Ruś Czarna – kraina historyczna na terenie dzisiejszej Republiki Białoruskiej i Polski (we wschodniej części województwa podlaskiego), położona między Prypecią, Ptyczem i Niemnem. Główne miasta regionu to Grodno, Nowogródek, Wołkowysk, Świsłocz, Nieśwież.

Do 1084 roku część Rusi Kijowskiej, potem jej księstwo zależne. Na początku XIII wieku przeszła pod zwierzchnictwo Księstwa Połockiego. W 1239 roku zhołdowana przez Mendoga. W latach 1254-1258 okresowo podbita przez Księstwo Halickie. Po roku 1258 znajdowała się pod zwierzchnictwem Wielkiego Księstwa Litewskiego, aż do ostatecznego włączenia w jego skład w 1441 roku. W XVIII i XIX wieku Ruś Czarną definiowano jako obszar obejmujący województwo nowogródzkie, powiat mozyrski i powiat rzeczycki województwo mińskiego oraz fragment województwa trockiego w okolicach Grodna.

Wpływy ruskie

Polacy od wieków stykali się z Rusinami, żyli wspólnie na długim pograniczu etnograficznym a także wielkich przestrzeniach z mieszaną ludnością - stąd wzajemne wpływy językowe. Ich szczególne nasilenie przypadło na XVI i XVII wiek - szczególna żywotność rutenizmów leksykalnych, które od XVIII wieku wycofywały się ze słownictwa ogólnego. Zapożyczenia ruskie należą do różnych zakresów a szczególnie - wojskowo-obozowe i wyrazy o mocnym ujemnym zabarwieniu uczuciowym np. morda a gęba. Najważniejsze objawy wpływu ruskiego na mowę Polaków ziem południowo- wschodnich:

1. przeciąganie zgłosek nie akcentowanych
2. zatrata nosowego rezonansu wygłosowych samogłosek -ę, -ą;
3. odróżnianie x i y
4. wymowa w przed spółgłoskami jak ṷ np. lwoṷski
5. zapożyczenia ruskie np. hołubić 'pieścić', sobaka 'pies', bałakać 'gadać'.

Podział obszaru

Książęta Rusi Czarnej