Rudawa - województwo małopolskie - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy wsi w województwie małopolskim w Polsce. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa "Rudawa".

Położenie Rudawy na terenie Wolnego Miasta Kraków (1815-1846)

Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Rudawie

Dworzec kolejowy w Rudawie

Most na rzece Rudawa

Widok na Rudawę z południowego wschodu

Rudawa – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Zabierzów, 19 km na zachód od centrum Krakowa i 12 km od jego granic. Przez Rudawę przebiega linia kolejowa Kraków – Katowice 133 (ze stacją kolejową Rudawa) oraz droga krajowa 79 (na południowym krańcu wsi – przysiółek Werbownia).

Park Krajobrazowy "Dolinki Krakowskie" – zajmuje powierzchnię 19777 ha, w tym 15372 ha znajduje się w województwie małopolskim i 4365 ha w województwie śląskim. Składa się z jarowych dolin położonych na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Ściślej zajmuje obszar Wyżyny Olkuskiej i ciągnie się aż do Rowu Krzeszowickiego. Należy do Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych. Usłany jest potokami i licznymi dolinami z formami rzeźby krasowej.
Tenczyński Park Krajobrazowy – park krajobrazowy – położony na zachód od Krakowa w województwie małopolskim. Wchodzi w skład Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych.

W latach 1973-1976 miejscowość była siedzibą gminy Rudawa. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie krakowskim.

Historia i zabytki

Nazwa wsi pochodzi od bagien i moczarów (tzw. rudawy) albo od rudy żelaznej, którą prawdopodobnie tu wydobywano przed wiekami. Dlatego też nazwa rzek płynących przez miejscowość: Rudawa i Rudawka. Nazwy rudawa stosowano również mówiąc o wzniesieniu obfitującym w rudę żelazną.

Dawna wieś kapituły krakowskiej, pierwsze wzmianki pochodzą z 1185. W 1436 Władysław Jagiełło nadał wsi prawa miejskie magdeburskie. Kościół parafialny z prezbiterium ceglanym, gotyckim sprzed 1300 i kostnicą z 1783. W pobliżu zabytkowy cmentarz, a na nim pomnik na zbiorowej mogile ofiar pacyfikacji pobliskich Radwanowic, mogiła żołnierzy z września 1939, powstańca z 1830 – gen. Benedykta Zielonki.

Adam Nawałka (ur. 23 października 1957 w Krakowie) – polski piłkarz, grający na pozycji pomocnika, reprezentant Polski, uczestnik Mistrzostw Świata 1978 w Argentynie; 23 grudnia 2009 podpisał kontrakt trenerski z Górnikiem Zabrze – obowiązki objął 1 stycznia 2010. Mieszka w Rudawie.
Radwanowice – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Zabierzów na krawędzi Rowu Krzeszowickiego. Znajduje się na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

W 1789 wieś zamieszkiwało 428 osób, w tym 7 Żydów, w 1852 liczba mieszkańców wzrosła do 542. W 1910 w Rudawie żyło 714 osób. W XIX w. we wsi działały dwa niewielkie tartaki.

Przy stacji kolejowej dzielnica willowa z okresu XIX/XX w, np.: dom z wieżyczką z 1896 Antoniny Domańskiej, mieszkał w nim w sierpniu 1908 Henryk Sienkiewicz pisał niektóre nowele i kilka rozdziałów powieści Wiry. Pisarzowi codziennie rano przynosił wówczas świeże mleko lubiany przez niego miejscowy chłopiec Staś Tarkowski. Jego imię i nazwisko otrzymał później główny bohater W pustyni i w puszczy. 6 sierpnia 1908 H. Sienkiewicz wpisał się do parafialnej księgi pamiątkowej. Willa ta została zbudowana dla prof. S. Domańskiego i jego żony Antoniny willi z wieżyczką według projektu arch. Tomasza Prylińskiego. Antonina Domańska zasłynęła jako autorka powieści Historia żółtej ciżemki.

Rudawa – rzeka w województwie małopolskim, lewy dopływ Wisły, do której uchodzi w 75,4 km biegu Wisły, na Bulwarze Rodła. Powstaje z połączenia Krzeszówki i Rudawki, wypływających z Wyżyny Olkuskiej, następnie płynie przez Rów Krzeszowicki, przedziera się przez Garb Tenczyński i uchodzi w Krakowie między Półwsiem Zwierzynieckim a Zwierzyńcem koło klasztoru Norbertanek.
Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (341.3) nazywana również Jurą Krakowską i Jurą Polską to wschodnia część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, o długości ok. 80 km, która rozciąga się od Krakowa po Częstochowę gdzie pas wzgórz wznosi się od 300-515 m n.p.m. Pomiędzy Częstochową a Wieluniem nie ma już wzgórz tej wysokości, pomimo tego niekiedy używa się nazwy: Wyżyna Krakowsko-Wieluńska.

