Rozbicie dzielnicowe Rusi - Polski Serwis Naukowy

Ruś podczas rozbicia dzielnicowego

Rozbicie dzielnicowe Rusi – okres rozdrobnienia feudalnego w historii ziem ruskich, trwający od 1054 do 1480 roku.

Przyczyny rozbicia

Po śmierci Jarosława Mądrego w 1054 roku, Ruś rozpadała się na szereg księstw dzielnicowych. Było to wynikiem podziału państwa Rurykowiczów pomiędzy pięciu synów Jarosława. Każdorazowy podział władzy po śmierci kolejnych książąt kijowskich (zgodnie z zasadą senioratu) osłabiał państwo. Upadku nie powstrzymała ugoda książąt w Lubeczu (rok 1097), na mocy której unieważniono oficjalnie zasadę senioratu, postanawiając że od tego momentu w każdej oddzielnej dzielnicy panować będzie dziedzicznie dana linia książęca. Również silna chwilowo pozycja książąt Włodzimierza Monomacha (1113 – 1125), czy Mścisława Haralda (1125 –1132), nie zapobiegła osłabianiu Rusi. Ród Rurykowiczów pogrążył się w konfliktach wewnętrznych, zręcznie wykorzystywanych przez Bizancjum. Rozdrobnieniu sprzyjały panujące wówczas stosunki ekonomiczne: w związku z ograniczeniem handlu pomiędzy poszczególnymi dzielnicami, potęgowała się ich polityczna izolacja.

Księstwo muromsko-riazańskie – początkowo ziemia, wschodząca w skład księstwa czernichowskiego, która następnie pod koniec XI wieku wyodrębniła się w osobne księstwo. Jako samodzielny organizm państwowy istniało w latach 1097–1129. Kontynuacją dziejową księstwa muromsko-riazańskiego były księstwa muromskie i riazańskie.

Księstwo perejasławskie – jedno z księstw udzielnych Rusi Kijowskiej XI-XIII wieku ze stolicą w Perejasławiu. Zlokalizowane było na południowym wschodzie Rusi na lewym brzegu Dniepra. Graniczyło od zachodu z Wielkim Księstwem Kijowskim, od północy z księstwem czernihowskim, od stron południowej i wschodniej ze stepem i dlatego narażone było na najazdy koczowników. W 1054 roku, po śmierci Jarosława Mądrego, znalazło się pod władzą Wsiewołoda Jarosławicza. W połowie XII wieku księstwo popadło w zależność od Kijowa. W 1155 roku zostało podbite przez Jerzego Dołgorukiego i oddane jego synowi Glebowi. Odtąd należało do książąt włodzimiersko-suzdalskich. W 1239 roku Perejasław został zniszczony na skutek najazdu tatarskiego i księstwo upadło. W drugiej połowie XIV wieku ziemie niegdysiejszego księstwa perejasławskiego zostały włączone do Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Po powstaniu Cesarstwa Łacińskiego w roku 1204, Ruś straciła swe kontakty handlowe w basenie Morza Czarnego na rzecz Wenecji. W połowie XII wieku istniały następujące księstwa dzielnicowe:

Księstwo Nowogrodzkie,

Księstwo Włodzimiersko-Suzdalskie,

Księstwo muromsko-riazańskie,

Księstwo Smoleńskie,

Księstwo Kijowskie,

Księstwo Połockie,

Księstwo czernihowskie,

Księstwa halickie i wołyńskie,

Księstwo perejasławskie,

Księstwo Turowsko-Pińskie,

Księstwo nowogrodzko-siewierskie (Siewierszczyzna)

Upadek Kijowa

Wieki XII i XIII przyniosły dalszy polityczny, gospodarczy i kulturalny upadek Kijowa. Potwierdzeniem tego stanu rzeczy było spalenie miasta przez księcia suzdalskiego Andrzeja Bogolubskiego, w roku 1169. Wraz z osłabieniem władzy książęcej, znaczenia nabierało możnowładztwo (bojarzy). Księstwa dzielnicowe – z wyjątkiem Nowogrodu i Pskowa, upadły. Pomimo to, dalej była kolonizowana dolina górnej Wołgi.

Mścisław Fiodor Harald, zwany również Wielkim (ur. ok. poł. lutego 1076, zm. 15 kwietnia 1132) – książę kijowski (1125-1132) z dynastii Rurykowiczów.

Ruś Włodzimiersko-Suzdalska (ros. Владимиро-Су́здальская Русь) - kraina historyczna w Rosji, położona w międzyrzeczu Oki i Wołgi. Od północy graniczy z Rusią Nowogrodzką, od zachodu ze Smoleńszczyzną i Rusią Wierchowską, od południa z Riazańszczyzną i Muromszczyzną, od wschodu z terytoriami zamieszkałymi przez ludność ugrofińską (Mordwini, Maryjczycy, Udmurci, Komi-Permiacy). Głównymi ośrodkami politycznymi Rusi Włodzimiersko-Suzdalskiej były kolejno: Rostów, Suzdal, Włodzimierz nad Klaźmą, Twer i Moskwa.

Wzrost znaczenia Zalesia

Wobec upadku znaczenia Kijowa, oraz niszczycielskich najazdów Pieczyngów, a następnie Połowców, ośrodek władzy przesunął się do obszarów Rusi Zaleskiej, chronionych przed najazdami puszczą.

Przypisy

Ludwik Bazylow: Historia Rosji. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 2010, s. 36. ISBN 978-83-04-04641-2.
Tadeusz Manteuffel: Historia powszechna : średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1990, s. 250. ISBN 83-01-08685-8.

Bibliografia

Benedykt Zientara: Historia powszechna średniowiecza. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2006, s. 252, 253. ISBN 978-83-7436-092-0.

Tadeusz Manteuffel: Historia powszechna : średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1990, s. 249-251. ISBN 83-01-08685-8.

Ludwik Bazylow: Historia Rosji. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 2010, s. 32-38. ISBN 978-83-04-04641-2.