Ruda Pabianicka - Polski Serwis Naukowy

Mapa obszarów SIM dzielnicy Łódź Górna. Granice osiedla administracyjnego Ruda i obszaru SIM Ruda Pabianicka pokrywają się.

Ruda Pabianicka – miasto w latach 1923-1946, obecnie południowa część dzielnicy Łódź Górna. Ruda, jako nieformalna jednostka terytorialna miasta nie ma ściśle określonych granic. Formalnie jest to jednocześnie osiedle administracyjne delegatury Urzędu Miasta Łodzi, a także jeden z obszarów Systemu Informacji Miejskiej.

Bank Polski – bank emisyjny i kredytowy działający w latach 1828–1885 w Królestwie Polskim, z siedzibą w Warszawie. Założony przez księcia Ksawerego Druckiego-Lubeckiego.
Droga krajowa nr 14 (DK14) – droga krajowa przebiegająca z Łowicza do Walichnów. Jej trasa wiedzie w całości przez województwo łódzkie i głównie w kierunku południowo-zachodnim. Fragment DK14 stanowi jedną z ważniejszych tras przelotowych w Łodzi. Głównym zadaniem DK14 jest połączenie poszczególnych miast aglomeracji łódzkiej, a także połączenie ich z drogami do Warszawy (DK2) i Wrocławia (DK8). Fragment DK14 pomiędzy Strykowem i Łowiczem pełni obecnie także funkcję łącznika między autostradą A2 i DK2 w ciągu trasy E30.

Dawniej Ruda była zamieszkana także przez wielu Niemców i Żydów, którzy pozostawili po sobie znaczące dziedzictwo. Nazwa tego dawnego miasta pochodzi od rud darniowych, które były tu ongiś wydobywane. Miasto zostało włączone w granice administracyjne Łodzi w trakcie II wojny światowej. Po wyzwoleniu było na krótko samodzielną jednostką, by ostatecznie utracić samodzielność na początku 1946 r. Przez pewien czas była to osobna dzielnica Łodzi, która następnie wraz z Chojnami weszła w skład nowej dzielnicy Górna w 1960 r. Mimo upływu lat Ruda zachowała jednak do dziś swój odrębny charakter.

Las Ruda-Popioły - kompleks leśny w Łodzi o powierzchni 65 ha, położony w południowej części miasta w granicach dzielnicy Łódź-Górna. W północnej jego części znajduje się Ośrodek Rehabilitacji Kardiologicznej, południowy i wschodni skraj lasu zbiega się niemal z granicą administracyjną Łodzi. W kierunku zachodnim, niedaleko od niego - za ruchliwą ul. Rudzką - znajduje się Ośrodek Wypoczynkowy Stawy Stefańskiego.
Pabianice – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie pabianickim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa łódzkiego. Są drugim co do liczby mieszkańców miastem aglomeracji łódzkiej. Pabianice należą do Związku Miast Polskich. Pod względem liczby ludności są trzecim (po Łodzi i Piotrkowie Trybunalskim) miastem w województwie łódzkim a 59. w Polsce. Pod względem wielkości powierzchni miasto znajduje się na 9. pozycji w województwie łódzkim a 150. w Polsce.

Geografia

Widok z Rudzkiej Góry (kliknij aby powiększyć)

Ruda Pabianicka jest położona w południowej części Łodzi, w dzielnicy Górna. Najwyższym punktem w Rudzie jest znane wzgórze Rudzka Góra – 230 m n.p.m.

Nazwa Ruda wskazuje na pokłady rud darniowych, które były tu dawniej wydobywane. Największe ich złoża były w okolicach rzeki Ner. Duże pokłady glin, piasków i żwirów przyciągały ludzi zajmujących się m.in. hutnictwem i cegielnictwem.

Tuszyn - miasto w centralnej Polsce w woj. łódzkim, w pow. łódzkim wschodnim, w gminie Tuszyn, oddalone od południowych granic Łodzi o 15 kilometrów. Położone jest przy tranzytowej drodze A-1. W 1895 roku urodził się tu Jankiel Adler, malarz ekspresjonistyczny i surrealistyczny.
Port Lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta (dawniej i nadal oficjalnie toponimicznie: Port lotniczy Łódź-Lublinek, kod IATA: LCJ, kod ICAO: EPLL) jest międzynarodowym portem lotniczym, zlokalizowanym 6 km od centrum Łodzi. Działa nieprzerwanie od września 1925. Do końca lat 50. był ważnym węzłem komunikacyjnym w Polsce.

Granice

Granice osiedla administracyjnego Ruda i obszaru SIM Ruda Pabianicka pokrywają się, lecz nie są tożsame z granicami dawnego miasta Ruda Pabianicka.

Historia

Wstęp

Badania archeologiczne wykazały, iż Ruda była jednym z najwcześniej zasiedlonych miejsc na terenie obecnej Łodzi. Prowadzone prace badawcze odkryły ślady cmentarzysk w okolicach ul. Świętojańskiej i Sopockiej. Znaleziono tam między innymi fragmenty biżuterii, a także przedmioty używane przez ówczesnych myśliwych (j. w.) .

Towarzystwo Przyjaciół Łodzi - organizacja pożytku publicznego, której celem działalności jest według statutu krzewienie miłości do Łodzi, pielęgnowanie jej tradycji oraz upowszechnianie wiedzy o mieście.
Bitwa pod Łodzią – jedna z większych bitew I wojny światowej na froncie wschodnim. Operacja zaczepna wojsk niemieckich. Rozegrała się na przełomie listopada i grudnia 1914 r. (według różnych źródeł: 11 listopada lub 16 listopada – 24 listopada; 6 grudnia) pomiędzy armiami niemiecką i rosyjską.

