Rozwój intelektualny - Polski Serwis Naukowy

Koncepcja rozwoju intelektualnego (Jeana Piageta) – opiera się na założeniu, że inteligencja jest rozwiniętą formą adaptacji biologicznej, w wyniku której dochodzi do strukturalizowania procesów poznawczych.

Przystosowanie jest rozpatrywane zatem w kategoriach poznawczych – jest zrównoważeniem procesów asymilacji i akomodacji. Zdolność dopasowywania wzrasta dzięki wzrastającej złożoności i stałości struktur poznawczych, które rozwijają się na bazie struktur odziedziczonych (odruchy bezwarunkowe) i tworzą schematy składające się na wiedzę człowieka.

Dziedziczenie - sposób przekazywania genów potomstwu. Dziedziczenie następuje w momencie łączenia się rodzicielskich gamet i powstawania zygoty u organizmów rozmnażających się płciowo oraz w czasie podziału rodzicielskiej komórki lub fragmentu ciała (np. plechy), którego następstwem jest powstanie nowego osobnika u organizmów rozmnażających się bezpłciowo.

Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – gałąź nauki zajmująca się badaniem życia. Nauka ta skupia się na charakterystyce, klasyfikacji oraz zachowaniu organizmów żywych, jak również sposobie powstawania nowych gatunków oraz zależnościami między nimi a środowiskiem naturalnym.

Koncepcja ta została stworzona przez szwajcarskiego psychologa Jana Piageta.

Etapy rozwoju poznawczego

Okres sensoryczno-motoryczny (inteligencji praktycznej)

Od urodzenia do ~ 2 roku życia

przedmiotem poznania są stosunki przestrzenne między przedmiotami w otoczeniu dziecka;

schematy, które kształtują się w tym okresie:

schemat stałego przedmiotu, 8, 9 – 12 m.ż. (założenie o jego istnieniu mimo zniknięcia z pola widzenia);

schemat uniwersalnej przestrzeni (niezależnej od doznań czuciowych);

schemat następstwa czasowego (umożliwiający rejestrowanie kolejności zdarzeń);

schemat przyczynowości (system umożliwiający osiąganie pożądanych stanów rzeczy)

stopniowy wzrost świadomości sensorycznej i motorycznej

dominacja czynności odruchowych, głównym osiągnięciem rozwojowym jest powstanie struktury umożliwiającej przemieszczanie się z miejsca na miejsce – "praktyczna grupa przekształceń";

słabo rozwinięta pamięć;

kształtujące się wyodrębnianie siebie od środowiska;

kształtowanie się pojęcia istnienia

Fazy okresy sensomotorycznego wg Piaget (Bee, 2004).

Mowa wewnętrzna – według Jeana Piageta jest to ciągły wewnętrzny monolog występujący u ludzi dorosłych i młodzieży. Powstaje w wyniku procesu uwewnętrznienia ciągłych, wypowiadanych na głos monologów przez dziecko w wieku 3- 4 lat, trwającego najczęściej do 7-go roku życia.

Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

Okres wyobrażeń przedoperacyjnych (inteligencji reprezentującej)

Trwa od 2 do 7 roku życia.

myślenie konkretno-wyobrażeniowe (za pomocą obrazów), intuicyjne i impulsywne

intensywny rozwój języka

rozwój pojęć

przyswajanie znaków i symboli

rozumowanie oparte na zdarzeniach zewnętrznych (a nie na operacjach logicznych), które cechuje:

nieodwracalność – brak zdolności przekształceń

sprawiedliwość immanentna

interioryzacja – przekształcanie czynności faktycznych w umysłowe, a którego przejawami są:

odroczone naśladownictwo

zabawa symboliczna

wyobrażanie sobie – wywoływanie obrazów umysłowych

mowa wewnętrzna

kształtująca się zdolność do antycypowania przyszłości

Okres operacji konkretnych

Trwa ~ 7 – 11, 12 rok życia.

Psychologia (od gr. ψυχή Psyche = dusza, i λόγος logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka empiryczna, zajmująca się badaniem mechanizmów i praw rządzących zjawiskami psychicznymi oraz zachowaniami człowieka. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem. W zasadzie psychologia dotyczy ludzi, ale mówi się o psychologii zwierząt (czyli zoopsychologii), chociaż zachowaniem się zwierząt zajmuje się także dziedzina biologii – etologia.

