Ropuchowate - Polski Serwis Naukowy

Ropuchowate, ropuchy właściwe (Bufonidae) – rodzina płazów bezogonowych (Anura).

Są to zwierzęta o różnej wielkości ciała (do 25 cm). Charakterystycznymi cechami budowy ich ciała są: krępa, zwarta sylwetka, rozszerzona w odcinku tułowiowym, i krótkie kończyny tylne. W szczęce górnej i żuchwie brak zębów. W szkielecie brak żeber. Na skórze występują modzele. Język wąski, duży, nieprzyrośnięty z tyłu. Mają ucho środkowe i błony bębenkowe. Samce ropuch mają tzw. narządy Biddera. Ropuchy są mięsożerne.

Żuchwa (łac. mandibula) – nieparzysta (pojedyncza), jedyna ruchoma kość szkieletu czaszki człowieka i zwierząt – często potocznie nazywana szczęką (dolną). Jako kość pojedyncza występuje u dorosłych osobników, bowiem w okresie płodowym składa się z dwóch części – lewej i prawej – które w późniejszym okresie zrastają się w linii pośrodkowej.

Gatunek kosmopolityczny - gatunek, którego zasięg geograficzny obejmuje cały świat. Wiele gatunków uzyskało ten status w wyniku działalności człowieka - zostały przezeń zawleczone w miejsca, w których w innym przypadku by nie występowały. Naturalnie kosmopolityczne gatunki to często bezkręgowce i rośliny, często o biernym sposobie rozprzestrzeniania, np. mniszek lekarski (Taraxacum officinale).

W skórze ropuch występują gruczoły jadowe, będące biernym i jedynym właściwie ich sposobem obrony przed drapieżnikami, ropuchy bowiem to zwierzęta powolne i ociężałe, nie potrafią uciec drapieżnikom. Dzięki tym gruczołom jadowym można odróżnić je od żab. Szczególnie duże skupisko tych gruczołów występuje na głowie, nad oczami, tworząc tzw. gruczoły przyuszne.

Płazy bezogonowe (Anura) – rząd płazów obejmujący zwierzęta przypominające żabę. Obejmuje cztery podrzędy, do których zalicza się ok. 30 rodzin, w tym również żyjące w Polsce: żabowate, ropuchowate, ropuszkowate, rzekotkowate i grzebiuszkowate.

Ropucha paskówka (Epidalea calamita syn. Bufo calamita) – gatunek płaza, najmniejsza ropucha z żyjących w Polsce oraz Zachodniej i Środkowej Europie.

Rodzaje

Ropuchy to zwierzęta kosmopolityczne, jednak największa ich liczba żyje w krajach o ciepłym lub umiarkowanym klimacie. Do rodziny tej należy kilkaset gatunków klasyfikowanych w ponad 30 rodzajach:

W Polsce przedstawicielami tej rodziny są tylko trzy gatunki:

ropucha szara (Bufo bufo)

ropucha zielona (Pseudepidalea viridis)

ropucha paskówka (Epidalea calamita)

Systematyka

Poniższy kladogram za Van Bocxlaer et al, zmodyfikowany przedstawia pokrewieństwo rodziny z innymi taksonami płazów.

Ropucha zielona (Pseudepidalea viridis syn. Bufo viridis) – pospolity gatunek płaza z rodziny ropuchowatych. Wyróżnia się zieloną barwą. Posiada szeroki zasięg występowania (Europa, Afryka, a prawdopodobnie i Azja).

Narządy Biddera – narządy znajdujące się u samców niektórych płazów z rodziny ropuchowatych w jamie brzusznej i przylegające do jąder. Jeżeli samiec ropuchy utraci jądra, np. w wyniku choroby, lub zostaną usunięte operacyjnie (kastracja), wówczas narządy Biddera przekształcą się w jajniki i podejmą normalną czynność, jak jajniki samicy. Jest to przykład tzw. obojnactwa warunkowego.

Poniższy kladogram za Van Bocxlaer et al, zmodyfikowany i uproszczony (pominięto pokrewieństwa pomiędzy gatunkami w obrębie rodzajów) prezentuje poglądy autora na pokrewieństwo pomiędzy kladami ropuchowatych.

Ochrona

Ropuchy występujące w Polsce objęte są ścisłą ochroną.

Przypisy

Bufonidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
Darrel Frost and The American Museum of Natural History: Bufonidae (ang.). Amphibian Species of the World 5.2, an Online Reference. [dostęp 4 lutego 2009].
↑ Ines Van Bocxlaer, SD Biju. Toad radiation reveals into-India dispersal as a source of endemism in the Western Ghats-Sri Lanka biodiversity hotspot. „BMC Evolutionary Biology”. 9. S. 131. doi:10.1186/1471-2148-9-131 (ang.).

Bibliografia

Włodzimierz Juszczyk: Płazy i gady krajowe. Warszawa: PWN, 1974.

Gruczoły przyuszne, parotydy – parzyste, duże zgrubienia, występujące na głowie niektórych gatunków płazów. Znajdują się w nich gruczoły jadowe. Parotydy są ważną cechą gatunkową przy oznaczaniu gatunku danego płaza. Gruczoły przyuszne mają np. ropuchy, salamandra plamista. Szczególnie duże, o nerkowatym kształcie parotydy ma ropucha.

Modzele – zgrubienia na skórze niektórych zwierząt. Występują na skórze kończyn większości płazów bezogonowych i części płazów ogoniastych (modzele naskórka palców i przedramion), na pośladkach niektórych małp (modzele pośladkowe) oraz na piersiach niektórych ptaków (modzele piersiowe). Ich wielkość, rozmieszczenie i kolor są cechami gatunkowymi. Modzele godowe płazów występują w okresie godowym na przednich kończynach, często na dłoniach, samców. Brodawkowate modzele podeszwowe występują na spodnich powierzchniach (podeszwach) kończyn. Na spodnich stronach palców niektórych płazów występują brodawkowate modzele stawowe.