Rozcięgno - Polski Serwis Naukowy

Rozcięgno m. najszerszego grzbietu.

Rozcięgno (stgr. απον, ευρον, łac. aponeurosis) – mocne pasmo tkanki łącznej zbitej o utkaniu regularnym, cienkie i płaskie, w kształcie błony, ubogie w naczynia krwionośne, przez które szerokie i płaskie mięśnie łączą się z kością.

Mięsień (łac. musculus) – kurczliwy narząd, jeden ze strukturalnych i funkcjonalnych elementów narządu ruchu, stanowiący jego element czynny. Występuje u wyższych bezkręgowców i u kręgowców. Jego kształt i budowa zależy od roli pełnionej w organizmie.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL - polskie wydawnictwo istniejące od 1945 roku wydające literaturę fachową dla pracowników opieki zdrowotnej, podręczniki szkolne i akademickie, a także publikacje popularnonaukowe. Do 1993 roku państwowe wydawnictwo istniało pod nazwą Państwowe Zakłady Wydawnictw Lekarskich (PZWL). W 1998 nastąpiła prywatyzacja. Aktualnie stanowi część grupy wydawniczej PWN.

U człowieka rozciągają się np. między elementami szkieletu dłoni (rozcięgno dłoniowe) i podeszwy stopy, stanowiąc płaszczyznę przyczepu dla ich wewnętrznych mięśni. Rozcięgno mięśnia skośnego brzucha zewnętrznego stanowi przednią ścianę kanału pachwinowego. Istnieją ponadto rozcięgna: mięśnia poprzecznego brzucha, mięśnia dwugłowego ramienia, języka, podniebienia i inne.

Powięź piersiowo-lędźwiowa (łac. fascia thoracolumbalis) – przymocowuje się do wyrostków kolczystych kręgów piersiowych i lędźwiowych, pośrodkowego grzebienia kości krzyżowej oraz przyśrodkowego odcinka grzebienia kości biodrowej, tworząc wraz z nimi kanał kostno-włóknisty przeznaczony dla mięśni głębokich grzbietu, zwłaszcza dla mięśnia prostownika grzbietu. W odcinku lędźwiowym na bocznym brzegu mięśnia prostownika grzbietu powięź ta wytwarza wspólne ścięgno początkowe mięśnia poprzecznego brzucha, które dochodzi do wyrostków żebrowych kręgów lędźwiowych, oddzielając mięśnie tylna brzucha od mięśni głębokich grzbietu.

Guzki reumatoidalne - niebolesne zmiany występujące u około 20% chorych na reumatoidalne zapalenie stawów, zlokalizowane są podskórnie lub w ścięgnach, zwykle nad wyprostnymi powierzchniami stawów. Zbudowane są z włóknikowego ośrodka, dookoła którego gromadzą się fibroblasty i inne komórki, ułożone palisadowato.

Rozcięgna u człowieka

Rozcięgna mięśni dłoni i stopy

Rozcięgna grzbietowe palców II-V ręki (łac. aponeuroses dorsales, l. poj. aponeurosis dorsalis) – przedłużenia poszczególnych ścięgien mięśnia prostownika palców znajdujące się na grzbiecie ręki. Włókna biegną w nim dystalnie wachlarzowato w stronę podstaw palców.

Mięsień dłoniowy długi (łac. musculus palmaris longus) - wąski mięsień kończyny górnej leżący w warstwie powierzchownej grupy przedniej mięśni przedramienia. Jest mięśniem położonym po stronie łokciowej mięśnia zginacza promieniowego nadgarstka. Często nie występuje.

Język grecki klasyczny, inaczej greka klasyczna - stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.

Rozcięgno dłoniowe ręki (łac. aponeurosis palmaris manus) – przedłużenie ścięgna mięśnia dłoniowego długiego, silne wzmocnienie powięzi dłoniowej. Leży pod skórą i tkanką podskórną (tkanka tłuszczowa i tkanka łączna). Rozpoczyna się na troczku zginaczy, biegnie dalej wachlarzowato, dochodzi do więzadeł pochwowych i skóry okolicy stawów śródręczno-paliczkowych.