Pierwszą wiarygodną wzmiankę o Rudzie można znaleźć w kronice Jana Długosza z 1470 r., który wizytował w imieniu Kapituły Krakowskiej kasztelanię Chropską, jak dawniej nazywano rozległe tereny, na których znajduje się m.in. dzisiejsza Ruda. Kronikarz opisał wydobycie rud darniowych w okolicach dzisiejszej ul. Farnej, pisząc m.in.:

Matka Boża (skr. MB), Theotokos (gr. Θεοτόκος), pot. Matka Boska, Boża Rodzicielka, dawniej Bogurodzica a. Bogarodzica — jeden z dwóch (obok „Najświętsza Maryja Panna”) oficjalnych tytułów Marii z Nazaretu, matki Jezusa, używany m.in. w Kościele katolickim i Kościołach prawosławnych. W wersji współczesnej tytuł ten brzmiałby Matka Boga.
Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

Dobra pabianickie posiadają kopalnię rudy żelaznej czyli kuźnicę w obrębie Chocianowic nad rzeczką Nerem położoną; ruda... znajduje się obficie i w dobrym gatunku.

Kasztelania w 1086 roku przekazana została kanonikom krakowskim przez Judytę, żonę Władysława Hermana (przypuszcza się, że była to ta z dwu żon Władysława Hermana, noszących imię Judyta, która była matką Bolesława Krzywoustego). Pierwotnie osada hutnicza należała do wsi Chocianowice i nazywana była Kuźnią Chocianowicką.

Zdzisława Janowska z domu Chłodzińska (ur. 16 grudnia 1940 w Łodzi) – polska polityk, wykładowca akademicki, senator III i V kadencji Senatu, poseł na Sejm VI kadencji.
Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Odtąd Ruda wchodziła w skład dóbr pabianickich, stanowiących własność Kapituły Krakowskiej. Wytop żelaza z miejscowych rud darniowych trwał z przerwami do roku 1606. W końcu XVIII wieku istniał tu "folwark Ruda na rzece Ner, gdzie jest folusz przy młynie". W roku 1789 Sejm Czteroletni uchwalił przejęcie dóbr biskupów krakowskich przez Skarb Rzeczypospolitej. Wykorzystując tę uchwałę rząd pruski po drugim rozbiorze w 1793 zajął dobra pabianickie jako własność rządową. Po nim właścicielem folwarku Ruda został rząd Księstwa Warszawskiego, a następnie Królestwa Kongresowego.

Arcybiskup (gr. αρχή, arché - pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos - nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa ("ad personam").
Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie) – istniało w latach 1807-1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.

XIX wiek

Ludwik Geyer

Około roku 1822 folwark rządowy Ruda liczył 62 mieszkańców, osada młyńska Chachuła (rejon dzisiejszych ulic Dubois i Polarnej) – 6 mieszkańców, zaś wieś Nowe Rokicie w 1827 r. miała 207 mieszkańców.

W listopadzie 1834 łódzki przemysłowiec Ludwik Geyer rozpoczyna starania o nabycie od rządu folwarku Ruda wraz z gruntami i młynem na Nerze. Starania trwały kilka lat z uwagi na zadłużenie folwarku w Banku Polskim, które Geyer chciał odliczyć od ceny. Umowę nabycia zawarto w 1846, gdy pierwotne plany Geyera, budowy przędzalni i tkalni mechanicznej były już nieaktualne.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.
Jeniec wojenny – zatrzymana osoba, zdefiniowana w artykule 4 i 5 Konwencji Genewskiej o traktowaniu jeńców wojennych przyjętej 12 sierpnia 1949 jako ten, kto angażował się w działania bojowe pod rozkazami swojego rządu i został zatrzymany przez siły zbrojne strony przeciwnej. Osoba taka nazywana jest kombatantem posiadającym immunitet wynikający z międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych.

W 1852 r. Ludwik Geyer otworzył w swoim folwarku, cukrownię i gorzelnię. Okazało się, że okoliczne gleby nie są odpowiednie dla uprawy buraków cukrowych. Rolnicy nie chcieli wprowadzać nowych upraw, stąd surowiec przywożono z Kujaw, okolic Kalisza i Sandomierza. Cukrownia nie wykorzystywała pełni mocy produkcyjnych i Geyer nie mógł spłacić kredytów zaciągniętych na budowę i wyposażenie zakładu.

Bolesław III Krzywousty (ur. 20 sierpnia 1086, zm. 28 października 1138) – książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102–1107, książę Polski w latach 1107–1138. Pochodził z dynastii Piastów, był synem Władysława I Hermana i Judyty czeskiej, córki króla Czech Wratysława II, oraz ojcem książąt: Władysława II Wygnańca, Bolesława IV Kędzierzawego, Mieszka III Starego, Henryka Sandomierskiego i Kazimierza II Sprawiedliwego.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

W 1872 r. Ruda została, za zgodą głównego wierzyciela, Banku Polskiego własnością braci Loevenbergów z Warszawy. Próbowali oni podtrzymać pracę cukrowni a jednocześnie rozpoczęli w roku 1868 parcelację gruntów folwarcznych. W pierwszej kolejności sprzedawano grunty przy szosie pabianickiej i tam zaczęła się urbanizacja – powstały nowe zakłady przemysłowe – wśród nich, uruchomiona w 1909 roku Pierwsza Rudzka Farbiarnia i Wykończalnia Jedwabi – należąca do Artura Meistera.

