Rubel - Polski Serwis Naukowy

Carski banknot jednorublowy, 1898

Radziecki banknot jednorublowy, 1961

Carska moneta pięciorublowa, 1899

100 000 rubli białoruskich z 2005 r. z zamkiem w Nieświeżu

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Rubel Rosja - Mikołaja II Romanowa

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Rubel ZSRR

Rubel (ros. рубль – rubl; biał. рубе́ль – rubiel) – jednostka monetarna używana obecnie na Białorusi, w Rosji, a także w nieuznawanych republikach: Naddniestrzu (oficjalnie część Mołdawii) oraz Abchazji i Osetii Południowej (oficjalnie części Gruzji). Dawniej używany był także w Rosji carskiej i terytoriach zależnych (m.in. w Królestwie Polskim – Kongresówce), a także w ZSRR, Tadżykistanie i na Łotwie.

Rubel naddniestrzański - oficjalna jednostka płatnicza w nieuznawanej Republice Naddniestrzańskiej. Wprowadzona jako oficjalna waluta republiki w sierpniu 1994 r. W związku ze statusem Naddniestrza, waluta nie posiada kodu ISO 4217 dla waluty, choć niektóre instytucje naddniestrzańskie (Agroprombank i Gazprombank) używają kodu PRB, a Bank Republiki Naddniestrzańskiej niekiedy określa go jako RUP.

Naddniestrze (Pridniestrowie, oficjalnie Naddniestrzańska Republika Mołdawska lub Mołdawska Republika Naddniestrza; mołd. Република Молдовеняскэ Нистрянэ, Republica Moldovenească Nistreană, Stânga Nistrului, ros. Приднестровская Молдавская Республика, ukr. Придністровська Молдавська Республіка) – region autonomiczny Republiki Mołdawii. De facto od 2 września 1990 niepodległy, na arenie międzynarodowej uznawany jedynie przez Abchazję i Osetię Południową. Obejmuje znajdujące się na lewym brzegu Dniestru tereny republiki oraz prawobrzeżne miasto Bendery (Tighina). Jest to pas ziemi o długości około 200 km i średniej szerokości około 12-15 km.

Rubel dzieli się na 100 kopiejek.

Nazwa

Według jednej z wersji, nazwa rubla pochodzi od rosyjskiego czasownika рубить (rubiť) – "odcinać" (od sztuki srebra).

Historia rubla

Od średniowiecza do Rosji carskiej

Rubel jako jednostka monetarna znany był już od XIII w., początkowo w Nowogrodzie Wielkim, był odpowiednikiem grzywny (nowogrodzkiej) srebra, emitowanym w postaci srebrnych sztabek i odpowiadał 200 diengom. Później pozostał jedynie jako jednostka obrachunkowa, równa nadal 200 diengom, a od 1534 r. 100 kopiejkom. Dopiero Aleksy I Romanow wybił w 1654 r. monetę talarową o wartości rubla. Na stałe jako moneta pojawił się od 1704 r., w wyniku reformy pieniężnej Piotra Wielkiego.

Waluta (jednostka monetarna) – nazwa pieniądza obowiązującego w danym państwie. Nazwę tę stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej. Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych.

Centralny Bank Rosji (ros. Центральный Банк Российской Федерации) – bank centralny, założony w 1990. Jego funkcjonowanie zostało uregulowane w rosyjskiej konstytucji i przepisach prawa federalnego. Jest odpowiedzialny za emisję banknotów i monet rosyjskiego rubla.

Po I wojnie światowej

Po zakończeniu wojny oddzielne waluty o nazwie „rubel” wprowadzone zostały m.in. w Armenii, Azerbejdżanie, Gruzji, Harbinie (dzisiejsze Chiny), na Łotwie, w Republice Dalekiego Wschodu, Turkiestanie.

Związek Radziecki

W Związku Radzieckim, od 1922 r. używany był rubel radziecki (SUR). W 1964 r. wprowadzono rubel transferowy jako walutę rozliczeniową między krajami RWPG. M.in. w 1961 miała miejsce denominacja rubla w stosunku 10:1.

Lata 90. XX wieku

Po rozpadzie Związku Radzieckiego, w niektórych byłych republikach radzieckich zostały wprowadzone waluty tymczasowe. Wśród nich dwie nosiły nazwę „rubel”:

Republika Nowogrodzka lub Rzeczpospolita Nowogrodzka (rosyjski Новгородская республика lub Новгородская земля, staroruski Новгородская земьля) – średniowieczne państwo ruskie istniejące w latach 1136-1478, położone pomiędzy Bałtykiem a Syberią. Powstało na skutek usamodzielnienia się Księstwa Nowogrodzkiego w czasie rozbicia dzielnicowego Wielkiego Księstwa Kijowskiego. W państwie o ustroju feudalnym rozwinęła się z czasem specyficzna forma demokracji.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

rubel łotewski (1992-1993),

rubel tadżycki (1995-2000).

Współczesność

Obecnie w użyciu są:

rubel rosyjski (od 1998 RUB, 1992-1997 RUR) – używany także w Abchazji i Osetii Południowej,

rubel białoruski (od 2000 BYR, 1992-1999 – BYB),

rubel naddniestrzański (od 1994, symbol PRB nie jest włączony do normy ISO 4217).

Rubel rosyjski

Kurs rosyjskiego rubla był ustalany odgórnie przez Centralny Bank Rosji do 29 czerwca 2006 r., kiedy podjęto decyzję o jego uwolnieniu. Od lipca 2006 r. kurs ustala rynek. Kurs średni NBP: 1 RUB = 0,1036 PLN.

Aleksy I Michajłowicz (ur. 19 lub 29 marca 1629 w Moskwie, zm. 29 stycznia lub 8 lutego 1676 tamże) – car Rosji w latach 1645-1676, syn Michała (1613-1645), z dynastii Romanowów.

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Przypisy

Inflacja według CIA (ang.). [dostęp 6 sierpnia 2009].
ZAZ-965/965A, Avtolegendy SSSR Nr.17, DeAgostini 2009, ISSN 2071-095X, s.5 (ros.)
stan na 23 września 2011

Zobacz też

Ostrubel

Rubel łotewski

Linki zewnętrzne

Banknoty rosyjskie 1898-1917

Zobacz hasło rubel w Wikisłowniku

Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG) – organizacja międzynarodowa krajów bloku wschodniego koordynująca procesy ich integracji gospodarczej. Działała w okresie od 25 stycznia 1949 do 28 czerwca 1991.

Osetia Południowa (gruz.: სამხრეთ ოსეთი – trl.: Samxret’ Oset’i, trb.: Samchret Oseti; oset.: Хуссар Ирыстон – trl.: Hussar Iryston, trb.: Chuszszar Iryszton; ros. Южная Осетия – trl.: Ûžnaâ Osetiâ, trb.: Jużnaja Osietija) – rejon w północnej Gruzji obejmujący tereny istniejącego do 1991 roku Południowoosetyjskiego Obwodu Autonomicznego, wchodzącego w skład ówczesnej Gruzińskiej SRR. Zajmuje powierzchnię 3,9 tys. km².