Roman z Nepi, wł. San Romano da Nepi − biskup, męczennik z III wieku, razem ze św. Ptolemeuszem i towarzyszami zginął w czasie prześladowania za cesarza Klaudiusza Gockiego (+270); współpatron miasta Nepi.

Życie

Skąpe źródła hagiograficzne ograniczają się do jednego dokumentu z XI wieku Passio Sancti Ptolomaei et Romani, w którym opisane zostało męczeństwo biskupów Ptolemeusza i Romana, fundatorów wspólnoty chrześcijańskiej w Nepi. Dokument podaje, iż Klaudiusz Gocki, wracając z wyprawy do Akwilei, miał zostać zagadnięty przez kapłanów pogańskich, którzy lamentowali nad licznymi nawróceniami na chrześcijaństwo na terenie Etrurii. Miało do nich dochodzić za sprawą biskupa Ptolemeusza. Cesarz nakazał obecnemu w orszaku Aspazjuszowi oraz trybunowi miast z Etrurii przymuszenie chrześcijan do złożenia ofiary bogom rzymskim. Aspazjusz, po przybyciu do rodzinnego miasta, które dokument nazywa Pentapolis, nakazał chrześcijanom wskazanie swoich przywódców. Wówczas wystąpili Ptolomeusz i Roman, miejscowi biskupi. Nakazano im złożenie ofiary. Biskupi odmówili. Aspazjusz kazał najpierw zabić pozostałych chrześcijan. Ptolomeusz i Roman zostali ścięci na forum w Nepi obok bramy imperialnej. Ich ciała pochowała pobożna matrona imieniem Savinilla w jednej z grot, Ptolemeusza przy wejściu, Romana we wnętrzu.

Tradycja identyfikuje jako miejsce pochówku św. Romana katakumby św. Savinillii w Nepi. Wykopaliska przeprowadzone w 2003 przez Papieską Komisję Archeologiczną pod kościołem św. Ptolemeusza w Nepi wykazały, iż katakumby były w użyciu od III do XIV wieku. Lokalna tradycja wskazuje grób św. Romana w miejscu, gdzie znajdują się, pochodzące z XIV w. freski, przedstawiające Chrystusa błogosławiącego i dwóch świętych: Jana Apostoła i Jakuba Starszego.