Ludwik Geyer (urodzony 7 stycznia 1805 w Berlinie – zmarł 21 października 1869 w Łodzi) – przemysłowiec, jeden z pionierów rozwoju przemysłu włókienniczego w Łodzi i w Polsce, właściciel pierwszej fabryki włókienniczej o napędzie parowym w Królestwie Polskim.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Rozbudowana przez Loevenbergów cukrownia, zatrudniała w sezonie ok. 300 osób. Wskutek rosnącego zadłużenia w warszawskim Domu Bankowym Natansonów oraz śmierci jednego z braci majątek przejęła bankierska rodzina Natansonów. Nowy właściciel zamknął cukrownię i przyspieszył parcelację gruntów. W roku 1881 kolonię i folwark Ruda Pabianicka zamieszkiwało na stałe 695 osób. Powstały nowe fabryki, spośród których największe to:

Gorzelnia – zakład wytwórczy produkujący spirytus surowy (nieoczyszczony alkohol etylowy) metodą fermentacyjną z surowców skrobiowych (np. ziemniaki, zboża) lub innych, np. cukrowych. Surowcami innymi mogą być melasa lub syrop cukrowy, bądź też buraki cukrowe. Obecnie większość gorzelni nie produkuje alkoholu etylowego z ziemniaków ze względu na wysokie koszty produkcji.
Sandomierz to miasto i gmina miejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położona nad rzeką Wisłą (268,5 km od jej źródła i 673,7 km od jej ujścia do Morza Bałtyckiego), na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem "małym Rzymem"), na granicy Wyżyny Sandomierskiej. Przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem leży na prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej, graniczy z Tarnobrzegiem, z którym tworzy konurbację. Nazwa miasta pochodzi od imienia Sędomir, rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie (por. czes., rus. i serbsko-chor. Sudomir).

Fabryka Pluszu, właśc. Lebrecht Mueller, zał. w 1870

Fabryka Tkanin Technicznych właśc. Ludwik Luedert, zał 1884

Rudzka Przędzalnia Bawełny, Spółka Akcyjna przy ul. Rudzkiej

Fabryka Cewek Przędzalniczych Arnolda Baiera, przy ul. Świętojańskiej 4.

Okres XX w. przed II wojną światową

Ok. 1900 r., należąca do gminy Brus powiatu łódzkiego Ruda Pabianicka otrzymała prawa osady fabrycznej. Z osady wyłączono obręb geodezyjny Ruda-Las, gdzie znajdowały się lub wkrótce miały się pojawić wille letniskowe łódzkiej burżuazji. Nowe zasady zagospodarowania obowiązujące dla osad fabrycznych ułatwiły zabudowę i zakładanie nowych fabryk. Rozwój osady przyspieszyła budowa linii tramwajowej Łódź – Pabianice w r. 1901 oraz jej odgałęzienia do Rudy-Lasu, w 1910.

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, niem. Kalisch) – jedno z najstarszych miast w Polsce, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej. Drugi co do wielkości i również drugi najsilniej zurbanizowany ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego. Centralne miasto aglomeracji kalisko-ostrowskiej, którą tworzy wraz z Ostrowem Wielkopolskim. Siedziba diecezji kaliskiej.
Łask to miasto w woj. łódzkim, w powiecie łaskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Łask. Położone na Wysoczyźnie Łaskiej, nad Grabią. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. sieradzkiego.

Z inicjatywy inż. Wiesława Gerlicza, dyrektora Łódzkich Elektrycznych Kolei Dojazdowych, w 1907 roku spółka z jego udziałem nabyła lekko podmokłe grunty pomiędzy obecnymi ulicami: Ksawerowską, Długą, Wyścigową i Konną w celu urządzenia pełnowymiarowego toru wyścigów konnych. W tymże roku odbyły się tam pierwsze wyścigi połączone z totalizatorem, zaś w roku 1912 na torze wyścigów odbył się – prawdopodobnie pierwszy w Łodzi – pokaz lotniczy.

Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (. Podczas procesów norymberskich partia została uznana za organizację zbrodniczą odpowiedzialną za szereg zbrodni przeciwko ludzkości.
Rzeka Gadka (dopływ Neru) jest jedną z 18 rzek przepływających przez obszar miasta Łodzi. Gadka i Jasieniec, to jedyne łódzkie dopływy Neru (ale jeszcze 6 innych łódzkich rzek) nie włączone w system kanalizacji miejskiej. Całkowita długość Gadki wynosi 4,7 km (długość porównywalna z długością ul. Piotrkowskiej, co dla ulicy jest długością znaczną, ale dla rzeki nieco zaskakującą), z czego w granicach Łodzi 1,3 km. Dorzecze Gadki to 12 km kwadratowych. Obszary źródłowe Gadki znajdują się we wsi Gadka Nowa w gminie Pabianice. Granicę Łodzi Gadka przekracza wzdłuż ulicy Rafowej, po jej południowej stronie.

W czasie I wojny światowej na południowym przedpolu Rudy Pabianickiej, pomiędzy Rzgowem a Rudą-Lasem toczyła się w dniach 21-23 listopada 1914 roku zacięta potyczka, stanowiąca jeden z epizodów bitwy pod Łodzią. Śladem tej bitwy jest zbiorowa mogiła na jednym ze wzgórz wsi Stara Gadka, w miejscu ówczesnych walk. Od ognia niemieckiej artylerii, skierowanego na Rosjan broniących się w Rudzie, zniszczone zostały zabudowania wsi Stara Gadka a także uszkodzone wiele domów w samej Rudzie.

