Anomalia temperatury roku 1816 względem okresu 1971-2000

Rokiem bez lata (ang. „Year Without a Summer”) nazwano rok 1816, w którym wystąpiło szereg gwałtownych, letnich anomalii klimatycznych, mających miejsce przede wszystkim na półkuli północnej. W efekcie doprowadziło to do zniszczenia upraw w Europie Północnej, północno-wschodniej Ameryce i wschodniej Kanadzie. Uważa się, że anomalie te spowodowane były zimą wulkaniczną.

Opis

Niespotykane klimatyczne aberracje roku 1816 miały największe nasilenie na terenach północno-wschodnich Stanów Zjednoczonych (Nowa Anglia), wybrzeżach Kanady, Nowej Fundlandii i w północnej Europie. Na ogół temperatury późną wiosną i latem w północno-wschodnich Stanach Zjednoczonych są stosunkowo stabilne: średnio, zarówno dla dnia jak i nocy, wynoszą ok. 20–25 °C, i bardzo rzadko spadają poniżej 5 °C. Śnieg podczas lata jest zjawiskiem niezwykle rzadkim, aczkolwiek majowe opady czasami się przytrafiają.

Jednakże w maju 1816 mróz zniszczył większość plonów, a w czerwcu dwie wielkie burze śnieżne we wschodniej Kanadzie i w Nowej Anglii doprowadziły do wielu ofiar śmiertelnych wśród ludzi. Na początku czerwca w mieście Quebec leżało prawie 30 cm śniegu, co dodatkowo w konsekwencji doprowadziło do wymrożenia ziemi i zniszczenia tych upraw roślinnych, których plony zbiera się latem. Rezultatem klęski nieurodzaju były lokalne klęski głodu i masowe zgony na skutek chorób wśród ludzi, których układ odpornościowy był osłabiony niedostatkiem pożywienia.

W lipcu i sierpniu, zamarznięte jeziora i rzeki obserwowano aż do Pensylwanii. Szybkie, dramatyczne wahania temperatury były powszechne, czasami temperatura spadała z letniej, upalnej temperatury 35 °C do blisko zera w ciągu kilku godzin. Nawet jeśli farmerzy na południe od Nowej Anglii zdołali zebrać jakieś plony, ceny kukurydzy i innych ziaren gwałtownie wzrosły. Cena owsa, na przykład, wzrosła z 12 centów za buszel (w poprzednim roku) do 92 centów za buszel, a więc blisko osiem razy – a owies był niezbędnym artykułem dla gospodarki, w której konie stanowiły podstawowy środek transportu.

Przyczyny

Zmiany średniej globalnej temperatury w czasie ostatniego tysiąclecia. Spadek krótko po roku 1800 jest zauważalny na większości podobnych rekonstrukcji.

Aberracje klimatyczne wystąpiły w głównej mierze na skutek erupcji wulkanu Tambora, mającej miejsce w dniach 5-15 kwietnia 1815 na wyspie Sumbawa w Holenderskich Indiach Wschodnich (dzisiejsza Indonezja). Erupcja ta wprowadziła olbrzymie ilości popiołu wulkanicznego do górnych warstw atmosfery. Dodatkowo wydarzyło się to w środku okresu małej aktywności słonecznej, zwanego Minimum Daltona, mającego miejsce w latach 1790-1830.

Inne wulkany, które przejawiały aktywność w tym samym przedziale czasowym:

Te erupcje dodatkowo zwiększyły ilość pyłu w atmosferze, zmniejszając ilości energii słonecznej docierającej do powierzchni Ziemi. W następstwie erupcji wulkanicznych na ogromną skalę temperatury spadły na całym świecie.

Skutki

Jako konsekwencje serii erupcji wulkanicznych, plony na wyżej wspomnianych obszarach były słabe przez kilka kolejnych lat. W Stanach Zjednoczonych wielu historyków uważa, że „rok bez lata” był główną przyczyną migracji ludności na zachód i szybkiego zasiedlania terenów dzisiejszego zachodniego i centralnego stanu Nowy Jork oraz Środkowego Zachodu. Wielu mieszkańców Nowej Anglii wyprowadziło się do końca roku, a dziesiątki tysięcy przekonało się o żyźniejszych glebach i lepszych warunkach uprawy roślin w górnym rejonie Środkowego Zachodu.

Europa, ciągle dochodząca do siebie po wojnach napoleońskich, cierpiała na niedobory żywności. W Wielkiej Brytanii i Francji wybuchały zamieszki, nasilała się przestępczość, magazyny ze zbożem były plądrowane. Przemoc była szczególnie duża w Szwajcarii, gdzie klęska głodu zmusiła rząd do ogłoszenia klęski narodowej. Niespotykane gwałtowne burze, ogromne ulewy z wylewami wszystkich największych rzek w Europie (wliczając Ren) są przypisywane temu wydarzeniu, również przymrozki w sierpniu 1816 roku.

Skutki erupcji wulkanu Tambora dotarły również na Węgry, które doświadczyły brązowego śniegu. Włochy doświadczyły podobnego zjawiska, z czerwonym śniegiem padającym w ciągu roku. Uważa się, że przyczyną tego były popioły wulkaniczne w ziemskiej atmosferze.

W Chinach niezwykle niskie temperatury i opady w lecie zniszczyły uprawy ryżu w prowincji Junnan na południowym zachodzie, w rezultacie doprowadzając do rozleglej klęski głodu. Letnie opady śniegu były raportowane w różnych miejscach na południu kraju w prowincjach Jiangxi i Anhui. Na Tajwanie, który leży w strefie klimatu tropikalnego, śnieg był obserwowany w Xinzhu i Miaoli, podczas gdy szron w Zhanghua.

Efekty kulturowe

Chichester Canal pędzla Williama Turnera

Wysokie stężenie pyłów doprowadziło w tamtym okresie do spektakularnych, niespotykanych zachodów słońca, uwiecznionych na obrazach Williama Turnera. Istnieje hipoteza zakładająca, że było to powodem użycia, w dominującej ilości, żółtego barwnika w obrazach takich jak Chichester Canal. Podobny fenomen został zaobserwowany po erupcji wulkanu Krakatau w 1883 i na zachodnim wybrzeżu USA po erupcji Pinatubo na Filipinach w 1991.

Brak karmy dla koni w postaci owsa mógł zainspirować niemieckiego wynalazcę Karla Draisa do poszukiwań nowych sposobów bezkonnego transportu, które doprowadziły do wynalezienia welocypedu. Był to przodek współczesnego roweru i wielki krok naprzód w dziedzinie transportu osobistego.

W lipcu 1816 roku „nieustający deszcz” podczas tego „mokrego, niezgrabnego lata” zmusił George’a G. Byrona, Mary Shelley, Johna Williama Polidoriego oraz ich przyjaciół do pozostawania w domu przez znaczną część ich szwajcarskich wakacji. Pewnego wieczoru zdecydowali się oni urządzić zawody, aby przekonać się, kto napisze najstraszniejsze opowiadanie. Shelley napisała wtedy „Frankenstein, czyli nowy Prometeusz”, a Polidori „Wampir”.

Przypisy

Bibliografia