Rozkaz - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy rozkazów wydanych ludziom. Zapoznaj się również z: rozkaz w informatyce.

Rozkaz — polecenie bezwarunkowego wykonania bądź zaniechania określonej czynności bądź innego zachowania (tj. akt indywidualny i konkretny), wydane przez osobę dysponującą władzą (dowódca, przełożony) nad osobą, której wydano polecenie (podwładny, pełniący służbę). Rozkazy (dyktaty) wydawane są ustnie bądź pisemnie lub za pomocą sygnału, przepisy nie przewidują możliwości ich zaskarżenia, co nie wyłącza możliwości odmowy wykonania rozkazu sprzecznego z prawem. Rozkaz podlega natychmiastowemu wykonaniu, chyba że wyraźnie wskazano inny termin na jego realizację.

Przełożony (inaczej zwierzchnik), ktoś, kto ma władzę zwierzchnią, wydaje polecenia. Występuje prawie we wszystkich sferach życia społecznego i zawodowego.

Musztra – trening żołnierski, którego celem jest wyszkolenie żołnierzy w sprawnym wykonywaniu rozkazów. Trening ten obejmuje tak szkolenie pojedynczych żołnierzy, jak i całych pododdziałów (tak pieszych, jak konnych lub zmotoryzowanych). W najbardziej podstawowej swej części obejmuje sprawne zajmowanie miejsca w szyku podczas zbiórek (m.in. w szeregu, dwuszeregu, kolumnie marszowej), marsz krokiem równym i defiladowym, zwroty w miejscu i w marszu, oddawanie honorów (salutowanie), chwyty bronią itp.

W polskim Kodeksie karnym z 1997 roku rozkazem jest polecenie określonego działania lub zaniechania wydane służbowo żołnierzowi przez przełożonego lub uprawnionego żołnierza starszego stopniem (art. 115 § 18 kk).

Słowo Rozkaz! wypowiedziane przez dowódcę podkreśla bezwarunkowość wydanego polecenia. To samo słowo wypowiedziane przez podwładnego wobec dowódcy potwierdza przyjęcie do wiadomości, że właśnie otrzymał rozkaz. O ile rozkazy wydawane są dla konkretnych czynności, to rozkaz dzienny na piśmie reguluje całodzienny tok służby wojskowej.

Władza - możliwość wywierania przez jednostkę bądź grupę rzeczywistego wpływu na istotne okoliczności życia przez ukierunkowywanie własnego postępowania (władza nad sobą - indywidualna) lub postępowania innych osób (władza nad innymi - społeczna). Władza społeczna jest zdolnością ukierunkowywania zachowań innych ludzi niezależnie od tego, czy jest to zgodne z ich interesem i wolą. Tam, gdzie przeważa zgodność interesów i woli współzależnych osobników, zbędne są stosunki władcze.

Norma indywidualna, to norma, której hipoteza jest sfomułowana przy pomocy nazwy indywidualnej, a więc odnosi się do adresata określonego imiennie, np. John Smith, Jan Kowalski, itd. Tego rodzaju normy z reguły będą występować w decyzjach administracyjnych oraz orzeczeniach sądowych.

Rozkaz może też oznaczać sam fakt posiadania podwładnych (zwrot mieć pod rozkazem grupę osób). Oznacza także fakt pozostawania w dyspozycji przełożonego co do wykonania przyszłych rozkazów (zwrot: stawać na rozkaz).

Musztra

W musztrze krótki rozkaz słowny lub podany za pomocą sygnału nazywany jest komendą. Wykonanie komendy powinno nastąpić natychmiast po jej podaniu, w sposób określony regulaminem, a wtedy gdy dotyczy grupy żołnierzy, pododdziału lub oddziału - również jednocześnie i jednakowo. Komenda składa się z zapowiedzi i hasła lub wyłącznie z hasła. Komendami zawierającymi tylko hasła są komendy "BACZNOŚĆ" i "SPOCZNIJ". Przykładem komendy złożonej z zapowiedzi i hasła jest komenda "Pierwszy pluton, w szeregu - ZBIÓRKA" .

Rozkaz dzienny - dokument rozkazodawczy wydawany przez każdego dowódcę (szefa, komendanta , kierownika) pododdziału od szczebla samodzielnego plutonu (tj. nie wchodzącego w skład kompani) oraz dowódców oddziałów, związków taktycznych i wyżej, a także instytucji wojskowych, celem dokumentowania codziennej działalności pododdziału, oddziału, związku taktycznego i związku operacyjnego lub instytucji wojskowych. Częstotliwość wydawania rozkazu dziennego określa wydający rozkaz. Rozkaz dzienny może wydawać tylko żołnierz.

Żołnierz to osoba pełniąca służbę w siłach zbrojnych danego kraju i zobowiązana do obrony jego granic. Żołnierzem jest również osoba wykonująca zadania bojowe poza granicami własnego kraju, zarówno wówczas, gdy kraj ten jest agresorem, jak i w przypadku uczestniczenia sił zbrojnych danego kraju w misjach pokojowych lub siłach szybkiego reagowania w sytuacjach zmuszających społeczność międzynarodową do natychmiastowego zbrojnego współdziałania.

Zobacz też

rozkaz bojowy

rozkaz dzienny

polecenie służbowe

Przypisy

Regulamin Musztry Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, sygn. Szt. Gen. 566/76, wyd. II, Warszawa 1982, s. 14-15.