Rozkwit i upadek miasta Mahagonny (niem. Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny) – opera Kurta Weila w trzech aktach z 1930 roku, do której libretto napisał Bertold Brecht. Premiera miała miejsce w Lipsku w Neues-Theater 9 marca 1930 roku.

Historia powstania utworu

Według Lotty Lenya Weil spotkał Brechta pod koniec kwietnia 1927 roku w kawiarni Schlichtera na Lutherstrasse. Przeczytawszy 5 wierszy Mahagonny-Gesänge ze zbioru Hauspostille (Kazania domowe, 1927) powziął myśl o stworzeniu widowiska muzycznego. Wiersze wpisane przez Brechta w opowieść i uzupełnione finałem, a przez Weila opracowane muzycznie złożył się na "songspiel" wystawiony 17 lipca 1927 roku w Stadt-halle w Baden-Baden. Songspiel był grany i wznawiany wielokrotnie, na premierę paryską 11 grudnia 1932 został rozbudowany o 4 dodatkowe numery. W 1963 roku został po raz pierwszy wystawiony w Polsce na scenie kieleckiej.

Po powrocie z Baden-Baden do Berlina Weil i Brecht wzięli do pracy nad utworem, gruntownie przerobili całą intrygę, poczynając od wizji przeklętego, założonego przez gangsterów miasta. Weil twierdził potem, że songspiel był od początku jedynie szkicem szerzej zakrojonego projektu. Być może chcąc odeprzeć zarzut o plagiat, jaki zgłosił wobec Brechta i Weila dramaturg Walter Gilbricht, autor Die Grossstadt mit einem Einwohner (Wielkiego miasta z jednym mieszkańcem, 1928) sztuki zdradzającej liczne podobieństwa z librettem opery. Praca nad utworem przebiegała równocześnie z pracą nad Operą za trzy grosze, Happy Endem i Requiem berlińskim (1929), którego finał znalazł się ostatecznie w partyturze opery.