W latach 1912-1914 w Rudawie przebywał znany historyk Stanisław Smolka, mieszkający w pobliskich Niegoszowicach. Był on twórcą tzw. krakowskiej szkoły historycznej. Był również profesorem UJ, historykiem-mediewistą, doradcą Sienkiewicza przy pisaniu "Krzyżaków". Smolka mieszkał od 1910 w znajdującym się opodal domu Heleny Rusockiej. Bywał też w Rudawie Stanisław Wyspiański goszcząc często u Antoniego Procajłowicza (1876-1949), malarza i grafika, który zajmował stojący bliżej torów kolejowych dom z portykiem. W okresie międzywojennym na rzece Rudawka (w zachodniej części wsi), wykopano kanał przeciwpowodziowy (obecnie jest on nieczynny – osuszony).

Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Województwo zajmuje powierzchnię 15 108 km² i jest jednym z mniejszych regionów Polski (12 miejsce w kraju). Pod względem liczby mieszkańców (3 mln 287 tys. osób) województwo znajduje się na 4 miejscu w Polsce. Gęstość zaludnienia jest tu jedną z najwyższych w kraju (małopolskie – 217 osób/km², średnia krajowa – 122 osób/km²).
Rzeczpospolita Krakowska, Wolne Miasto Kraków, Rzeczpospolita Krakowska Wolna, Niepodległa i Ściśle Neutralna[1] (1815-1846) – państwo utworzone na kongresie wiedeńskim, pozostające pod kontrolą trzech państw sąsiednich: Imperium Rosyjskiego, Królestwa Prus i Cesarstwa Austrii. Państwo to zostało utworzone 18 października 1815 r. z południowego skrawka Księstwa Warszawskiego i było pół-demokratyczną republiką konstytucyjną opartą na Kodeksie Napoleona i własnej konstytucji.

W czasie II wojny światowej w 1939 spłonęły 22 domy, a 1 sierpnia 1944 na terenie Rudawy i najbliższych okolic powstał jeden z największych hitlerowskich punktów oporu tzw: B-1 Stützpunkt Rudawa z 24 zachowanymi do dziś schronami. Większość znajduje się na prywatnych posesjach (na niektórych stoją bloki, domy i garaże). W 1946 wieś zamieszkiwało 1055 osób. W latach 60-90 XX w. na terenie miejscowości znajdowały się stanowiska archeologiczne z licznymi znaleziskami. M.in. na rozległym cyplu położonym między Rudawką a rzeką Rudawą odkryto fragmenty naczynia ceramiki wstęgowej rytej oraz narzędzie pochodzące z epoki neolitu.

Krzyżacy – powieść historyczna Henryka Sienkiewicza, która ukazała się po raz pierwszy w czasopiśmie "Tygodnik Ilustrowany" w latach 1897-1900, a w postaci książkowej w roku 1900. Akcja utworu toczy się najprawdopodobniej od 1399 (rok śmierci Królowej Jadwigi) do 1410 (bitwa pod Grunwaldem).
Motocross (oznaczany też skrótami MotoX, MX i cross ) – forma wyścigów motocyklowych rozgrywana na specjalnych torach do tego przystosowanych. Tory motocrossowe usypane są zazwyczaj z piasku, gliny lub błota. W wyścigu motocrossowym przeważnie bierze udział 40 zawodników. Wyścig w mistrzostwach świata trwa 30 minut + 2 okrążenia. Długość wyścigu zależy od rangi zawodów. Zawodnicy ścigają się na specjalnie przeznaczonych do tych wyścigów motocyklach o pojemnościach od 50cm³ do 525cm³.

W 1995 odbywało się 40-lecie istnienia klubu sportowego Orlęta z udziałem radiowego programu Lata z radiem. W 1991 piroman z Rudawy spalił w miejscowości i okolicy kilkanaście zabudowań. W 2005 odbył się I Półmaraton (odbywa się corocznie w czerwcu). W 2007 odbył się I Piknik Forteczny Rudawa (odbywa się corocznie).

Linia kolejowa nr 133 – linia łącząca stację Dąbrowa Górnicza Ząbkowice ze stacją Kraków Główny, przebiega przez województwa: śląskie i małopolskie. Linia ta wchodzi w skład międzynarodowej linii kolejowej E 30.
Bagno – obszar o utrzymującym się nadmiernym nawilgoceniu, porośnięty przez roślinność przystosowaną do specyficznych warunków związanych z dużym nawilgoceniem. Bagna bardzo często tworzą się w zagłębieniach terenu we wszystkich strefach klimatycznych świata. Największe przestrzenie zajmują jednak na obszarach pokrytych wieczną zmarzliną (Syberia, północna Kanada) i w strefie równikowej. Poza tym tworzą się w dolinach i deltach dużych rzek, na pojezierzach, na płaskich obszarach bezodpływowych, w nieckach krasowych, w odciętych zatokach morskich i nad brzegami mórz i oceanów. W bagnach w wyniku procesów utleniania związków organicznych tworzy się torf.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)