Polski od 965 do 1266 roku. Od 1266 r. zapisy były prowadzone aż po rok 1271.

Kanonizacja – (łac. canonizatio ogłoszenie świętym) to oficjalne uznanie przez Stolicę Apostolską świętości lub przez zatwierdzenie przez Święty Synod w Kościele prawosławnym danej zmarłej osoby z racji osiągnięcia przez nią doskonałości moralnej w stopniu heroicznym lub uznanie jej za męczennika. Poprzez akt kanonizacji, papież uznaje ją za osobę godną kultu publicznego w Kościele powszechnym i wpisania jej do katalogu świętych. Akt ten poprzedzony jest procesem kanonizacyjnym.

Prandota, znany również jako Jan Prandota z Białaczowa herbu Odrowąż (ur. ok. 1200 w Białaczowie, zm. 20 września 1266 w Krakowie) – błogosławiony katolicki, biskup krakowski od 25 maja 1242.

W tradycyjnej historiografii powstanie rękopisu łączone było z kanonizacją św. Stanisława. Najstarszą jego częścią jest Kalendarz katedry krakowskiej z ok. 1257 roku, obejmujący kalendarz rzymski i kościelny oraz obiituarium (to ostatnie doprowadzone do 1468 roku). Kalendarz zawiera notatki dotyczące śmierci (nekrologi) biskupów, prałatów, kanoników i wikariuszy katedralnych, świeckich darczyńców na rzecz kościoła katedralnego i kapituły.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Kalendarz kościelny to kalendarz używany w Kościele katolickim i w niektórych innych kościołach chrześcijańskich, oparty na dwu systemach rachuby czasu: słonecznym, w którym długość roku obliczeniowego pokrywa się z rokiem w kalendarzu gregoriańskim i księżycowym, według którego oblicza się czas obchodzenia świąt Wielkanocnych i następnych, liczonych od Wielkanocy, kolejnych świąt.

Do kalendarza dołączone są zwięzłe zapiski kościelno-dworskie (spominki) z czasów Jadwigi i Władysława Jagiełły. Obok kalendarza jest także Komput, obejmujący tablice paschalne i wiersze komputystyczne. Na wolnym miejscu zamykającej Komput karty z rozetami dopisany został I Katalog biskupów krakowskich, prowadzony do biskupa Jana Rzeszowskiego (1471-1488). Do początku XV w. wpisywano tam również teksty dokumentów dotyczących katedry krakowskiej (zwłaszcza wikariuszy katedralnych).

Jan Długosz herbu Wieniawa (łac. Ioannes Dlugossius; ur. 1 grudnia 1415 w Brzeźnicy, zm. 19 maja 1480 w Krakowie) – polski historyk, twórca jednego z najwybitniejszych dzieł średniowiecznej historiografii europejskiej, duchowny, geograf, dyplomata; wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka.

Prolog (gr. πρόλογος prologos) – wstępna, wyodrębniona część utworu dramatycznego lub narracyjnego, zawierająca relację o faktach poprzedzających zawiązanie akcji; prologiem nazywa się też autorski komentarz poprzedzający utwór.

Obok dyplomów zostały wpisane również statuty biskupa Jana Grota, odnoszące się do obowiązków i dochodów wikariuszy kapitulnych oraz jurysdykcji nad kanonikami z roku 1328 oraz późniejsze statuty diecezjalne z lat 1335/1336. Znajdują się tam również liczne adnotacje Jana Długosza, nie brak ich też w Katalogu.

Jurysdykcja (z łac. iurisdictio "sądzenie") – prawo sądzenia, posiadane przez dany podmiot (organ) uprawnienie (kompetencja) do rozpoznawania i rozstrzygania danych spraw. Mianem jurysdykcji określa się także zasięg terytorialny, rzeczowy lub osobowy danych uprawnień.

Prałat (łac. praelatus – przełożony) – w Kościele rzymskokatolickim kapłan lub biskup mający zwyczajną władzę kościelną w prałaturze terytorialnej lub personalnej. Potocznie używa się jednak tego terminu w stosunku do kapłanów obdarzonych godnościami honorowymi przez Stolicę Apostolską lub biskupa diecezji, w której istnieje kapituła.

Rocznik kapituły krakowskiej, Kalendarz katedry krakowskiej i I Katalog biskupów krakowskich, mimo różnego czasu powstania, stanowiły historiograficzną całość już od chwili kompilacji, dokonanej z inspiracji prawdopodobnie biskupa krakowskiego Prandoty.

Bibliografia

Z. Budkowa, Wstęp [w:] Monumenta Poloniae Historica – Pomniki Dziejowe Polski, Series nova, t. 5, Najdawniejsze roczniki krakowskie i kalendarz, Warszawa 1978, p. VIII-LXI

J. Dąbrowski, Dawne dziejopisarstwo polskie (do roku 1480), Wrocław 1964

Weblinks

Polska.pl: Rocznik kapituły krakowskiej, zawierający wpisy z okresu XIII-XV wiek