Rok liturgiczny – przyjęty w danej religii cykliczny podział roku z wyróżnieniem obchodzonych dni świątecznych, obrzędów i innych, związanych z liturgią i teologią danego wyznania.

Rok liturgiczny Kościoła katolickiego

To wspomnienie zbawczego misterium Jezusa Chrystusa w ciągu jednego roku kalendarzowego, rozpoczyna się w pierwszą niedzielę Adwentu, która przypada między 27 listopada a 3 grudnia. W trakcie jednego roku przekazywana jest cała historia zbawienia, opisana na kartach Biblii. Kolejno odsłaniane jest całe Misterium Chrystusa: oczekiwanie, zwiastowanie, nadejście, działalność, śmierć, zmartwychwstanie.

Każdy dzień w kalendarzu jest dniem liturgicznym i trwa od północy do północy. Obchód niedzieli i uroczystości rozpoczyna się wieczorem dnia poprzedniego.

 Osobny artykuł: Kalendarz liturgiczny.

Niedziela

Pierwszy dzień każdego tygodnia nazywa się dniem Pańskim. W tym dniu Kościół obchodzi misterium paschalne zgodnie z tradycją apostolską wywodzącą się od samego dnia Zmartwychwstania Chrystusa. Dlatego niedziela jest pierwotnym dniem świątecznym.

Ze względu na swoje szczególne znaczenie niedziela ustępuje tylko uroczystościom oraz świętom Pańskim. Niedziele Adwentu, Wielkiego Postu i Okresu wielkanocnego mają pierwszeństwo przed wszystkimi świętami Pańskimi i wszystkimi uroczystościami. Uroczystości wypadające na te niedziele przenosi się na poniedziałek, chyba że zbieżność zachodzi w Niedzielę Palmową albo w Niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego.

Na niedzielę zasadniczo nie wyznacza się na stałe innego obchodu. Wyjątki od tego to:

Uroczystości, święta, wspomnienia

Obchody liturgiczne zależnie od znaczenia, jakie się im przypisuje, dzielą się na: uroczystości, święta i wspomnienia.

Uroczystości zalicza się do głównych dni, a ich obchód rozpoczyna się w dniu poprzednim od I nieszporów. Niektóre uroczystości mają specjalny formularz Mszy wigilijnej, którego się używa wieczorem w dniu poprzedzającym uroczystość, jeżeli odprawia się Mszę w godzinach wieczornych. Niedziela w kalendarzu liturgicznym ma rangę uroczystości, stąd obchód świętowania niedzieli rozpoczyna się w sobotę I nieszporami niedzieli. Umożliwia to sprawowanie w sobotę wieczorem mszy według formularza niedzielnego. Obchód największych uroczystości Zmartwychwstania i Narodzenia Pańskiego trwa przez osiem dni.

Święta obchodzi się w granicach dnia naturalnego, nie mają zatem I Nieszporów, chyba że wypadają w niedziele zwykłe albo w niedziele okresu Narodzenia Pańskiego i zajmują ich miejsce.

Wspomnienia dzielą się na obowiązkowe i dowolne. Wspomnienia obowiązkowe, które wypadają na dni Wielkiego Postu, można obchodzić tylko jako wspomnienia dowolne. Jeżeli w jednym dniu wpisano w kalendarzu kilka wspomnień dowolnych, można obchodzić tylko jedno z nich, a inne się opuszcza. W zwykłe soboty, w które nie wypada wspomnienie obowiązkowe, można obchodzić wspomnienie dowolne Najświętszej Maryi Panny.

Dni powszednie

Dni tygodnia następujące po niedzieli nazywa się dniami powszednimi i obchodzi się je w różny sposób, zależnie od stopnia ich ważności:

Okresy liturgiczne

Rok liturgiczny

Okres Adwentu

Od I Nieszporów niedzieli wypadającej między 27 listopada, a 3 grudnia, zwanej I Niedzielą Adwentu, do I Nieszporów Narodzenia Pańskiego w Wigilię Bożego Narodzenia 24 grudnia wyłącznie. Jest to czas przygotowania do przyjścia Pana. Formalnie dzieli się na dwie części: pierwsza, trwająca do 16 grudnia włącznie koncentruje się na paruzji, zaś druga, obejmująca ostatni tydzień adwentu, poświęcona jest Najświętszej Maryi Pannie i bezpośredniemu przygotowaniu do Bożego Narodzenia.

