Roman Pollak - Polski Serwis Naukowy

Roman Pollak (ur. 31 lipca 1886 w Jeleśni, zm. 23 lutego 1972 w Poznaniu) – historyk literatury, profesor UAM w Poznaniu, wybitny badacz literatury staropolskiej, w szczególności polskiego baroku i jego powiązań europejskich. Członek-założyciel Cracovii w czerwcu 1906 i jej piłkarz do 1907 roku.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Życiorys

Ukończył gimnazjum klasyczne w Samborze (1897 - 1905), studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie (1905 - 1910), gdzie uczęszczał na zajęcia prowadzone m.in. przez Ignacego Chrzanowskiego, Jana Łosia, Kazimierza Morawskiego, Stanisława Windakiewicza, Wilhelma Bruchnalskiego czy Stanisława Tarnowskiego. Po złożeniu egzaminu nauczycielskiego 1910 uczył w prywatnym gimnazjum polskim w Orłowej na Śląsku Cieszyńskim. Po wybuchu I wojny światowej zmobilizowany do armii Austro-Węgier znalazł się na froncie włoskim, wskutek choroby przeniesiony na tyły ukończył tam rozprawę Ze studiów nad "Gofredem" Tassa - Kochanowskiego (...) Część batalistyczna. Była to jego praca doktorska, obroniona w 1917 roku (druk: "Rozprawy Wydziału Filologicznego PAU" 1920). Dr Roman Pollak awansowany na stopień porucznika z 1 pułku Strzelców Podhalańskich w marcu 1919 roku powołany został do tworzącego się uniwersytetu w Poznaniu, z którym odtąd związał się na całe życie. Uczył m.in. w Gimnazjum Marii Magdaleny, zaś słuchaczkami jego wykładów z historii literatury na uniwersytecie były m.in. Natalia Tułasiewicz i Stanisława Przybyszewska.

Instytut Badań Literackich został powołany w roku 1948 i podlegał początkowo Ministerstwu Oświaty, następnie Ministerstwu Szkół Wyższych i Nauki. Od roku 1952 jest placówką Wydziału I Nauk Społecznych Polskiej Akademii Nauk; pozostając w strukturach PAN, w roku 1998 uzyskał osobowość prawną. Prowadzone w nim badania dotyczą głównie historii literatury polskiej, teorii literatury, historii kultury, dokumentacji literackiej i leksykografii.

Cracovia (błędnie nazywana Cracovią Kraków) – najstarszy nieprzerwanie istniejący polski klub sportowy, założony 13 czerwca 1906 roku[1] w Krakowie. W Cracovii łącznie działały 32 sekcje sportowe.

W październiku 1922 roku uzyskał w Krakowie veniam legendi na podstawie monografii "Goffred" Tassa - Kochanowskiego (druk: "Prace Komisji Filologicznej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk"). Od roku 1923 jako docent literatury i języka polskiego wykładał we Włoszech, na Uniwersytecie Rzymskim (do 1929 roku), ponadto do 1933 roku rokrocznie wykładał, wizytował i egzaminował we włoskich ośrodkach polonijnych (z ramienia Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W 1928 roku mianowany profesorem nadzwyczajnym, w 1933 - zwyczajnym. W 1938 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za wybitną twórczość naukową, związaną z literaturą piękną. We wrześniu 1939 roku zmuszony opuścić Poznań, przeniósł się do Warszawy. Tam zainicjował utworzenie Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich (od października 1940), pełnił w nim obowiązki Dziekana Wydziału Humanistycznego (1941), prorektora (1942) i rektora (1943 - 1945), którą to funkcję sprawował również na Kursach Akademickich w Częstochowie (do 1946). W galerii Rektorów Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (dawniej: Uniwersytetu Poznańskiego) prof. Roman Pollak jest jedynym "Rektorem bez togi", jego portret z lat pełnienia tej godności w czasach wojny pozbawiony jest z przyczyn wiadomych gronostajów i splendoru.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Po wojnie, w wyzwolonym Poznaniu, Roman Pollak kierował odbudową studium filologii polskiej, katedrą literatury staropolskiej i od 1953 roku do przejścia na emeryturę zespołem katedr historycznoliterackich. Działał długie lata w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk (gdzie m.in. przewodniczył Komisji Filologicznej), był członkiem - korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności (1935), członkiem Rad Naukowych: Instytutu Badań Literackich PAN, Biblioteki Kórnickiej, Instytutu Zachodniego; komitetów redakcyjnych m.in. "Pamiętnika Literackiego"(1946-1967).

Pamiętnik Literacki – czasopismo . Pierwszym wydawcą był Zakład Narodowy im. Ossolińskich; do 1939 roku drukowano Pamiętnik we Lwowie, potem w latach 1946-1950 w Warszawie, od 1950 we Wrocławiu. Jednocześnie czasopismo było organem Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza. Zmiana nastąpiła w 1952 roku, kiedy to Pamiętnik Literacki przeszedł pod opiekę Instytutu Badań Literackich PAN (w latach 1950-1951 ukazały się tylko dwa numery). Od 2003 roku czasopismo publikuje Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.