Kość łokciowa (łac. ulna) – jest kością długą. Nasada bliższa (proksymalna) jest zaopatrzona w dwa wyrostki. Wyrostek tylny większy stanowi górne zakończenie kości i nazywa się wyrostkiem łokciowym (olecranon). Mniejszy, niżej położony i skierowany swym wierzchołkiem do przodu to wyrostek dziobiasty (processus coronoideus). Trzon kości łokciowej ma w przekroju poprzecznym kształt trójkątny. Wyróżnia się trzy brzegi ograniczające trzy powierzchnie: przednią, przyśrodkową i tylną. Nasadę dalszą (dystalną) stanowi głowa kości łokciowej, przedłużająca się po stronie przyśrodkowej w wyrostek rylcowaty (processus styloideus). Głowa kości łokciowej jest zakończona powierzchnią dla połączenia z trójkątną chrząstką, oddzielającą tę kość od nadgarstka.

Włókniak (łac. fibroma) – nowotwór łagodny powstały z tkanki łącznej. Wyróżnia się włókniaki miękkie (łac. fibroma molle) i włókniaki twarde (łac. fibroma durum, dermatofibroma, fibrosis nodularis subepidermalis).

Warstwę głębszą budują włókna poprzeczne, przebiegające u podstaw paliczków dalszych palców II-V, tworzą silniejsze pasmo zwane dawniej więzadłem pływackim (ligamentum natatorium). Pod rozcięgnem leży powięź dłoniowa ręki. Rozcięgno dłoniowe chroni zatem tkanki znajdujące się pod nim (mięśnie, naczynia, nerwy) przed uciskiem przy pracy dłonią.

Mięsień poprzeczny brzucha (łac. musculus transversum abdominis) - jeden z mięśni biorących udział w wytwarzaniu tłoczni brzusznej. Jest unerwiony przez nerwy międzyżebrowe VI- XII, nerw biodrowo-podbrzuszny, nerw biodrowo-pachwinowy oraz nerw płciowo-udowy.

Tkanka łączna (łac. textus connectivus) - jedna z podstawowych tkanek zwierzęcych, jest charakterystyczna dla zwierząt przechodzących dwie fazy gastrulacji i powstaje z mezenchymy, choć niektóre komórki pochodzą z neuroektodermy.

Rozcięgno podeszwowe (łac. aponeurosis plantaris) – rozcięgno analogiczne do rozcięgna dłoniowego, z pewnymi różnicami. Z powodu prostopadłego ustawienia stopy do całej kończyny oraz rozrostu guza piętowego rozcięgno podeszwowe utraciło połączenie z mięśniem podeszwowym i przyczepia się na guzie piętowym. Biegnie dalej wachlarzowato w kierunku palców dzieląc się na pięć pasm, kończą się one na pochewkach ścięgien i torebkach stawów śródstopno-palcowych (w ten sposób rozcięgno zapobiega spłaszczaniu łuku sklepienia podłużnego stopy, gdyż łączy jego oba końce).

Zapalenie, reakcja zapalna (łac. inflammatio) - uporządkowany proces rozwijający się w tkance unaczynionej pod wpływem czynnika uszkadzającego. Zapalenie może być spowodowane czynnikami: chemicznymi, fizycznymi, biologicznymi (zakażenie drobnoustrojami chorobotwórczymi) - ogólnie czynnikami egzogennymi lub endogennymi. Celem zapalenia jest szybkie i selektywne zgromadzenie komórek zdolnych do usunięcia danego czynnika szkodliwego i rozpoczęcie naprawy powstałego uszkodzenia.

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS, gościec przewlekle postępujący, łac. polyarthritis reumatoidea, ang. rheumatoid arthritis, RA) – choroba reumatyczna o podłożu autoimmunologicznym.

Od pasm podłużnych odchodzą pasma poprzeczne łączące pasma podłużne ze sobą. Odchodzą również pasma pionowe oddzielające od siebie grupę mięśni palucha, grupę mięśni palca małego i grupę środkową mięśni stopy (grupa środkowa łączy się przez kanał zginaczy palców i palucha z komorą zginaczy goleni). Na podeszwie pod rozcięgnem leży mięsień zginacz krótki palców, odpowiadający zginaczowi powierzchownemu palców ręki.

