Roland Topor - Polski Serwis Naukowy

Roland Topor (ur. 7 stycznia 1938 w Paryżu, zm. 16 kwietnia 1997 tamże) – francuski pisarz, autor opowiadań i sztuk teatralnych, także rysownik, grafik, reżyser teatralny i filmowy, aktor, scenarzysta i scenograf. Twórczość Topora, inspirowana surrealizmem (artysta znał osobiście teoretyka ruchu André Bretona), pełna jest szokującej groteski i czarnego humoru, nieraz ocierającego się o makabreskę. Dla stylu Topora znamienne jest wykorzystanie elementów groteski, pure nonsense'u i zabawa z konwencjami oraz tworzywem językowym. Wszechstronna indywidualność, barokowa wyobraźnia i rozległość działań twórczych zbliżają Topora do idei syntezy sztuk. W warstwie tematycznej jego twórczość dotyczy głównie wyśmiewania postaw i mentalności drobnomieszczańskiej, podejmuje też tematykę egzystencjalną, ukazując jednostkę pośród obcego świata jak z koszmarnego snu.

Sen – stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego, cyklicznie pojawiający się i przemijający w rytmie okołodobowym, podczas którego następuje zniesienie świadomości (z wyjątkiem świadomego snu) i bezruch. Sen charakteryzuje się ustępowaniem pod wpływem czynników zewnętrznych (zob. śpiączka)

Czarny humor - odmiana komizmu, polegająca na wydobywaniu efektów humorystycznych z zestawienia elementów grozy i absurdu, charakterystyczna dla nurtu nadrealizmu, teatru absurdu, a także różnych odmian groteski.

Topor urodził się w Paryżu, dokąd przed II wojną światową wyemigrowali jego rodzice, polscy Żydzi. Był synem Abrama Jechiela Topora (1903-1992), znanego rzeźbiarza, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, i Zlaty (z d. Binsztok). Spędził pierwsze lata w Paryżu, a następnie w Sabaudii, gdzie w czasie wojny jego rodzina chroniła się przed prześladowaniami nazistowskimi. W 1964 roku ukończył paryską École Nationale des Beaux-Arts. Już w latach studenckich współpracował z satyrycznym magazynem "Hara-Kiri", w którym ukazywały się m.in. jego rysunki. Był również współzałożycielem (wraz z Fernando Arrabalem i Alejandro Jodorowskim) i członkiem tzw. "Grupy Panicznej" (1962).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Topor był autorem licznych ilustracji książkowych oraz plakatów. Współpracował z filmem. Na prośbę Federico Felliniego przygotował projekt latarni magicznej - ważne ogniwo scenografii jego filmu Casanova (1976). Na kanwie jego powieści Chimeryczny lokator powstał film Romana Polańskiego pt. Lokator (1976), w którym sam Topor zagrał drobną rolę. Wystąpił również m.in. w 1979 w filmie Wernera Herzoga pt. Nosferatu wampir.

Nosferatu wampir (tytuł oryginału: Nosferatu: Phantom der Nacht) – francusko-niemiecki film grozy z 1979 roku, wyreżyserowany przez Wernera Herzoga. Film jest zarówno ekranizacją powieści Dracula Brama Stokera jak i remakiem filmu z roku 1922, Nosferatu – symfonia grozy.

Fernando Arrabal (ur. 11 sierpnia 1932 w Melilli), hiszpański pisarz, dramaturg, poeta od 1955 osiadły we Francji i tworzący głównie w języku francuskim. Także scenarzysta, reżyser filmowy, autor dzieł plastycznych, aktor.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Rolanda Topora

Twórczość

(Daty polskich wydań)

1964 Chimeryczny lokator (Le locataire chimérique)

1967 Cztery róże dla Lucienne (Four roses for Lucienne)

1975 Pamiętnik starego pierdoły (Mémoires d'un vieux con)

1982 Cafè Panika (Café Panique)

1986 Najpiękniejsza Para Piersi Na Świecie (La plus belle paire de seins du monde)

1986 Księżniczka Angina (Le princesse Angine)

1988 Historyjki taksówkowe

1996 Bal na ugorze

1998 Święta księga cholernego Proutto (Le Sacré livre de Proutto)

2000 Made in Taiwan, Copyright in Mexico

2001 Alicja w Krainie Liter (org. 1991 Alice au pays des lettres)

Don Juan albo Ja i ja

Dzidziuś pana Laurenta (Le bébé de monsieur Laurent)

Dziennik paniczny

Portret Suzanne (Portrait en pied de Suzanne)

Sto jeden świetnych powodów, żeby na razie się nie zabijać

Sto jeden powodów, żeby zaraz się zabić

Przypisy

Agnieszka Taborska: Śmiech z komedii świata. Wstęp do: Roland Topor: Abecadło Topora. Wybór i oprac. Agnieszka Taborska. Warszawa, WAB, 2005, s. 19, ISBN 83-7414-039-9
Maria Kornatowska: Fellini. Warszawa, WAiF, 1989, ISBN 83-221-0470-7; Frantz Vaillant: Roland Topor. Zduszony śmiech. Tłum. Magdalena Kowalska. Warszawa, WAB, 2009, s. 198-200, ISBN 978-83-7414-546-6

Bibliografia

Roland Topor: Abecadło Topora. Wybór, oprac. i wstęp Agnieszka Taborska. Warszawa, WAB, 2005, ISBN 83-7417039-9

Roland Topor: Album. Oprac. Roman Cieślewicz. Wstęp: Jerzy Wittlin. Warszawa, WAiF, 1974, brak numeru ISBN

Frantz Vaillant: Roland Topor. Zduszony śmiech. Tłum. Magdalena Kowalska. Warszawa, WAB, 2009, ISBN 978-83-7414-546-6