Odruch – w fizjologii automatyczna reakcja na bodziec zewnętrzny lub wewnętrzny, zachodząca przy udziale ośrodkowego układu nerwowego. Na tę formę pracy układu nerwowego uwagę zwrócił Iwan M. Sieczenow.

myślenie słowno-logiczne

wykształcone pojęcie stałości ilości

odwracalność operacji umysłowych

przyswojenie pojęć logicznych oraz zdolność do klasyfikacji hierarchicznej

brak myślenia abstrakcyjnego

możliwość dokonywania kategoryzacji

rozumienie relacji

Okres operacji formalnych

Trwa od ~ 12 roku życia

Wiedza - termin używany powszechnie, dotychczas nie posiada jeszcze ogólnie uznanej definicji. Za klasyczną uznaje się definicję Platona z dialogu Teajtet, gdzie Sokrates w rozmowie z Teajtetem dochodzi do sformułowania definicji, że wiedza to prawdziwe, uzasadnione przekonanie. Nowa Encyklopedia Powszechna definiuje wiedzę jako „ogół wiarygodnych informacji o rzeczywistości wraz z umiejętnością ich wykorzystywania”.

Intuicja (z łac. intuitio - wejrzenie) – proces myślowy polegający na szybkim dopasowaniu danej sytuacji, problemu, zagadnienia do znanych już szablonów i zależności. Objawia się w postaci nagłego przebłysku myślowego, w którym dostrzega się myśl, rozwiązanie problemu lub odpowiedź na nurtujące pytanie. Często mylona jest z przeczuciem o podłożu emocjonalnym. Natura intuicji wynika z tego, że jest ona procesem podświadomym, którego nie można kontrolować, można jedynie dopuszczać lub odrzucać podawane przez intuicję rozwiązania. Jest ona procesem bardziej kreatywnym i działającym na wyższym poziomie abstrakcji w porównaniu do myślenia logicznego.

myślenie hipotetyczno-dedukcyjne

rozwój myślenia abstrakcyjnego

dominacja inteligencji werbalnej

Krytyka tez Piageta dotyczących stadiów rozwoju myślenia, doprowadziła wielu badaczy do wyodrębnienia jeszcze jednego stadium myślenia – stadium myślenia postformalnego. Krytyka ta oparta była zarówno na nowszych rozstrzygnięciach teoretycznych, jak i na danych empirycznych.

Rozwój moralny – proces przemian osobowości człowieka, prowadzących do uformowania się pewnego systemu wartości i odpowiadających mu reguł postępowania. Posiada dwa poziomy – poznawczy (rozumowanie, oceny moralne) i behawioralny (działanie moralne).

Animizm (łac. anima - dusza) to cecha myślenia dziecięcego, stan postrzegania świata, które przypisuje posiadanie "duszy" i żywotność lalkom i innym przedmiotom. Jest to cecha charakteryzująca dzieci w początkowym okresie wczesnego dzieciństwa lat (wg Jeana Piaget w okresie wyobrażeń przedoperacyjnych (inteligencji reprezentującej)). Piaget (1973) sugerował, że dzieci posiadają tę cechę w wieku 2-4 lat, jednakże Subbotsky (2000) podsumował, że dzieci nawet do 6 roku życia mogą wykazywać animizm.

Zobacz też

rozwój moralny

Bibliografia

Jean Piaget (1966) Narodziny inteligencji dziecka. Warszawa, PWN.

Jean Piaget (1966) Studia z psychologii dziecka. Warszawa, PWN.

Jean Piaget (1972) Strukturalizm. Warszawa, PWN.

Jean Piaget, Pierre Oleron i in. (1967) Inteligencja. Warszawa, PWN.

Helen Bee (2004). Psychologia rozwoju człowieka. Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań.

Pojęcie myślenia postformalnego charakterystyczne jest dla neo- i postpiagetowskich koncepcji rozwoju poznawczego, powstałych w nurcie life-span psychology .

Hipoteza (gr. hypóthesis – przypuszczenie) – osąd, który podlega weryfikacji. Zdanie, które stwierdza spodziewaną relację między jakimiś zjawiskami, propozycja twierdzenia naukowego, które zakłada możliwą lub oczekiwaną w danym kontekście sytuacyjnym naturę związku.