Wawrzyn Akademicki – polskie odznaczenie ustanowione w 1934 r., przyznawane corocznie osobom zasłużonym dla literatury na wniosek Polskiej Akademii Literatury w okresie II Rzeczypospolitej.

Uhonorowany m.in.: Złotym Wawrzynem Polskiej Akademii Literatury za prace naukowe nad literaturą piękną (1938), dwukrotnie Komandorią Orderu Polonia Restituta (1937, 1956), księgą pamiątkową Munera litteraria (1962), nagrodą zespołową im. A. Brücknera Wydziału I PAN (1965), doktoratem honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w 50-lecie uczelni (1969) oraz wieloma odznaczeniami regionalnymi i okolicznościowymi.

Ignacy Chrzanowski (ur. 5 lutego 1866 w Stoku, gmina Ulan-Majorat, województwo lubelskie, zm. 19 stycznia 1940 w Sachsenhausen) – polski historyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Uniwersytet Ziem Zachodnich (UZZ) został utworzony w październiku 1940 r. z inicjatywy Biura Oświatowo-Szkolnego Ziem Zachodnich. Większość wykładowców i studentów pochodziła z zamkniętego Uniwersytetu Poznańskiego i innych wysiedleńców z Wielkopolski. Uniwersytet działał głównie w Warszawie i jego działalność została przerwana przez powstanie warszawskie, gdy utracił on koło połowy swoich pracowników.

Debiutował naukowo w 1910 roku referatem przygotowanym na seminarium Stanisława Windakiewicza "Wojna chocimska" Potockiego a "Gofred" Tassa w przekładzie Kochanowskiego drukowaną w "Bibliotece Warszawskiej" 1910, t.3. Jedną z trwałych fascynacji Pollaka było dzieło Tassa, któremu poświęcił rozprawy doktorską i habilitacyjną. Był edytorem i autorem wstępów do wydań w serii "Biblioteki Narodowej" dzieł: Gofred abo Jerusalem wyzwolona, Torquato Tasso; Orland szalony, Lodovico Ariosto; Pamiętniki, Jan Chryzostom Pasek (1955, 1963, 1968, 1971); Dworzanin polski, Łukasz Górnicki (1928, 1954, 1961) czy Opis obyczajów, Jędrzej Kitowicz (1951, 1970). Nadto wydał teksty staropolskie: Walentego Roździeńskiego Officina ferraria (1933, 1936, 1948, 1962), dialog Polak w Śląsko (1935), Marcina Borzymowskiego Morską nawigacyję do Lubeki (1938, 1951, 1972), Listy Krzysztofa Opalińskiego do brata (1957), fraszki Adama Korczyńskiego (1950, 1952), pamiętnik Salomei Pilsztynowej (1957), utwory: Samuela Twardowskiego (1926, 1955), Jana Smolika (1935), Stanisława Herakliusza Lubomirskiego (1929, 1935, 1953) i wielu anonimów. Przedruki wybranych przez Romana Pollaka najcelniejszych prac historycznoliterackich znalazły się w dwóch tomach książkowych: Wśród literatów staropolskich(1966) i Od renesansu do baroku(1969).

Liceum Ogólnokształcące św. Marii Magdaleny w Poznaniu (Ad sanctam Mariam Magdalenam, nazywane też Marynką) – najstarsza poznańska szkoła średnia, zlokalizowana przy ul. Garbary 24. Przez wielu historyków (np. Z. Boras) uważana za najstarszą świecką szkołę polską działającą do dziś.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Przez 15 lat (od 1950 do 1965) kierował pracą zespołu nad trzema tomami staropolskimi Bibliografii literatury polskiej "Nowy Korbut"(1962-1965), redagował również tomy Miscellanów staropolskich z serii "Archiwum Literackiego". Zmuszony do przejścia na emeryturę (1960) nie zaprzestał prac badawczych, które do dziś są pomnikowym wkładem w historię literatury staropolskiej.

Polska Akademia Umiejętności (w skrócie PAU, do 1919 pod nazwą Akademia Umiejętności, w skrócie AU) - naczelna polska instytucja nauki mająca status towarzystwa naukowego ogólnego, korporacja uczonych skupiająca elitę kadry naukowej.

Uniwersytet im. Adama Mickiewicza (UAM) – państwowy uniwersytet z siedzibą w Poznaniu. Powstał w 1919 roku - początkowo jako Wszechnica Piastowska, w 1920 r. przemianowana na Uniwersytet Poznański. Podczas II wojny światowej, w latach 1940-1944 Uniwersytet Poznański działał w Warszawie jako tajny Uniwersytet Ziem Zachodnich. 24 grudnia 1955 roku Uniwersytet otrzymał patrona i nową nazwę: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.

Roman Pollak pochowany został w Poznaniu na cmentarzu junikowskim, a w obecnej siedzibie Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej UAM jego imię patronuje jednej z sal wykładowych.

Źródła

Materiały do bibliografii publikacji Romana Pollaka. [w:] Munera litteraria. Księga ku czci profesora Romana Pollaka. Poznań 1962.

T. Witczak, Roman Pollak (31 lipca 1886 - 23 lutego 1972). "Pamiętnik Literacki" 1972, z.3

Przypisy

Rocznik Polskiej Akademii Literatury 1937-1938, Warszawa 1939, s. 180.