Zakażenie, infekcja (z łac. infectio) – wtargnięcie do organizmu drobnoustrojów chorobotwórczych. W celu wywołania choroby muszą one pokonać odporność organizmu. Jeżeli wrota zakażenia znajdują się w pobliżu miejsca występowania infekcji mówi się o zakażeniu miejscowym. Gdy zakażeniu towarzyszą objawy ogólnoustrojowej reakcji zapalnej taki stan nazywa się sepsą.

Podniebienie (łac. palatum) - górna część jamy gębowej kręgowców. Stanowi ścianę między jamą gębową i nosową. U płazów, ptaków i większości gadów podniebienie jest wieloczęściowe, ażurowe, pokryte błoną śluzową. Krokodyle i ssaki mają nie tylko kostne podniebienie pierwotne, ale również podniebienie wtórne. Podniebienie ssaków składa się z twardej części przedniej, złożonej z kości miedzyszczękowych i podniebiennych, oraz części miękkiej, zbudowanej z mięśni pokrytych śluzówką.

Rozcięgno dłoniowe ręki.

Rozcięgno grzbietowe ręki.

Rozcięgna mięśni brzucha

Rozcięgno mięśnia skośnego brzucha zewnętrznego (łac. aponeurosis musculi obliqui externi abdominis) – dolny przyczep ścięgnisty m. skośnego brzucha zewnętrznego łączący się z więzadłem pachwinowym i wchodzące w skład przedniej ściany pochewki m. prostego brzucha.

Ścięgna (łac. tendo, tenon) – twory włókniste (pasma) zbudowane z wytrzymałej tkanki łącznej właściwej zbitej (włóknistej), o zabarwieniu białawosrebrzystym. Mają postać mocnych i bardzo odpornych włókien kolagenowych, ułożonych równolegle do siebie i zatopionych w niewielkiej ilości istoty podstawowej. Między pęczkami włókien znajdują się fibrocyty ułożone w tzw. szeregi Ranviera. Stanowią przedłużenie mięśnia aż do punktu jego przyczepu. Są istotną częścią mięśni a ich zadaniem jest przenoszenie siły skurczu mięśniowego na elementy kostne szkieletu. Sprężystość ich jest nieznaczna. Pod wpływem rozciągania wydłużają się one tylko o 4% swej długości.

Miocyt, włókno mięśniowe, komórka mięśniowa – wydłużony, pojedynczy element strukturalny tkanki mięśniowej. W komórkach nabłonkowo-mięśniowych i w tkance mięśniowej są to pojedyncze, wrzecionowate komórki. W mięśniach poprzecznie prążkowanych występuje w formie cylindrycznych, długich tworów wielojądrowych.

Rozcięgno mięśnia skośnego brzucha wewnętrznego (łac. aponeurosis musculi obliqui interni abdominis) – przedni przyczep ścięgnisty włókien m. skośnego brzucha wewnętrznego przyczepiających się bliżej do przodu od innych. Rozcięgno rozwarstwia się na dwie blaszki, które poniżej pępka wchodzą w skład ściany przedniej pochewki m. prostego brzucha, natomiast powyżej rozdzielają się i wchodzą w skład odpowiednio przedniej i tylnej ściany tej pochewki.

Język (łac. lingua) – wieloczynnościowy narząd, twór mięśniowy jamy gębowej kręgowców. Głównym zadaniem języka jest podsuwanie pokarmu pod zęby, mieszanie pokarmu w czasie żucia i przesuwanie kęsów pokarmu do gardła, lecz niektóre gatunki używają go również do innych celów. Dla przykładu:

Układ krwionośny człowieka (łac. sistema sanguiferum hominis) – układ zamknięty, w którym krew (łac. sanguis) krąży w systemie naczyń krwionośnych, a serce (łac. cor) jest pompą wymuszającą nieustanny obieg krwi. Układ ten wraz z układem limfatycznym (łac. sistema lyphaticum) tworzą układ krążenia (łac. sistema circulatorium).

Rozcięgno mięśnia poprzecznego brzucha (łac. aponeurosis musculi transversi abdominis) – włókna m. skośnego brzucha zewnętrznego na linii bocznego brzegu m. prostego brzucha w rozcięgno. Rozcięgno to powyżej pępka wchodzi w skład tylnej ściany pochewki m. prostego brzucha a na wysokości pępka przechodzi w ścianę tylną.

Mięsień dwugłowy ramienia (łac. musculus biceps brachii) - podłużny, wrzecionowaty mięsień rozpięty między łopatką a kością promieniową, należący do grupy mięśni przednich ramienia.

