Roskosmos - Polski Serwis Naukowy

Logo rosyjskiej agencji kosmicznej Roskosmos

Roskosmos (ros. Роскосмос), właśc. Federalna Agencja Kosmiczna (Федеральное космическое агентство), FKA (ФКА) lub RKA (РКА) – rosyjska agencja kosmiczna założona 25 lutego 1992.

W okresie Związku Radzieckiego ówczesny program kosmiczny nie miał centralnej instytucji zarządzającej. Struktura organizacyjna programu obejmowała kilka takich centrów, które stanowiły poszczególne biura konstrukcyjne oraz rada konstruktorów, która nie miała jednak żadnego znaczenia politycznego. Agencja kosmiczna powstała dopiero po rozpadzie Związku Radzieckiego i wyodrębnieniu Rosji jako odrębnego kraju. Rosyjska Agencja Kosmiczna została założona 25 lutego 1992 r. dekretem prezydenta Borysa Jelcyna. Pierwszym dyrektorem Agencji został Jurij Koptiew, który przedtem pracował w NPO Ławoczkin, przedsiębiorstwie wcześniej pracującym nad sondami księżycowymi i wenusjańskimi.

Księżyc (, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze, niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.

Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, MSK (ang. International Space Station, ISS; ros. Международная Космическая Станция, МКС; trb.: Mieżdunarodnaja Kosmiczeskaja Stancyja, MKS) – pierwsza stacja kosmiczna wybudowana z założenia przy współudziale wielu krajów. Składa się obecnie z 14 głównych modułów (docelowo ma ich liczyć 16) i umożliwia jednoczesne przebywanie sześciu członków stałej załogi (trzech do roku 2009). Pierwsze moduły stacji zostały wyniesione na orbitę i połączone ze sobą w 1998 roku. Pierwsza stała załoga zamieszkała na niej w roku 2000. Źródłem zasilania ISS są baterie słoneczne, transportem ludzi i materiałów zajmują się amerykańskie wahadłowce programu STS (od lutego 2003 do 26 lipca 2005 wstrzymane z powodu katastrofy Columbii) oraz rosyjskie statki kosmiczne Sojuz i Progress.

W pierwszych latach swej działalności Agencja nie posiadała odpowiedniego autorytetu ani możliwości wpływu na wiodące biura konstrukcyjne, takie jak przede wszystkim RKK Energia, by narzucić im odgórną, długoplanową wizję rosyjskich przedsięwzięć kosmicznych.

Na trudności te nałożył się kryzys gospodarczy w Rosji. W tej sytuacji Roskosmos szukał własnego miejsca w badaniach kosmicznych, skupiając się na dwóch zagadnieniach: komercyjne starty satelitów oraz turystyka kosmiczna. Roskosmos objął zadania związane z rosyjskim udziałem w Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Duma Państwowa Federacji Rosyjskiej (ros. Государственная Дума Российской Федерации, Государственная Дума) to nazwa izby niższej parlamentu Federacji Rosyjskiej (Zgromadzenia Federalnego). Składa się z 450 deputowanych wybieranych w demokratycznych wyborach na 4-letnią kadencję.

Mars – czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego. Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga wojny – Marsa. Zawdzięcza ją swej barwie, która przy obserwacji wydaje się być rdzawo-czerwona i kojarzyła się starożytnym z pożogą wojenną. Postrzegany odcień wynika stąd, że powierzchnia planety jest pokryta tlenkami żelaza. Mars posiada dwa niewielkie księżyce o nieregularnych kształtach – Fobosa i Deimosa. Prawdopodobnie są to dwie planetoidy przechwycone przez pole grawitacyjne planety. Przypuszcza się, że mogło na niej kiedyś powstać życie, jednak obecnie nie ma na to solidnych dowodów.

22 maja 1999 agencja zmieniła nazwę na Российское авиационно-космическое агентство (Rosyjską Agencję Lotniczo-Kosmiczną), w skrócie Росавиакосмос (Rosaviakosmos). 9 marca 2004 przywrócono wcześniejszą nazwę. W marcu 2004 r. nowym dyrektorem Roskosmosu został Anatolij Perminow, zaś w kwietniu 2011 r. Władimir Popowkin.

Rakietowo-Kosmiczna Korporacja "Energia" imienia S.P. Koroliowa (rus.Ракетно-космическая корпорация "Энергия" имени С.П.Королёв) to rosyjskie przedsiębiorstwo specjalizujące się w produkcji pojazdów kosmicznych, rakiet i komponentów stacji kosmicznych. Nazwę otrzymało na cześć radzieckiego konstruktora Siergieja Korolowa. Kolejno nosiło nazwy:

Rokot – rosyjska lekka rakieta nośna całkowicie na paliwo ciekłe będąca w istocie wycofanym z użycia, zmodyfikowanym międzykontynentalnym pociskiem balistycznym UR-100N. Występuje w trzech wariantach: KM (najpopularniejszy), K (chronologicznie pierwszy), i "Strzała". Starty komercyjne obsługiwane są przez firmę Eurockot.

Od 2005 r. sytuacja gospodarcza Rosji zaczęła się poprawiać. Zaowocowało to zwiększeniem budżetu Roskosmosu. Rosyjski parlament (Duma) przyznała Agencji 305 mld rubli (ok. 11 mld USD) na lata 2006-2015, podczas gdy całe planowane wydatki Rosji na cele kosmiczne w tym okresie wyniosły 425 mld rubli. Ponadto Roskosmos przewiduje dochód w wysokości ok. 130 mld rubli z działalności komercyjnej. Stwarza to zabezpieczenie finansowe na okres 10 lat.

PPTS - (ang. Prospective Piloted Transport System; ros. Перспективная Пилотируемая Транспортная Система), planowany rosyjski) transportowo-załogowy pojazd kosmiczny. Statki tego typu mają zastąpić około 2018 r. statki typu Sojuz.

Proton – rosyjska rakieta nośna (formalne oznaczenie UR-500) produkcji Zakładów im. Chruniczewa w Moskwie. Po raz pierwszy została zastosowana w 1965 r. Rakieta może wynieść na niską orbitę okołoziemską 20-tonowy ładunek. Paliwem jest toksyczny UDMH, czyli niesymetryczna dimetylohydrazyna.

Obecnie Roskosmos pracuje nad następującymi programami:

udział w rozbudowie i pracach Międzynarodowej Stacji Kosmicznej ISS,

programy badań Księżyca, Wenus i Marsa,

produkcja rakiet nośnych: Sojuz, Proton, Kosmos 3M, Rokot, prace nad rodziną rakiet Angara,

prace nad nowym statkiem załogowym PPTS.

Ponadto Roskosmos zarządza kosmodromem Bajkonur oraz buduje kosmodrom Wostocznyj. Roskosmosowi podlega również Centrum Wyszkolenia Kosmonautów im. J. Gagarina w Gwiezdnym Miasteczku.

Angara – rodzina modułowych rosyjskich rakiet nośnych będących w fazie projektowo-badawczej. Prace nad nią prowadzi Kosmiczne Centrum Badawczo-Produkcyjne imienia Michaiła Chruniczewa.

Stowarzyszenie Naukowo-Produkcyjne Siemiona A. Ławoczkina (ros. Научно-производственное объединение им. С. А. Лавочкина) - rosyjskie przedsiębiorstwo lotnicze założone w 1937 roku przez Siemiona Ławoczkina. Obecnie prezesem biura jest Gieorgij Poliszuk.

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona Roskosmosu