Rozdział Kościoła od państwa we Francji w 1905 r.

Ustawa przewidująca rygorystyczny rozdział Kościoła od państwa została uchwalona 9 grudnia 1905 r. Przedstawił ją w parlamencie francuskim Justin Louis Émile Combes w listopadzie 1904 r. Początkowo projekt zakładał poddanie Kościoła pod kontrolę państwa, ale nie uwzględniał możliwości korzystania przez Kościół z funduszy publicznych. Dzięki interwencji m.in. Aristide'a Brianda zastąpiono go tekstem możliwym do przyjęcia przez katolików.

Aristide Briand (ur. 28 marca 1862 w Nantes, zm. 7 marca 1932 w Paryżu) – socjalistyczny polityk francuski, wielokrotny premier Francji i minister w latach 1909-1929.

Rozdział państwa od kościoła, rozdział kościoła od państwa, rozdział kościoła i państwa, rozdział państwa i religii - doktryna zakładająca rozdzielenie działalności organizacji religijnych i państwowych oraz oparty na niej model ustrojowy państwa. Koncepcja ta była przedmiotem długiej debaty w historii. Termin "kościół" odnosi się do różnych dominujących wyznań chrześcijańskich w Europie lub innych wyznań (religii) na innych kontynentach.

Zagwarantowano wolność kultu, ale republika miała stać się w zupełności laicka i nie ingerować w sprawy religii. Natomiast Kościół przestawał pełnić odtąd funkcje publiczne (dotąd, od czasów Rewolucji Francuskiej, kiedy skonfiskowano majątek kościelny, księża dostawali pensję jako urzędnicy państwowi). Skutkiem tego anulowano pieniądze przeznaczone na to w budżecie.

Sekularyzacja – zmniejszenie roli religii dla społeczeństwa. Termin pochodzi od łacińskiego saecularis (świecki); do języka polskiego przeszedł z francuskiego sécularisation. Termin ten ma także znaczenie historyczne, oznaczające przejęcie majątku, urzędów lub innych sfer życia publicznego spod władzy lub kontroli władzy kościelnej na rzecz władz świeckich. Używa się także terminu kasata, np. klasztorów.

Bezstronność religijna, światopoglądowa i filozoficzna władz publicznych - pojęcie zawarte w art. 25 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. będące odpowiednikiem znanej w prawie różnych państw demokratycznych kategorii neutralności światopoglądowej państwa. Jeden z podstawowych terminów polskiego prawa wyznaniowego. Ustrojodawca używając go postanowił, iż władze publiczne nie będą się utożsamiać z żadną religią, światopoglądem lub filozofią, zaś aksjologia Rzeczypospolitej Polskiej będzie wynikiem kompromisu wypracowanego przez obywateli w toku procedury demokratycznej. Korelatem pojęcia bezstronności religijno-światopoglądowej państwa jest konstytucyjna zasada równouprawnienia wszystkich ludzi bez względu na wyznanie (art. 32 Konstytucji), zasada równouprawnienia związków wyznaniowych (art. 25 ust. 1) oraz prawo do milczenia w sprawie światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania (art. 53 ust. 7).

Natomiast obecny majątek Kościoła, pozyskany w czasach II Cesarstwa uznano za własność państwa. Wyłomem w tej ustawie była możliwość powierzenia kościołów, seminariów, domów parafialnych itp. "stowarzyszeniom wyznaniowym". W tym przypadku były to grupy złożone z wyznawców danej religii, co zostało szybko przyjęte zwłaszcza przez protestantów i żydów. Nie doszło jednak do tego z powodu silnego oporu wiernych, inspirowanych potępieniami rozdziału Kościoła od państwa przez ówczesnego papieża, Piusa X zawartymi w encyklice "Vebementer nos" oraz zjednoczenie się z Kościołem znacznej części prawicy francuskiej.

Rewolucja francuska 1789-1799 (nazywana też Wielką Rewolucją Francuską lub po prostu Wielką Rewolucją) – okres w historii Francji (1789-1799), w którym doszło do głębokich zmian polityczno-społecznych i obalenia monarchii Burbonów.

Bracia Szkolni (właściwie Zgromadzenie Braci Szkół Chrześcijańskich, Lasalianie, FSC) – wspólnota zakonna, założona przez francuskiego kapłana św. Jana Chrzciciela de la Salle (stąd nazywa Lasalianie). Jest to instytut na prawie papieskim, który tworzą zakonnicy bez święceń kapłańskich. Celem Zgromadzenia jest wychowanie młodzieży w duchu chrześcijańskim w ramach powołania przez Kościół katolicki. Bracia zajmują się służbą wychowawczą zajmując się młodzieżą ubogą i tzw. trudną.

Te posunięcia rządu III Republiki miały na celu odsunięcie Kościoła od wpływów w państwie, który, od czasów II Cesarstwa, miał duże znaczenie, zwłaszcza w kwestiach szkolnictwa. Owe działania były efektem antyklerykalnej polityki republikanów, którzy po dojściu do władzy w 1875 r. zapoczątkowali proces sekularyzacji głównych służb publicznych, co przejawiło się w m.in.: usunięciu zakonników i zakonnic ze szkół państwowych, kapelanów z wojska, symboli religijnych z sądów i szpitali, w zniesieniu publicznych modlitw inaugurujących obrady parlamentu czy w transformacji opieki społecznej w instytucję zupełnie świecką.

Kolejną inicjatywą rządu była regulacja statusu zgromadzeń zakonnych jako całości celem łatwiejszej kontroli przez państwo ich wpływu na społeczeństwo. Została ona zaproponowana przez Pierre'a-Marie-René Waldeck-Rousseau, a przyjęta przez jego następcę, Emila Combesa, w ustawie przyjętej 1 lipca 1901 r. Systematycznie realizowana, doprowadziła wiosną 1903 r. do rozproszenia 30 tys. zakonników siłą oraz do przegłosowania ustawy uzupełniającej, skierowanej głównie przeciwko Braciom Szkół Chrześcijańskich. Wezwanie do Rzymu dwóch biskupów, których tendencje republikańskie, przejawiane w zarządzaniu podległymi im diecezjami, wywołały falą krytyki, było niezgodne z artykułami organicznymi. Dało to Combesowi podstawę prawną do zerwania konkordatu, co zaowocowało później ustawą o rozdziale Kościoła od państwa.

Zobacz też

bezstronność religijna, światopoglądowa i filozoficzna władz publicznych

neutralność światopoglądowa państwa

rozdział państwa od kościoła

Przypisy

Bibliografia

Francuska ustawa z 9 grudnia 1905 roku o rozdziale kościołów i państwa z perspektywy 100 lat, red. Michał Pietrzak, Warszawa 2007

Linki zewnętrzne

List Jana Pawła II w 100-lecie ustawy "laickiej"

Formy pro-Formy