Gwiazda w Łódzkiej Alei Sław

Roman Polański z żoną Emmanuelle Seigner podczas ceremonii rozdania Cezarów 2011

Roman Polański (urodzony jako Raymund Roman Thierry Liebling, 18 sierpnia 1933 w Paryżu) – polski reżyser, scenarzysta, aktor oraz producent filmowy, który w 1975 przyjął obywatelstwo francuskie. W czasie swojej kariery kręcił filmy w Polsce, Wielkiej Brytanii, Ameryce i Francji. Wykształcony w łódzkiej szkole filmowej jest jej najbardziej rozpoznawalnym na świecie absolwentem. Jego pierwszy film pełnometrażowy Nóż w wodzie (1962) otrzymał nominację do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny, lecz przegrał z 8½ Federico Felliniego. Otrzymał łącznie pięć nominacji do Oscara, a także wiele innych nagród w tym Złotą Palmę w Cannes za film Pianista (2002). W tym samym roku za ten sam film otrzymał również Oscara za najlepszą reżyserię.

Młodość

Urodził się w Paryżu w polsko-żydowskiej rodzinie, która w 1937 przeniosła się do Krakowa. Ojciec Polańskiego - Mojżesz Liebling (po II wojnie światowej na prośbę narzeczonej Wandy Zajączkowskiej, swojej późniejszej drugiej żony, zmienił imię i nazwisko na Ryszard Polański) był malarzem i producentem tworzyw. Jego matka Bula (Bella) Polańska (z domu Katz) urodziła się w Rosji. Zginęła w Auschwitz, który przeżyła jego przyrodnia siostra Annete, po wojnie na stałe mieszkająca we Francji.

Okres wojny spędził w getcie w Krakowie, a potem we wsi Wysoka koło Wadowic, na górze Mosiórka. Chłopi, opłaceni przez ojca, aby przechowali Romka, po paru tygodniach go wygonili bojąc się konsekwencji przechowywania Żyda. Chłopiec zamieszkał na krakowskiej ulicy, wymyślając sobie polskie nazwisko Roman Wilk i przekonującą legendę polskiego sieroty.

Kariera

Od 1948 występował w teatrze. W 1953 zadebiutował na ekranie. Od 1954 studiował reżyserię w PWSF w Łodzi, którą skończył, jednak nie zdobył dyplomu. Do 1969 współpracował z Krzysztofem Komedą. Jego pierwszy film pełnometrażowy, Nóż w wodzie (1962) otrzymał nominację do Oscara.

Następnie wyjechał do Europy Zachodniej. Początkowo przebywał we Francji, a następnie w Wielkiej Brytanii, gdzie zrealizował filmy Wstręt z Catherine Deneuve i Matnia (w okresie tym współpracował z Gérardem Brachem, z którym napisał także scenariusz do Nieustraszonych pogromców wampirów). W 1968 wyjechał do Hollywood, gdzie zrealizował horror Dziecko Rosemary (2 nominacje do Oscara i 1 przyznany).

Sześć lat później Roman Polański nakręcił Chinatown z Jackiem Nicholsonem w roli głównej. Film stał się wielkim przebojem, zdobył 11 nominacji do Oscara (1 przyznany - za scenariusz) oraz 7 nominacji do Złotych Globów (4 przyznane – za najlepszy film, reżyserię, scenariusz i rolę męską). Chinatown zdobył powszechne uznanie krytyków i publiczności. Film Polańskiego jest uważany za jedno z największych dzieł w historii kina.

Po powrocie do Europy Polański nakręcił film Tess, który otrzymał trzy Oscary (na sześć nominacji), Złoty Glob dla najlepszego filmu zagranicznego i trzy Cezary, w tym dla najlepszego filmu.

Kolejnym nagradzanym filmem Romana Polańskiego stał się wyprodukowany w 2002 roku dramat wojenny Pianista. Film wygrał Złotą Palmę na Festiwalu w Cannes, 7 Cezarów (nagród Francuskiej Akademii Filmowej) oraz 3 Oscary (za najlepszą reżyserię, scenariusz adaptowany oraz rolę męską).

W 2005 został odznaczony przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis.

W 2008 roku światową premierę miał głośny film dokumentalny o reżyserze: Roman Polański: Ścigany i pożądany.

W 2010 roku powstał film Autor widmo, za który Roman Polański zdobył Srebrnego Niedźwiedzia na MFF w Berlinie oraz 6 nagród Europejskiej Akademii Filmowej – w tym za najlepszy film, reżyserię i scenariusz. Za ten sam obraz Polański otrzymał dwa wyróżnienia Francuskiej Akademii Filmowej – Cezary, za najlepszą reżyserię i scenariusz adaptowany.

Podczas 36. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni został uhonorowany nagrodą "Platynowe Lwy" za całokształt twórczości. Wkrótce po ogłoszeniu tej decyzji przez organizatorów imprezy Prawica Rzeczypospolitej zaapelowała w specjalnym oświadczeniu podpisanym przez Marka Jurka i Mariana Piłkę o bojkot festiwalu. Na apel Prawicy odpowiedział dyrektor artystyczny 36. FPFF, Michał Chaciński, twierdząc, że "Polański odbierze wyróżnienie jako niekwestionowany mistrz światowego kina i żadne pozamerytoryczne zagadnienia nie mają na tę nagrodę wpływu". Ostatecznie jednak reżyser nie przyjechał do Polski.