Roger Keyes - Polski Serwis Naukowy

Z wiceadmirałem Sturdee w 1917

Roger John Brownlow Keyes GCB, KCVO, CMG, DSO (ur. 4 października 1872 w Tundiani w Indiach Brytyjskich, zm. 26 grudnia 1945 w Buckingham) – brytyjski admirał, jeden z najdłużej pozostających w czynnej służbie wyższych oficerów Royal Navy, uczestnik między innymi interwencji przeciwko powstaniu bokserów i obydwu wojen światowych. W trakcie swej kariery wojskowej wykazał się zarówno osobistą odwagą, jak i zdolnościami dowódczymi: kierował rajdem na Zeebrugge i Ostendę w 1918 roku, dowodził Flotą Śródziemnomorską w okresie międzywojennym oraz tworzył zręby organizacyjne Operacji Połączonych w pierwszym okresie II wojny światowej. W październiku 1944 roku był obserwatorem podczas bitwy o Leyte na Pacyfiku. Był członkiem Parlamentu, od 1919 roku baronetem, od 1943 roku baronem.

Powstanie bokserów – zbrojne wystąpienie ludowe w północno-wschodnich Chinach w latach 1899-1901, skierowane przeciwko cudzoziemcom i dynastii Qing. Inspiratorem powstania było tajne stowarzyszenie Yihequan (tzw. bokserzy, stąd nazwa).

Kanał La Manche (od fr. La Manche – rękaw; po angielsku jego nazwa brzmi English Channel czyli Kanał Angielski) – kanał morski oddzielający Wielką Brytanię od kontynentalnej części Europy. Po stronie kontynentalnej położona jest Francja. Poprzez Cieśninę Kaletańską łączy Morze Północne z otwartymi wodami Oceanu Atlantyckiego.

Życiorys

Ojciec Rogera Keyesa, Charles, był wysokim oficerem brytyjskiej armii w Pendżabie. On sam wstąpił do Royal Navy jako kadet w lipcu 1885 roku. Promocję do stopnia porucznika (Lieutenant) otrzymał w sierpniu 1893 roku. Po okresie służby w patrolach zwalczających handel niewolnikami na wodach afrykańskich, a później południowoamerykańskich, w 1895 roku objął swoje pierwsze dowództwo na morzu, niszczyciel "Opossum". Jako młody oficer dał się poznać jako znakomity sportowiec, gracz w polo, co przyniosło mu znajomości w towarzystwie. W 1900 roku jako dowódca kolejnego niszczyciela, "Fame", stacjonującego w Hongkongu, wziął udział w tłumieniu powstania bokserów w Chinach. Przeprowadzony według jego planu i pod jego dowództwem atak na cztery chińskie okręty kotwiczące pod Taku zakończył się absolutnym sukcesem: wszystkie zostały zdobyte bez strat po stronie Brytyjczyków, zaś powracający z akcji "Fame" został przywitany owacją przez całą flotę. W ciągu kolejnych dni Keyes wziął znaczący udział w zdobywaniu fortów, przeprowadzając między innymi desant, na czele zaledwie 32 ludzi, zakończony wysadzeniem magazynu amunicji jednego z nich. Wkrótce wziął udział w zdobywaniu Pekinu, znów wyróżniając się osobistą odwagą, co przyniosło mu awans do stopnia komandora porucznika (Commander).

Admiralicja (ang. Admiralty) - nazwa kierownictwa brytyjskiej Królewskiej Marynarki Wojennej (Royal Navy). Kiedyś była samodzielnym ciałem, obecnie Admiralicja (Admiralty Board - Rada Admiralicji) jest oddziałem Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii nadzorującym sprawy Marynarki Królewskiej.

Cieśnina Kaletańska (fr. Pas de Calais, ang. Strait of Dover) - cieśnina stanowiąca najwęższą część Kanału La Manche, położona we wschodniej jego części, w miejscu gdzie łączy się z wodami Morza Północnego. Jej szerokość, wynosząca 33,3 km, stanowi najkrótszą odległość między Francją a Wielką Brytanią. Po obu jej stronach znajdują się dwa znane miasta: Calais we Francji i Dover w Anglii.