Michał Tadeusz Karaszewicz-Tokarzewski herbu Trąby, pseudonimy Doktor, Stawski, Stolarski, Torwid (ur. 5 stycznia 1893 we Lwowie, zm. 22 maja 1964 w Casablance) – generał broni Wojska Polskiego, wolnomularz, teozof, duchowny Liberalnego Kościoła Katolickiego.
Sejm Czteroletni (Sejm Wielki) – sejm zwołany 6 października 1788 za zgodą cesarzowej Rosji Katarzyny II w Warszawie, obradujący do 29 maja 1792 pod węzłem konfederacji pod laską marszałka konfederacji koronnej Stanisława Małachowskiego i marszałka konfederacji Wielkiego Księstwa Litewskiego Kazimierza Nestora Sapiehy mający na celu, w zamyśle organizatorów, przywrócenie pełnej suwerenności i przyśpieszenie rozwoju gospodarczego Rzeczypospolitej. Od grudnia 1790 obradował w podwojonym składzie. Wliczając króla i senatorów na Sejmie Czteroletnim obradowały łącznie 483 osoby.

6 grudnia 1914 Ruda została bez walki zajęta przez wojska niemieckie, które ustanowiły władze okupacyjne, tolerujące polską kulturę i język oraz ograniczony samorząd.

Ołtarz w kościele św. Józefa

Dekretem z 15 lipca 1917 biskup włocławski Stanisław Zdzitowiecki erygował parafię rzymskokatolicką pw. św. Józefa, wydzieloną z parafii św. Mateusza w Pabianicach, do której Ruda należała od czasów średniowiecza. W granicach nowej parafii oprócz osady Ruda Pabianicka znalazły się wsie Chocianowice, Gadka Stara i Gadka Nowa oraz osady młyńskie Chachuła i Charzew. Początkowo istniała przy parafii jedynie prowizoryczna kaplica – w latach 1937-53 wybudowano z betonu i cegieł kościół projektu Wacława Kowalewskiego. Świątynię poświęcił 27 września 1953 biskup łódzki Kazimierz Tomczak.

Prezes Rady Ministrów (potocznie premier) jest szefem rządu w ustroju politycznym Polski. Zwyczajowo Prezes Rady Ministrów nazywany jest premierem. W Polsce występuje w podwójnej roli, jako przewodniczący Rady Ministrów oraz jako odrębny naczelny organ administracji rządowej.
Rokicie - dawna wieś należąca do ekonomii pabianickiej, stanowiącej do 1793 roku własność biskupów krakowskich. Obecnie osiedle administracyjne (jednostka pomocnicza gminy) nr 28 oraz obszar SIM w południowo-zachodniej części Łodzi, w dawnej dzielnicy (obecnie Delegaturze UMŁ) Górna.

Parafia ewangelicka została założona w 1924, zaś jej kościół parafialny przy ul. Rudzkiej 55/57 oddano do użytku 1 listopada 1935, chociaż we wrześniu 1939 nie był on jeszcze całkowicie wykończony. (zobacz: → Klasztor ss. Bernardynek)

14 lutego 1923 Ruda uzyskała prawa miejskie (Dz. U. z 1923 r. nr 17 poz. 108). Z gminy Brus oprócz obszaru dawnej osady fabrycznej w granice miasta włączono tereny młyna i kolonii Chachuła oraz leżącą na południe od linii łódzkiej kolei obwodowej – część wsi Nowe Rokicie.

Magistrat mieścił się w budynku przy ul. Rudzkiej 7 (obecnie jest to budynek mieszkalny, do którego dobudowano część, mieszczącą siedzibę Biblioteki Rejonowej). Jednym z bardziej popularnych miejsc było kino Muza. Kultura miała znaczenie dla miasta. Oprócz Muzy istniały jeszcze dwa kina, w tym jedno nieme.

Brus – dawne podłódzkie miasto, po II wojnie światowej włączone w obręb miasta Łodzi, obecnie osiedle w zachodniej części miasta, w dzielnicy Polesie. Do 1946 miejscowość była siedzibą gminy Brus.
Wzgórze – wypukła forma rzeźby terenu o wysokości względnej od 100 do 300 m, jednakże może mniej lub więcej zależnie od wielkości form sąsiednich np. wzgórza stanowiące przedgórza gór wysokich w innym przypadku mogłyby być nazywane górami.

Ważnym czynnikiem popularności Rudy wśród mieszkańców Łodzi było zakupienie w okresie międzywojennym rudzkiego stawu na rzece Ner (obszar dawnej huty, później młynów i foluszy oraz cukrowni Geyera) przez przedsiębiorcę Aleksandra Stefańskiego i otworzenie tam m.in. wypożyczalni łódek, restauracji z ogródkiem i parkietem tanecznym. Staw Stefańskiego stał się popularnym miejscem rekreacji dla całej południowej części Łodzi mimo, że wstęp na ten teren był płatny.

Ulica Rzgowska w Łodzi – stanowi trasę wylotową z Łodzi w kierunku Rzgowa. Położona w dzielnicy Górna. Rozpoczyna się na placu Reymonta, a kończy na granicy Łodzi przechodząc wcześniej w drogę krajową nr 1. Jest istotną dla miejskiego ruchu połączeniem między centrum, a dzielnicą Łódź Górna. Dla osób przejeżdżających przez Łódź jest trasą wylotową na Katowice.
Marek Belka (ur. 9 stycznia 1952 w Łodzi) – polski ekonomista, profesor, polityk, wykładowca akademicki, urzędnik w instytucjach finansowych. Dwukrotnie wicepremier i minister finansów, od 2 maja 2004 do 31 października 2005 premier RP, od 11 czerwca 2010 prezes Narodowego Banku Polskiego.