Stopa cukrzycowa - zespół specyficznych przypadłości, dotykających stopę. Jest powikłaniem cukrzycy. Występuje u 6-10% pacjentów z cukrzycą. Nieleczona, prowadzi do nieodwracalnych deformacji i martwic stopy, co często kończy się amputacją.

Inne rozcięgna

Mięśnie powierzchowne klatki piersiowej i przedniej części ramienia. Rozcięgno m. dwugłowego ramienia widoczne jako biały pasek w okolicy zgięcia łokciowego.

Rozcięgno mięśnia dwugłowego ramienia (łac. aponeurosis musculi bicipitis) – część włókien ścięgna dystalnego mięśnia dwugłowego ramienia skierowanych przyśrodkowo w stronę łokciową przedramienia. Rozcięgno to przyczepia się na brzegu tylnym kości łokciowej.

Więzadło pachwinowe (łac. ligamentum inguinale) stanowi łącznotkankowe pasmo biegnące od kolca biodrowego przedniego górnego do guzka kości łonowej (guzek łonowy, łac. tuberculum pubicum). Jest ono utworzone poprzez włókna ścięgniste mięśni skośnego zewnętrznego brzucha, skośnego wewnętrznego brzucha oraz mięśnia poprzecznego brzucha. Włókna końca przyśrodkowego więzadła odchodzą od niego rozbieżnie w kierunku grzebienia kości łonowej (łac. pecten osis pubis) tworząc osobne więzadło rozstępowe (łac. ligamentum lacunare). Od dołu do więzadła pachwinowego przyczepiona jest powięź szeroka uda (łac. fascia lata). Więzadło pachwinowe stanowi górne ograniczenie rozstępu wspólnego (łac. lacuna communis) przez który przechodzą z miednicy na kończynę dolną mięśnie (rozstęp mieśniowy, łac. lacuna musulorum) oraz nerwy i naczynia (rozstęp naczyniowy, łac. lacuna vasorum). Więzadło pachwinowe jest niezwykle ważnym elementem powięziowym w chirurgii przepuklin, zarówno w metodach napięciowych jak i beznapięciowych.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Rozcięgno języka (łac. aponeurosis linguae) – mocna warstwa łącznotkankowa, która łączy się ściśle z błoną śluzową powodując, że jest ona nieprzesuwalna wobec rozcięgna. Przyczepia się się do niego większość mięśni grzbietu i trzonu języka.

Rozcięgno podniebienia (łac. aponeurosis palatina) – warstwa tkanki łącznej pod błoną śluzową podniebienia, poprzeplatane licznymi włóknami mięśniowymi.

Rozcięgno mięśnia najszerszego grzbietu (łac. aponeurosis musculi latissimi dorsi) – przyczep przyśrodkowy tego mięśnia, przyczepia się na wyrostkach kolczystych kręgów poniżej Th7 (włącznie). Stanowi blaszkę tylną powięzi piersiowo-lędźwiowej.

Zaburzenia związane z rozcięgnami

Najczęściej spotykanymi zaburzeniami są

ostre i przewlekłe zapalenie rozcięgna,

osteofit w miejscu przyczepu rozcięgna (np. na guzie piętowym w przypadku rozcięgna podeszwowego),

zerwanie rozcięgna (częściowe lub całkowite), jako skutek nagłego urazu lub mikrourazów działających przewlekle,

guzki reumatoidalne w reumatoidalnym zapaleniu stawów,

infekcje pourazowe, okołooperacyjne lub w stopie cukrzycowej,

włókniaki.

Przypisy

↑ Witold Sylwanowicz (red.), Adam Krechowiecki, Wiesław Łasiński, Olgierd Narkiewicz: Anatomia człowieka: podręcznik dla studentów medycyny. Wyd. 2. Warszawa: PZWL, 1974, s. 20, 181–184, 196, 480, 485, 551, 568, 574, 585, 659–660.
↑ DJ. Theodorou, SJ. Theodorou, S. Farooki, Y. Kakitsubata i inni. Disorders of the plantar aponeurosis: a spectrum of MR imaging findings.. „AJR Am J Roentgenol”. 176 (1), s. 97-104, Jan 2001. PMID 11133545.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.