Po powrocie do Wielkiej Brytanii Keyes został mianowany dowódcą flotylli niszczycieli stacjonującej w Devonport. W 1904 roku brał udział w śledztwie dotyczącym incydentu na Dogger Bank i zeznawał w tej sprawie przed międzynarodowym trybunałem w Paryżu. W następnym roku otrzymał promocję do stopnia komandora (Captain), jako jeden z najbardziej obiecujących młodych oficerów floty. Do 1908 roku służył jako attaché morski w Rzymie, Konstantynopolu, Wiedniu i Atenach. Powrócił na morze jako dowódca krążownika drugiej klasy "Venus". Dwa lata później zaproponowano mu stanowisko inspektora nowej broni: okrętów podwodnych (Inspecting Captain of Submarines). Na tym stanowisku stworzył podstawy taktyki tej klasy okrętów, zdobywając jednocześnie doświadczenia, które okazały się niezwykle przydatne w dalszej karierze.

Incydent na Dogger Bank (ang. Dogger Bank Incident), znany również jako incydent hullski (ros. Гулльский инцидент) − międzynarodowy incydent zbrojny, mający miejsce w nocy z 21 na 22 października 1904 roku na Morzu Północnym, pomiędzy okrętami rosyjskiej Drugiej Eskadry Pacyfiku dowodzonej przez admirała Zinowija Rożestwienskiego, a brytyjskimi kutrami rybackimi, łowiącymi w rejonie Dogger Bank. W wyniku ostrzału artyleryjskiego, wywołanego omyłkowym rozpoznaniem cywilnych jednostek jako atakujących Rosjan torpedowców japońskich, zatonął jeden z brytyjskich kutrów, na którym zginęło dwóch rybaków, trzeci zmarł kilka miesięcy później w wyniku doznanych obrażeń, życie straciło również od pocisków własnej artylerii dwóch Rosjan.

Kontradmirał (kadm., kontradm.) - wojskowy stopień oficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi brygady w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

Po wybuchu I wojny światowej Keyes został, w stopniu komodora, dowódcą wszystkich brytyjskich okrętów podwodnych, operujących w rejonie Morza Północnego. Jego jednostki, pod jego osobistym dowództwem, wzięły udział w bitwie koło Helgolandu 28 sierpnia 1914 roku. 8 lutego następnego roku objął stanowisko szefa sztabu kontradmirała Cardena, dowodzącego siłami Royal Navy w operacji dardanelskiej. Pozostał na tym stanowisku pod nowym dowódcą, kontradmirałem de Robeckiem. W połowie 1916 roku powrócił do Wielkiej Brytanii, na krótko obejmując dowództwo pancernika "Centurion". 10 kwietnia 1917 roku został awansowany do stopnia kontradmirała (Rear Admiral) i objął dowództwo tzw. Dover Patrol, połączonych sił marynarki, lotnictwa i obrony wybrzeża, odpowiedzialnych za bezpieczeństwo wód w rejonie Kanału La Manche i Cieśniny Kaletańskiej. Na tym stanowisku Keyes podjął szereg zdecydowanych i często spektakularnych działań, by uniemożliwić niemieckim U-Bootom przedzieranie się na Ocean Atlantycki.

Wiceadmirał (wadm., wiceadm.) – wojskowy stopień oficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi dywizji w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

Distinguished Service Order (w skrócie: DSO, dosłownie "Order za Wybitną Służbę") - wysokie odznaczenie wojskowe (order) Wielkiej Brytanii, poprzednio Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. W polskiej literaturze nazywany jest też: "Orderem Zaszczytnej Służby".

W październiku 1917 roku Keyes został szefem planowania w Admiralicji. Przygotował wówczas plany operacji morsko-szturmowej, mające zablokować dla floty niemieckiej zdobyte belgijskie porty: Zeebrugge i Ostendę. Rajd na te cele, przeprowadzony 23 kwietnia 1918 roku pod osobistym dowództwem Keyesa (już wiceadmirała), przyniósł co prawda jedynie połowiczny sukces, ale jako nieortodoksyjny przejaw inicjatywy dał jego uczestnikom sławę, zaś dowódcy komandorię Orderu Łaźni. 10 maja został przeprowadzony drugi rajd na Ostendę, również nie przynosząc oczekiwanych rezultatów. Do zakończenia wojny i przez kilka kolejnych miesięcy Keyes pozostawał jako dowódca w Dover.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Polo, gra rozgrywana konno na trawiastym boisku przez 2 czteroosobowe drużyny, których gracze dążą, używając długich kijów tzw. malletów, do umieszczenia w bramce przeciwnika drewnianej, białej kuli, wielkości pomarańczy.