Na terenie Rudy działało kilkanaście organizacji i stowarzyszeń społecznych, m.in. Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej czy Przemysłowców i Kupców. Oprócz stałych mieszkańców domy posiadali tu też bogaci mieszkańcy Łodzi. Istniała w nieznanych latach wytwórnia rowerów "Naprzód" – A. Bayer. W nieregularnych odstępach ukazywało się też pismo "Głos Rudy Pabianickiej".

Jan Długosz herbu Wieniawa (łac. Ioannes Dlugossius; ur. 1 grudnia 1415 w Brzeźnicy, zm. 19 maja 1480 w Krakowie) – polski historyk, twórca jednego z najwybitniejszych dzieł średniowiecznej historiografii europejskiej, duchowny, geograf, dyplomata; wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka.
Jasień – rzeka przepływająca przez niemal centrum Łodzi, której cały bieg (wynoszący 12,6 km) mieści się w obecnych granicach administracyjnych miasta.

Lublinek dziś

W okresie międzywojennym Rudę nazywano także Małym Berlinem ze względu na duży odsetek ludności niemieckiej. Polaków wtedy było w mieście 83%, Niemców ok. 14%, a Żydów ok. 2%, pozostali, w tym kilka czeskich rodzin, tworzyli 1%.

21 kwietnia 1924 założono Rudzki Klub Sportowy.

W 1925 na obrzeżach miasta powstało lotnisko Lublinek.

Archeologia (z gr. ἀρχαῖος archaīos – dawny, stary i -λογία -logiā – mowa, nauka) – nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie źródeł archeologicznych, czyli materialnych pozostałości działań ludzkich.
Kujawy – kraina historyczna i region etnograficzny w środkowej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim, w dorzeczu środkowej Wisły i górnej Noteci. Główną grupą etnograficzną regionu są Kujawiacy.

W latach 1925-1929 przeprowadzono elektryfikację miasta. Dzięki temu Ruda zdecydowanie rozwinęła się. Powstawała nowa zabudowa mieszkaniowa i willowa.

W końcu roku 1928 miasto liczyło 5127 mieszkańców, zaś 31 grudnia 1938 – 12 164.

Młode miasto przywiązywało dużą wagę do rozwoju oświaty. W okresie 1923 – 1939 wybudowano od podstaw trzy budynki szkolne.

W roku 1922 uruchomiono i przez kilka następnych lat rozbudowywano największy rudzki zakład przemysłowy: Zakłady Włókiennicze Adolf Horak SA przy ul. Pabianickiej (dawniej Staszica). Zakłady te, jak i rodzina Horaków stały się ostoją mniejszości niemieckiej w Rudzie. Jak podaje M. Cygański w książce "Z dziejów okupacji hitlerowskiej w Łodzi" w dniu 19 września 1939, przejeżdżając przez Łódź w drodze do Warszawy, przy fabryce Horaka zatrzymał się na kilkanaście minut Adolf Hitler, spotykając się z miejscowymi aktywistami NSDAP.

Łowiectwo (gospodarka łowiecka) – zespół planowanych i skoordynowanych czynności mających na celu racjonalne gospodarowanie zwierzyną w myśl zasad ekonomii i zgodnie z założeniami ochrony przyrody oraz zgodnie z gospodarką rolną i leśną. Współcześnie łowiectwo jest rozpatrywane w szerokim kontekście, określanym też jako gospodarka łowiecka. Obejmuje ona: hodowlę i ochronę zwierzyny oraz jej pozyskiwanie w drodze polowań lub odłowów, a następnie wprowadzenie do obrotu gospodarczego.
Urbanizacja - proces koncentracji ludności w punktach przestrzeni geograficznej, głównie na obszarach miejskich, określający także wzrost liczby ludności . Urbanizacja oznacza także przestrzenny rozwój miast oraz zmianę .

Klasztor ss. Bernardynek

Kościół przy klasztorze - pw. Najświętszej Maryi Panny Ostrobramskiej - Matki Miłosierdzia

W okresie międzywojennym dużą część mieszkańców Rudy stanowili ewangelicy (ok. 35%). W latach 20. rodzina Gnauków po stracie jedynego syna – studenta teologii postanowiła ofiarować plac pod budowę świątyni ewangelickiej. Kościół powstawał w latach 1928-1937 według projektu Tadeusza Bursche. Jego patronem został Gustaw Adolf (takie imiona nosił też zmarły syn fundatorów). Po II wojnie światowej, gdy większość z tutejszych Niemców opuściła miasto, kościół przekazany został katolikom i stał się filią parafii św. Józefa. W 1946 r. przekazano go ss. Bernardynkom, które w związku z powojennymi zmianami granic musiały opuścić Wilno. Obecnie siostry Bernardynki zajmują się wypiekiem opłatków i prowadzeniem przedszkola.

Biżuteria (fr. bijouterie, od bijou - klejnot) – drobny przedmiot złotniczy i jubilerski służący do ozdoby ciała i stroju, zazwyczaj z metali i kamieni szlachetnych i ozdobnych.
I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

W klasztorze znajduje się namalowana przez matkę przełożoną (Franciszkę Wierzbicką) kopia obrazu Matki Boskiej Ostrobramskiej. Stworzona została bezpośrednio z oryginału w 1927, za pozwoleniem odrestaurowującego obraz prof. Jana Rutkowskiego i arcybiskupa Romualda Jałbrzykowskiego. Początkowo umieszczona była w wileńskim kościele pw. św. Michała. W postaci rolowanej matka Franciszka przeniosła swój obraz do swojej siostry do Krakowa, na cały okres wojny. W 1946 siostry wileńskie przywiozły go do Rudy. 4 maja 2005 dokonano koronacji obrazu.