Okres Narodzenia Pańskiego

Od I Nieszporów Narodzenia Pańskiego do niedzieli po 6 stycznia włącznie, zwanej Niedzielą Chrztu Pańskiego.

Okres Wielkiego Postu

Od Środy Popielcowej do Mszy Wieczerzy Pańskiej wyłącznie, odprawianej wieczorem w Wielki Czwartek. Ponadto, niedziela przed Wielkim Czwartkiem, zwana Niedzielą Palmową, rozpoczyna obchody szczególnego okresu zwanego Wielkim Tygodniem, który trwa aż do niedzieli następnej, zwanej Niedzielą Zmartwychwstania, zamykającą ten okres. Wielki Tydzień nie jest jednak formalnie wydzielonym okresem w roku liturgicznym.

Okres Świętego Triduum Paschalnego

 Zobacz więcej w osobnym artykule: Triduum Paschalne.

Od Mszy Wieczerzy Pańskiej do Niedzieli Zmartwychwstania włącznie. Ponadto, wszystkie nabożeństwa, licząc od liturgii Wigilii Paschalnej, odprawianej w Wielką Sobotę koniecznie po zapadnięciu zmroku, do Niedzieli Zmartwychwstania włącznie, są wspólnym elementem okresu Triduum i okresu wielkanocnego.

Okres wielkanocny

Od liturgii Wigilii Paschalnej do VIII Niedzieli wielkanocnej włącznie, zwanej Uroczystością Zesłania Ducha Św.

Okres zwykły w ciągu roku

Nadzwyczajna forma rytu rzymskiego

Ksiądz sprawujący mszę w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego, przy zachowaniu przepisów właściwych im Konferencji Episkopatu, ma obowiązek korzystania z kalendarza liturgicznego z 1962, który stanowi integralną część Mszału rzymskiego, na podstawie którego sprawują liturgię.

Zgodnie z kalendarzem liturgicznym z 1962 rok liturgiczny rozpoczyna się pierwszą niedzielą Adwentu i podzielony jest na następujące okresy:

Czytania mszalne zawarte są w mszale i zamknięte są w cyklu rocznym. Z tego powodu niedziele powiązane są z fragmentami Ewangelii, co powoduje nadawanie im nazw od tych fragmentów, np. druga niedziela po Wielkiej Nocy nazywana jest niedzielą dobrego Pasterza, wtedy czytany jest fragment Ewangelii Jana, w której Jezus nazywa się dobrym pasterzem.

Dni dzielą się na cztery klasy, najwyższy priorytet ma klasa pierwsza, najniższą – czwarta. Dni ferialne (powszednie) mają własny formularz mszalny tylko w Wielkim Poście, w innych okresach roku odprawiana jest wtedy msza z ostatniej niedzieli lub msza wotywna. W tradycyjnym kalendarzu nie istnieje pojęcie niedzieli zwykłej, niedziele są numerowane względem uroczystości, po której występują, np. III niedziela po Objawieniu, XIV niedziela po Zesłaniu Ducha Świętego (Zielonych Świątkach).

Układ uroczystości, świąt i wspomnień świętych został w wyniku reform przeprowadzonych na przełomie lat sześciesiątych i siedemdziesiątych XX wieku zmieniony, tak więc często wspomnienia świętych w w kalendarzu tradycyjnym wypadają w innych dniach niż w aktualnym kalendarzu Novus Ordo Missae. Przeniesienie obchodu w formie zwyczajnej nie implikuje przeniesienia w formie nadzwyczanej i tak przeniesienie Wniebowstąpienia Pańskiego na niedzielę dotyczy tylko formy zwyczajnej, w nadzwyczajnej jest obchodzone w czwartek, niedziela jest Niedzielą po Wniebowstąpieniu.