W 1919 roku został obdarzony tytułem baroneta Dover, w tym samym czasie objął również dowództwo eskadry pancerników Floty Atlantyckiej. Kolejną była funkcja zastępcy szefa sztabu Admiralicji, zaś w maju 1925 roku dowódcy Floty Śródziemnomorskiej, z HMS "Warspite" jako okrętem flagowym. Pozostawał na tym stanowisku do wiosny 1928 roku, od 1926 roku jako pełny admirał, później został mianowany dowódcą bazy marynarki w Portsmouth. W 1930 roku został admirałem floty (Admiral of the Fleet), by w pięć lat później przejść w stan spoczynku. W styczniu 1934 roku został członkiem Izby Gmin z ramienia Partii Konserwatywnej, z okręgu Portsmouth North. W 1938 roku pozostawał w jawnej opozycji wobec układu monachijskiego i premiera Chamberlaina. Po wybuchu II wojny światowej powrócił w szeregi Royal Navy jako ochotnik.

Frederick Charles Doveton Sturdee GCB, KCMG, CVO (ur. 9 czerwca 1859 w Charlton, zm. 7 maja 1925 w Camberley) − brytyjski wojskowy, admirał Royal Navy z okresu I wojny światowej, zwycięzca w bitwie koło Falklandów 8 grudnia 1914 roku.

Commando − brytyjskie formacje komandosów. Pierwsze oddziały tego typu powołano z inicjatywy Winstona Churchilla w 1940 roku z szeregów British Army. Od 1942 roku zaczęto tworzyć również jednostki komandosów Royal Marines i Royal Navy.

Od lipca 1940 do października 1941 roku, jako Szef Operacji Połączonych, tworzył pierwsze formacje brytyjskich komandosów. Później, wobec szwankującego zdrowia, przeszedł ponownie w stan spoczynku, pozostając wciąż członkiem Izby Gmin i udzielając się publicznie na rzecz zwycięstwa. W styczniu 1943 roku został kreowany baronem Keyes (Baron Keyes of Zeebrugge and Dover in the County of Kent), wchodząc w skład Izby Lordów. W drugiej połowie 1944 roku, jako osoba wciąż popularna, wyjechał na szereg spotkań i odczytów w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, by przez obszar działań wojennych na Pacyfiku dotrzeć do Australii i Nowej Zelandii. W październiku tegoż roku pełnił funkcję obserwatora przy sztabie amerykańskim podczas walk na Filipinach. Do Wielkiej Brytanii powrócił w kwietniu 1945 roku. Zmarł w swej posiadłości w Buckingham 26 grudnia tegoż roku. Został pochowany na cmentarzu poległych w rajdzie na Zeebrugge w Dover.

Order Łaźni, (ang. The Most Honourable Order of the Bath) – brytyjskie odznaczenie wprowadzone przez króla Jerzego I 18 maja 1725, aczkolwiek początków odznaczenia szukać należy w średniowieczu, prawdopodobnie nie wcześniej niż 1128. Nazwa odznaczenia pochodzi z rycerskiego ceremoniału, na który składały się post, modły i kąpiel poprzedzające dzień pasowania. Order Łaźni otrzymują monarcha, książę Walii i dekorowani w trzech klasach: Krzyż Wielki (GCB), Krzyż Komandorski (KCB lub DCB) i Krzyż Towarzyski (CB). Istnieją dwie kategorie orderu cywilna (w formie owalnego medalionu) i wojskowa (w formie krzyża).

Bitwa w Zatoce Leyte, zwana też poczwórną bitwą lub drugą bitwą na Morzu Filipińskim, stoczona w dniach 23-25 października 1944 między flotą japońską a amerykańską, była największą bitwą powietrzno-morską wszech czasów. Ostatecznie przypieczętowała los floty japońskiej i doprowadziła do jej rozbicia. Przyniosła ze sobą także nową taktykę - Specjalny Korpus Szturmowy (kamikaze).

Żonaty od 1906 roku z Evą Bowlby, miał dwóch synów: Geoffreya, który zginął w 1941 roku podczas rajdu komandosów na kwaterę Rommla (operacja Flipper) i Rogera George'a, oraz córkę Kathrinę.

Bibliografia

Stephen McGreal: Zeebrugge & Ostend Raids. Barnsley: 2007. ISBN 978-1-84415-608-5.

Spencer C. Tucker (red.): Naval Warfare. An International Encyclopedia. Santa Barbara, CA: 2002. ISBN 1-57607-740-3.