Litzmannstadt – nazwa nadana 11 kwietnia 1940 okupowanej Łodzi rozkazem Adolfa Hitlera. W uroczystości nadania nowej nazwy uczestniczył gauleiter Kraju Warty Arthur Greiser. Ulicę Piotrkowską nazwano Adolf-Hitler-Straße.
Ewangelicy – nazwą tą od XVI wieku określa się w Polsce protestantów z najstarszych Kościołów Reformacji, czyli luteran, kalwinów oraz, od kilkunastu lat, metodystów.

Okres okupacji niemieckiej

9 września 1939 Ruda została bez walki zajęta przez wojska niemieckie. Nazwę miasta zmieniono na Erzhausen (Litzmannstadt-Erzhausen), zaś samo miasto z dniem 1 kwietnia 1940 włączono w administracyjne granice Łodzi (Lodsch), od 11 kwietnia tego roku urzędowo nazwanej Litzmannstadt. Komisarzem zarządzającym miastem został Alfons Mees.

System Informacji Miejskiej w Łodzi – łódzki system informacji wizualnej, wdrażany w mieście od 2005, oparty na czerwono-niebieskich i czerwono-brązowych (na terenach o cennych turystycznie walorach) tablicach, zawierających nazwę ulicy i obszaru miasta oraz numerację porządkową nieruchomości. System ten systematycznie zastępuje dwa poprzednie systemy, oparte na tabliczkach w kolorach piaskowym i amarantowym.
Nestlé, Société des Produits Nestlé S.A. - korporacja o zasięgu globalnym założona w 1866 roku przez szwajcarskiego farmaceutę Henriego Nestlé. Główna siedziba firmy mieści się w Vevey. Nestlé jest największą firmą światową z branży spożywczej z obrotami rzędu 100 mld franków szwajcarskich rocznie oraz największym producentem żywności na świecie. Działa w ponad 80 krajach, sprzedając swoje produkty pod postacią ponad 8000 marek (w Polsce dostępnych jest 600 produktów). Bezpośrednio zatrudnia 275 tys. osób, a pośrednio około 1 200 tys. Spółka publiczna notowana na szwajcarskiej giełdzie virt-x, jej ADR-y notowane są w USA na rynku over-the-counter. W Polsce rozpoczęła działalność w roku 1993, wprowadzając kawę rozpuszczalną Nescafé oraz kakao Nesquik.

Podczas II wojny światowej w części miasta zwanej obecnie Chachułami (ul. Odrzańska 39 – 49 i Zuchów 4 i 6) istniał od lipca 1941 obóz dla jeńców rosyjskich - Kriegsgefangenenlager 2 der Luftwaffe, na co istnieje wiele dowodów – pozostałości po nim to m.in. groby jeńców, różne budynki – np. siedziba komendanta, czy baraki mieszkalne. Obóz zorganizowany był i nadzorowany przez Luftwaffe, zaś jeńcy (głównie mechanicy) pracowali na pobliskim lotnisku Lublinek przy remoncie i naprawach samolotów oraz "wypożyczani" byli do łódzkich zakładów zbrojeniowych. W styczniu 1945 około 120 jeńców zostało przejętych wraz z dokumentacją obozu przez armię sowiecką, po czym ślad po nich zaginął.

Park im. 1 Maja, Stawy Stefańskiego - mieszczą się w Łodzi w dzielnicy Łódź Górna, na terenie Rudy Pabianickiej, pomiędzy ulicami Rudzką, Farną, Patriotyczną i Głębinową.
Rzgów – miasto w Polsce, położone w województwie łódzkim, w powiecie łódzkim wschodnim, w gminie Rzgów, nad rzeką Ner, wchodzi w skład aglomeracji łódzkiej.

Nowa administracja wykorzystała istniejące zabudowania i w latach 1945 – 1946 przetrzymywano tutaj jeńców niemieckich. W bieżącym roku (2008) czynione są przez Polsko-Niemiecką Fundację "Pamięć" starania o ekshumację szczątków żołnierzy niemieckich, którzy zmarli w obozie. Szczątki te będą przewiezione do Siemianowic Śląskich i pogrzebane na tamtejszym cmentarzu.

Luftwaffe (pol. broń powietrzna) - Niemieckie Siły Powietrzne III Rzeszy (1933-1945), powołane 26 lutego 1935 roku rozkazem Hitlera, również oficjalna nazwa powojennych sił powietrznych Republiki Federalnej Niemiec aż do dzisiaj.
Rzeka – naturalny, powierzchniowy ciek wodny płynący w wyżłobionym przez erozję rzeczną korycie, okresowo zalewający dolinę rzeczną. W Polsce przyjmuje się, że rzekę stanowi ciek wodny o powierzchni dorzecza powyżej 100 km².

Tajemnica rudzkich lochów

31 maja 1996 r. dziennikarze popularnej łódzkiej gazety "Express Ilustrowany" po anonimowym telefonie o zasypywaniu wejść pod ziemię przy starej restauracji "Lotnicza" (ul. Pabianicka 167/169) odkryli wejście do tunelu pod ziemią. O tunelach mieszkańcy okolicy wiedzieli, ale nie było to rozpowszechnione.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.
Łódź Chojny – stacja kolejowa w Łodzi, położona na południe od centrum miasta, na trasie linii kolejowej D540, pomiędzy dworcami Łódź Kaliska i Łódź Widzew.

Przy prowadzeniu dalszych badań pomogli świadkowie. Jeden z nich, Stanisław Sudra, twierdzi, że za "Lotniczą" podczas niemieckiej okupacji był komisariat schutzpolizei i gestapo, bito i przetrzymywano tam ludzi z Rudy i okolic, a pod lotniskiem Lublinek znajdowały się betonowe schrony. Wszyscy świadkowie byli zgodni, że pod placem przy ul. Pabianickiej znajdował się nieznanego przeznaczenia obiekt wojskowy.

