Roszada - Polski Serwis Naukowy

W tym artykule użyto notacji algebraicznej w celu opisania szachowych posunięć.

Krótka roszada: O-O

Długa roszada: O-O-O

Roszada – specyficzny ruch w szachach, w którym jednocześnie uczestniczą król i jedna z wież tego samego koloru.

Roszada polega na przesunięciu króla o dwa pola w kierunku wieży, a następnie ustawieniu wieży na polu, które minął król. Diagramy obok ilustrują to posunięcie.

Roszadę można wykonać, jeśli:

Partia szachowa - rozgrywka szachowa, proces walki toczącej się od pierwszego posunięcia do rozstrzygającego. Rozgrywana na turnieju szachowym to tzw. "partia turniejowa", a grana dla przyjemności lub dla treningu to "partia towarzyska".

Pion – nazywany jest również chłopkiem i pionkiem, najsłabsza i zarazem najmniejsza bierka w szachach. Każdy z graczy rozpoczyna grę z ośmioma pionami na swojej drugiej linii. Według notacji algebraicznej piony białych znajdują się na polach a2, b2, c2, ..., h2, piony czarnych na a7, b7, c7, ..., h7. Piony rozróżnia się nazywając je od kolumny (linii pionowej), w której stoją, np. biały pion f, lub pola które zajmują, np. pion b2.

król nie wykonał ruchu od początku partii,

wieża uczestnicząca w roszadzie nie wykonała ruchu od początku partii,

pomiędzy królem i tą wieżą nie ma innych bierek,

król nie jest szachowany,

pole, przez które przejdzie król nie jest atakowane przez bierki przeciwnika,

roszada nie spowoduje, że król znajdzie się pod szachem.

król i wieża znajdują się w tej samej linii (przepis wprowadzony przez FIDE w 1972, w celu uniknięcia roszad wykonywanych przez króla i wieżę powstałą w wyniku promocji piona na polu e8/e1)

Błędem jest przeświadczenie, że wieża uczestnicząca w roszadzie nie może być atakowana lub że nie może ona przechodzić przez atakowane pola. Błędne jest również mniemanie, że król, który wcześniej (w poprzednich ruchach) był szachowany (lecz nie wykonał posunięcia), nie może wykonać roszady.

Szachy – rodzina strategicznych gier planszowych rozgrywanych przez dwóch graczy na 64-polowej szachownicy, za pomocą zestawu bierek (pionów i figur). Popularnie, choć nieprecyzyjnie, szachami nazywa się również wspomniane bierki.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

W oficjalnych rozgrywkach szachowych wymaga się, by w pierwszej kolejności przemieścić króla, a następnie wieżę. W wypadku gdy zawodnik jako pierwszą przemieści wieżę, sędzia ma prawo udzielić mu upomnienia. W takim przypadku roszada nie może być wykonana (reguluje to przepis 4.4.b Przepisów Gry w Szachy).

Szach – sytuacja w partii szachów, w której król jest zagrożony zabiciem w następnym posunięciu. Inaczej mówiąc, szach jest wtedy, gdy król znajdzie się w zasięgu działania (bicia) bierki przeciwnika. Jeśli przeciwnik wykonał ruch, który spowodował taką sytuację, mówi się, że król jest w szachu lub jest szachowany. W szachowej notacji algebraicznej szacha oznacza się znakiem +. Gracz, którego król jest w szachu ma obowiązek wyeliminować groźbę jedną z trzech metod:

Roszadę Pama-Krabbégo odkryli niezależnie Jean-Luc Seret i Max Pam. Opublikował ją w roku 1972 Tim Krabbé. Chociaż do wtedy nieznana , była jednak wówczas legalnym ruchem w szachach. Po jej opublikowaniu został przez FIDE zmieniony przepis dotyczący roszady. Od 1972 r. dozwolone są tylko roszady w liniach pierwszej i ósmej. Roszada Pama-Krabbégo polega na przesunięciu króla z pola e1 (biały) (lub e8 (czarny)) na pole e3 (odpowiednio e6) oraz wieżę na odpowiednio e2 lub e7. Oznaczano ją na podobieństwo oznaczeń O-O i O-O-O jako O-O-O-O. Wieża powstać musiała przez promocję pionka i dotąd nie mogła wykonać żadnego ruchu.

Roszada, w której uczestniczy wieża h (czyli roszada na skrzydle królewskim), nazywana jest krótką roszadą, roszadę w przeciwnym kierunku (na skrzydle hetmańskim) nazywamy długą roszadą. W notacji algebraicznej O-O oznacza krótką roszadę, długą zapisuje się tak: O-O-O. Roszadę wykonywaną przez króla i wieżę powstałą w wyniku promocji piona na polu e8/e1 zapisywano O-O-O-O (zob. Roszada Pama-Krabbégo).

Szachowa notacja algebraiczna to metoda zapisu partii szachowej, powszechnie stosowana podczas oficjalnych zawodów szachowych, w fachowej literaturze i czasopismach, w szachach korespondencyjnych, a także przez programy szachowe.

Międzynarodowa Federacja Szachowa (fr. Fédération Internationale des Échecs, FIDE) – utworzona 20 lipca 1924 roku w Paryżu organizacja międzynarodowa zrzeszająca narodowe związki szachowe z całego świata, w tym Polski Związek Szachowy. Mottem FIDE jest Gens una sumus (łac. Jesteśmy jedną rodziną). Od roku 1995 na czele FIDE stoi Kirsan Ilumżynow, prezydent rosyjskiej republiki autonomicznej Kałmucji.

We wczesnej fazie partii gracze zazwyczaj dążą do wykonania roszady, ponieważ dzięki niej w jednym ruchu można osiągnąć dwa wartościowe cele: przesunąć króla w bezpieczniejsze miejsce z dala od centrum i udostępnić wieży aktywniejszą pozycję w centrum. Gdy król został zmuszony do wykonania innego ruchu niż roszada, często dąży się do osiągnięcia wyżej opisanych celów w kilku posunięciach. Sytuację, w której król i wieża bez roszady zajmą pozycję taką, jaką można uzyskać dzięki roszadzie, czasami nazywa się sztuczną roszadą.

Jerzy Giżycki (ur. 7 stycznia 1919, zm. 27 września 2009 w Warszawie) – polski krytyk filmowy, członek Stowarzyszenia Filmowców Polskich, z zamiłowania szachista. Ojciec Marcina Giżyckiego (historyk, teoretyk animacji).

Do końca XVI wieku roszada nie była znana w obecnej formie, zamiast niej stosowano tak zwaną capriolę, polegającą na skoku króla o dwa pola w dowolnym kierunku, często ruchem skoczka.

Źródła

W.Litmanowicz, J. Giżycki, "Szachy od A do Z", tom II, Warszawa 1987, str. 1040-1041

Linki zewnętrzne

Zobacz hasło roszada w Wikisłowniku

Zasady gry w szachy - Roszada (pol.)