Roman Romkowski, właściwie Nasiek (Natan) Grinszpan-Kikiel (vel Natan Grünsapau–Kikiel), Feliks, Ernest, Jaszka (ur. 22 maja (16 lutego) 1907, zm. 1 lipca (12 lipca) 1968) – działacz komunistyczny, funkcjonariusz aparatu bezpieczeństwa Polski Ludowej.

Pochodził z rodziny żydowskiej, syn Stanisława i Marii z domu Blajwajs.

Od 1916 do 1921 pracował w fabryce skrzyń w Krakowie, następnie do 1923 był terminatorem w zakładzie krawieckim w tym mieście. W latach 1923 do 1926 był uwięziony.

Był członkiem KZMP od 1923, od 1926 do 1927 był członkiem, a następnie sekretarzem okręgowym KZMP w Krakowie. Od 1927 był członkiem KPP, sprawował w latach 1928-1930 funkcję członka egzekutywy komitetu okręgowego KPP w Krakowie. W 1930 wyjechał do Moskwy jako delegat na V Zjazd KPP, po którym pozostał w ZSRR. Studiował na Uniwersytecie Komunistycznym Mniejszości Narodowych Zachodu w Moskwie do 1934, skończył wieczorową szkołę oficerską i praktyki w 14 Dywizji w Monrowie. Od 1933 do 1934 był wykładowcą ekonomii politycznej w "Rabfaku" im. Lenina w Moskwie. Od 1931 był członkiem WKP (b) (potem ponownie od 1941).

W latach 1935-1936 był funkcjonariuszem okręgowym KPP w Zagłębiu, na Śląsku i w Poznaniu. Został skazany w 1936 na 7 lat więzienia za działalność komunistyczną.

W 1939 podczas obrony Warszawy walczył w batalionach robotniczych, następnie przedarł się do zajętego przez ZSRR Brześcia, gdzie do 1941 był naczelnikiem wydziału handlu, następnie pracował w redakcji "Sztandaru Wolności".

Od 1941 w ZSRR walczył w oddziale partyzantki radzieckiej "Brygada im. Stalina" na Białorusi (Baranowicze, Brześć, Pińsk), jako dowódca oddziału, komisarz polityczny i szef wywiadu Brygady.

Latem 1944 skierowany do dyspozycji CBKP, wtedy przyjął nazwisko Romkowski.

Od 1944 do 1948 członek PPR - od 12 grudnia 1945 do 21 grudnia 1948 był członkiem KC, następnie PZPR - od 21 grudnia 1948 do 24 stycznia 1955 był członkiem KC. Był delegatem na I i II Zjazd PPR oraz I i II Zjazd PZPR.

Od lipca 1944 oficer w Resorcie BP w stopniu podpułkownika. Następnie, w sierpniu 1944 roku, objął stanowisko dyrektora Departamentu Kontrwywiadu w ówczesnym Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego. Sprawował tę funkcję do 6 września 1945. Jednocześnie (od 15 stycznia 1945 do 9 stycznia 1949) pomocnik Ministra Bezpieczeństwa. Po reorganizacji struktur ministerstwa z 6 września 1945 roku stanął na czele Departamentu I MBP odpowiedzialnego za kontrwywiad, gdzie pozostał do stycznia 1946.

Od 1949 posiadał stopień generała brygady. Od tegoż roku był podsekretarzem stanu w MBP. Jego wpływy w resorcie przewyższały wpływy nominalnego ministra – miał prawo składać meldunki bezpośrednio Ławrientijowi Berii. Od 24 lutego 1949 do 1954 był członkiem Komisji Bezpieczeństwa KC PZPR, nadzorującej aparat represji stalinowskich w Polsce.

W 1956 aresztowany i w marcu 1957 skazany na 15 lat więzienia za torturowanie zatrzymanych i kopiowanie metod beriowszczyzny w organach bezpieczeństwa, do czego przyczyniły się m. in. zeznania jego współpracownika Bronisława Szymańskiego. Zwolniony w 1964.

Bibliografia

Przypisy