Władysław Ziółek (ur. 22 czerwca 1935 w Komornikach) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor prawa kanonicznego, biskup pomocniczy łódzki w latach 1980–1986, biskup diecezjalny łódzki od 1986 (w latach 1992–2004 arcybiskup, od 2004 arcybiskup metropolita).
Romuald Jałbrzykowski (ur. 7 lutego 1876 we wsi Łętowo-Dąb, zm. 19 czerwca 1955 w Białymstoku) - polski duchowny katolicki, w latach 1925-1926 biskup ordynariusz łomżyński, w latach 1926-1955 arcybiskup metropolita wileński.

Tunele miałyby prowadzić w stronę lotniska Lublinek – ok. 2,5 km i w stronę ul. Joanny, gdzie również odnaleziono wejścia do lochów. Możliwe, że miały związek z istniejącym w Rudzie obozem jenieckim. W labiryncie został odnaleziony m.in. zagadkowy rysunek, najprawdopodobniej jakiegoś pomieszczenia o dziwo zgodny z sugestiami badaczy, sporządzony został albo w czasie praktycznego używania tunelu, albo podczas wędrówki po lochach kilkadziesiąt lat temu.

Maj – piąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Nazwa miesiąca pochodzi od łacińskiej nazwy Maius (zobacz: kalendarz rzymski).
Obraz Matki Boskiej Ostrobramskiej, (lit. Aušros Vartų Dievo Motina, biał. Маці Божая Вастрабрамская), Matka Boska Miłosierdzia, Królowa Korony Polskiej) – wizerunek Matki Boskiej, prawdopodobnie z XVII wieku, znajdujący się w kaplicy ostrobramskiej w Wilnie. Przez wiernych uważany za cudowny. Jest jednym z symboli chrześcijaństwa w Polsce i na Litwie.

Na terenie zakładów "Alba" odnaleziono również tzw. "schron szczelinowy" – nie wiadomo do czego służył – podczas wojny na terenach dzisiejszej "Alby" zakłady miał Adolf Horak. Zostały sporządzone plany lochów.

Gazeta Express Ilustrowany i Łódzki Klub Odkrywców "Penetrator" rozpoczęli dokładniejsze badania. Wiele hipotez zostało odrzuconych. Prawdopodobne jest to, że w tunelach istniał podziemny szpital dla lotników Luftwaffe. Miałby być on medycznym zapleczem lotniska na Lublinku. Odtworzone zostały rozmiary i funkcjonalny układ szpitala.

Burżuazja (z fr. bourgeoisie - mieszkańcy miast) – pierwotnie synonim mieszczaństwa, następnie ogółu przedsiębiorców i osób zamożnych. Od końca XV wieku jest to określenie górnych, zamożnych warstw mieszczaństwa. Burżuazji przypisuje się swoisty styl życia: model rodziny, upodobania, hierarchię wartości, itp.
Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

"Kompleks szpitalny o powierzchni 525 m² i kubaturze ok. 1600 m³ składał się z trzech sal. Uzupełniały go dwa lub trzy pomieszczenia pomocnicze. Połączenie z powierzchnią zapewniały 3 schodowe wejścia i poruszająca się w szybie winda. Pozostałości wydajnej pompy wodnej, liczne otwory wentylacyjne oraz kantyna z magazynem, mówią o samowystarczalności lochów na wypadek odcięcia od zaopatrzenia na dłuższy czas."

Rzeka Ner w Rudzie

Kościół pw. św. Józefa

Fragment Rudzkiej Góry

Tor saneczkowy

PRL

W dniu 18 i nocą z 18/19 stycznia 1945 artyleria radziecka ostrzeliwała rejon szosy pabianickiej, zaś myśliwce sowieckie ostrzeliwały podążające w kierunku Łasku pojazdy ewakuujących się niemieckich mieszkańców Łodzi i okolic, zabijając wiele osób. Przed południem, 19 stycznia, wojska sowieckie weszły do Rudy ul. Rudzką od Rzgowa i Pabianicką od strony Ksawerowa. Na krótko Ruda Pabianicka odzyskała status samodzielnego miasta, by 13 lutego 1946 zostać ponownie przyłączoną do Łodzi , początkowo w składzie dzielnicy "Południe", w latach 1954-1959 jako dzielnica "Ruda", zaś od 1960 wraz z Rokiciem i Chojnami utworzyła w mieście Łodzi dzielnicę "Górna".

Jan Rutkowski (ur. 10 maja 1881 w Miechowicach, zm. 17 marca 1940 w Warszawie) – konserwator dzieł sztuki, artysta malarz, profesor, syn Michała Rutkowskiego i Katarzyny z d. Skibińskiej.
Prawa miejskie - zbiór praw dotyczący mieszkańców miasta, szczególnie istotny w średniowieczu, gdyż wyjmował mieszczan spod jurysdykcji prawa ziemskiego (tzw. prawo dworskie).

Dysponując rozległymi terenami leśnymi lasu Popioły i stawów Stefańskiego, które weszły w skład Parku 1 Maja, Ruda stała się znaczącym miejscem rekreacji na powojennej mapie Łodzi, tym bardziej że po roku 1946 park i stawy zostały upaństwowione i udostępnione dla każdego bez pobierania opłaty za wstęp. Powierzchnia stawu została znacznie powiększona, utworzono osadnik, uporządkowano koryto Neru w obrębie głównego stawu i pogłębiono go.

Stanisław Kazimierz Zdzitowiecki (ur. 15 lutego 1854 w Barczkowicach, zm. 11 lutego 1927 we Włocławku) – polski duchowny katolicki, biskup kujawsko-kaliski (1902–1925) i włocławski (1925–1927).
Ordnungspolizei (w skrócie OrPo, pol. Policja Porządkowa) - formacja istniejąca w Niemczech w latach 1936-1945, podporządkowana bezpośrednio Heinrichowi Himmlerowi, zwierzchnikowi policji w Niemczech (niem. Chef der Deutschen Polizei). Na czele OrPo stał komendant główny (niem. Chef der Ordnungspolizei), zaś centralą OrPo był Główny Urząd Policji Porządkowej (niem. Hauptamt Ordungspolizei).

Dawniej w Rudzie Pabianickiej istniały również korty tenisowe, basen i miejsce rozgrywania wyścigów konnych. Na Rudzkiej Górze w latach 70. powstała skocznia narciarska. Spod kościoła pw. św. Józefa przez wiele lat w okresie komunizmu wyruszała Piesza Pielgrzymka Łódzka na Jasną Górę. Przy kościele-filii Parafii pw. św. Józefa – pw. Matki Bożej Miłosierdzia rektorem był przez 20 lat obecny arcybiskup Metropolita Łódzki Władysław Ziółek. Jako młody ksiądz odprawiał tam msze święte.

Łódź Kaliska - największy dworzec kolejowy i stacja kolejowa Łodzi, położony na zachód od centrum miasta. Według klasyfikacji PKP ma kategorię B. Dworzec posiada w sumie 6 peronów, które są częściowo zadaszone szklanymi wiatami na peronach.
Bernardyni - zwyczajowa nazwa Zakonu Braci Mniejszych gałęzi obserwanckiej, używana na ziemiach przedrozbiorowej Polski. Oficjalna nazwa brzmi obecnie: Prowincja Niepokalanego Poczęcia NMP Zakonu Braci Mniejszych w Polsce, OO. Bernardyni.

Czasy III RP

W 1992 powstała kolejna parafia rzymskokatolicka – pw. Najświętszego Imienia Maryi. Erygowano ją 1 września. Początkowo msze odbywały się w tymczasowo adaptowanym dawnym kinie Muza (ul. Pabianicka 173). W lipcu 1996 wybudowano nową kaplicę, poświęconą 15 września 1996 przez Władysława Ziółka. Obszar parafii obejmuje część Rudy, leżącą na zachód od ulicy Pabianickiej i na południe od rzeki Olechówki. Obszary Rudy na północ od rzeki Olechówki należą do parafii św. Franciszka z Asyżu z kościołem, wybudowanym w latach 1929-1932 przy ul. Przyszkole 2, wówczas w granicach miasta Łodzi.

Ner, rzeka w środkowej Polsce, na Wysoczyźnie Łaskiej i w Kotlinie Kolskiej, prawy dopływ środkowej Warty. W dolnym odcinku pradolinnym dawniej zabagnione dno doliny jest obecnie uregulowane i użytkowane pod łąki. Maksymalna rozpiętość wahań stanów wody w dolnym biegu - 3,5 m. Mocno zanieczyszczona.
Ulica Pabianicka w Łodzi – stanowi trasę wylotową z Łodzi w kierunku Pabianic. Położona w dzielnicy Górna. Rozpoczyna się na placu Niepodległości, a kończy na granicy Łodzi przechodząc wcześniej w drogę krajową nr 14. Dla osób przejeżdżających przez Łódź jest trasą wylotową na Wrocław i Jelenią Górę. Posiada 332 numery.

Od 1997 działa też Towarzystwo Przyjaciół Rudy Pabianickiej, jako część Towarzystwa Przyjaciół Łodzi.

W północnej części Rudy wyróżnia się nowe osiedle mieszkaniowe Ruda Beczkowa (od nazwy ul. Beczkowej). Wciąż budowane są tam nowe bloki. W okolicach dawnego miejsca wyścigów konnych powstało rozrastające się osiedle willowe, które zamieszkuje m.in. były Prezes Rady Ministrów Marek Belka.

Na terenie dzielnicy prowadzone były badania archeologiczne nad osadnictwem kultury trzcinieckiej i wczesnej fazy kultury łużyckiej w aglomeracji łódzkiej. We wrześniu 2004 r. w ramach "Europejskich Dni Dziedzictwa" odbył się program "Rudzkie Fascynacje – Zabytki architektury drewnianej oraz tradycje wypoczynku Łodzian z początków XX w. zobrazowane historią Rudy Pabianickiej", gdzie można było m.in. poznać historię Rudy. Organizowane są także wystawy na temat rudzkich zabytków.

Biblioteka (od greckiego βιβλιοθήκη bibliotheke; βιβλίον biblion – książka) – instytucja społeczna, która gromadzi, przechowuje i udostępnia materiały biblioteczne oraz informuje o materiałach bibliotecznych (swoich i obcych). W innym znaczeniu jest to też nazwa samego budynku, pomieszczenia lub mebla zawierającego zbiory biblioteczne.
Kazimierz Tomczak (ur. 17 lutego 1883 w Besiekierach, zm. 21 października 1967 w Łodzi) – polski biskup rzymskokatolicki, pierwszy biskup pomocniczy łódzki w latach 1927–1967.

Sport i rekreacja rozwija się w innym kierunku niż niegdyś – m.in. uruchomiono 600-metrowy tor saneczkowy na Rudzkiej Górze, przy restauracji Bacówka u Józka. W Rudzie cały czas istnieje klub sportowy RKS, z halą i stadionem piłkarsko-lekkoatletycznym.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)