Rusałka - Dvořák - Polski Serwis Naukowy

Plakat informujący o premierze Rusałki w Pradze, 31 marca 1901

Rusałka (cs. Rusalka) czeska opera w trzech aktach skomponowana przez Antonína Dworzaka w 1900, wystawiona po raz pierwszy w roku 1901. Czeskie Libretto napisał Jaroslav Kvapil. Rusałki to w mitologii słowiańskiej demoniczne istoty zamieszkujące lasy, pola i zbiorniki wodne. Jest najbardziej znaną operą Dworzaka i swoistym kamieniem milowym czeskiej twórczości operowej.

Jaroslav Kvapil (ur. 25 września 1868 w Chudenicach, zm. 10 stycznia 1950 w Pradze), czeski reżyser, dramatopisarz i poeta; mąż aktorki Hany Kvapilovej.
Fagot (z wł. "faggio" – buk, instrument bowiem jest zawsze wykonany z drewna, twardego, np. bukowego) – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych z podwójnym stroikiem. Do tej samej rodziny należą także obój, rożek angielski i kontrafagot, który transponuje oktawę niżej od fagotu. Istnieją dwie odmiany fagotu: niemiecka (hecklowska) i francuska. Różnią się one brzmieniem i mechanizmem, a także wysokością (niemiecki ma 130 cm, zaś francuski 150 cm). Skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od B1 do f²(jednak górny dźwięk zależy głównie od umiejętności grającego i można uzyskać wyższe). Instrument składa się z sześciu części: stroika , esu, skrzydła, stopy, rury basowej oraz czary głosowej. Tworzą one kanał o długości ponad 2,4 m. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane i zamykane są klapami (tylko 5 – e,d,c,h,a – bezpośrednio palcami). Stroik umieszczony u wylotu rurki składa się z dwóch płytek wykonanych z trawy o nazwie arundo trzcinowate (łac. Arundo donax) złożonych ze sobą. Uderzając w nie językiem i jednocześnie dmuchając grający wydobywa dźwięk.Przy takim samym układzie klap,a różnej sile nacisku na stroik można czasami wydobyć różne dźwięki. Korpus instrumentu tradycyjnie wykonywany jest z drewna, najczęściej z klonu. Drewno na fagot musi "leżakować" od dziesięciu do nawet stu pięćdziesięciu lat. Instrument charakteryzuje się głębokim, melancholijnym i bardzo naturalnym brzmieniem. Fagot jest większy niż obój i rożek angielski, brzmi niżej. Nie jest instrumentem transponującym. Wykorzystywany jest w orkiestrze kameralnej, symfonicznej, jako instrument solowy, w jazzie oraz w różnego typu zespołach instrumentalnych.

Historia

Jezioro Rusałki we wsi Vysoká u Příbramě.

Libretto Kvapila powstawało do roku 1899 zanim doszło do pierwszego spotkania z Dworzakiem. Treść oparta została na baśniach Karela J. Erbena i Boženy Němcovéj; zawierała także elementy Małej Syrenki Hansa Christiana Andersena oraz Ondyny Friedricha de la Motte Fouquéa. Dworzak był zawsze zainteresowany twórczością Erbena, pracę nad operą rozpoczął 22 kwietnia 1900, skończył przed końcem listopada tego samego roku.

Božena Němcová, z domu Barbora Novotná, później Barbora Panklová (ur. 4 lutego 1820, Wiedeń - zm. 21 stycznia 1862, Praga) była czeską pisarką. Jest uważana za prekursorkę nowej czeskiej prozy. Nazwisko Panklová zyskała w lecie 1820 roku, po tym jak jej matka Teresa Novotná wyszła za Johanna Pankla.
Harfa − instrument strunowy szarpany (chordofon) w kształcie stylizowanego trójkąta, jeden z najstarszych instrumentów muzycznych, wywodzący sie z łuku muzycznego. W starożytności spotykana była również w kształcie łuku. Harfa była znana już w Azji Mniejszej około 5000 lat temu. Znana była również w kulturze w starożytnej Mezopotamii (tzw. harfa z Ur). Mówi się, że biblijny król Dawid śpiewał psalmy akompaniując sobie na harfie kinnor, która w rzeczywistości jednak nazywana jest harfą błędnie, będąc odmianą liry. Instrumenty przypominające harfę znaleźć można w wielu kulturach. Harfę przypomina np. chiński instrument strunowy o nazwie konghou.

Uwiecznił w operze leśne jeziorko zwane Jeziorem Rusałki, które znajdowało się w miejscowości Vysoká u Příbramě w majątku Wacława Roberta Kounica (Wenzel Robert von Kaunitz), szwagra Dworzaka. Dworzak spędził w tym majątku kilka szczęśliwych lat. W okresie powojennym w pałacyku Kounica zostało utworzone muzeum im. Antonina Dworzaka.

Kontrafagot – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych. Należy do grupy instrumentów z podwójnym trzcinowym stroikiem. Do tej samej rodziny należą także obój, rożek angielski i jego wersja o wyższym stroju fagot. Skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od B2 do f. Notacja dla kontrafagotu jest w kluczu basowym z transpozycją o oktawę w dół. Instrument składa się z długiej, prawie pięciometrowej, podłużnej rury, poczwórnie złożonej. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane są klapami. Kontrafagot jest używany najczęściej jako wzmocnienie oktawowe basów. Powolne rozbrzmiewanie słupa powietrza powoduje ograniczenie w wykonywaniu drobnych wartości. Akustyka i pochodzenie instrumentu jest podobne jak innych z tej rodziny – zobacz obój. Kontrafagot jest instrumentem dętym o najniższym stroju w składzie orkiestry symfonicznej. Odpowiednikiem smyczkowym pod względem wysokości stroju jest (w przybliżeniu) kontrabas orkiestrowy. Do czasów współczesnych kontrafagot nie był postrzegany jako instrument solowy. Dopiero w XX wieku powstało szereg kompozycji na ten instrument.
Klarnet (klarynet, wł. clarinetto) – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych z pojedynczym stroikiem. Do tej samej rodziny należą także saksofony.

Rusałka po raz pierwszy wystawiona została w Pradze 31 marca 1901 z Růženą Maturovą w roli głównej. Opera przyjęta została z ogromnym uznaniem zarówno w samych Czechach jak i za granicą.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Hans Christian Andersen ?/i (ur. 2 kwietnia 1805 w Odense, zm. 4 sierpnia 1875 w Rolighed koło Kopenhagi) – duński pisarz i poeta, najbardziej znany ze swej twórczości baśniopisarskiej.

Antonín Dvořák, właśc. Antonín Leopold Dvořák, czyt. Antonin Dworzak (ur. 8 września 1841 w Nelahozeves, zm. 1 maja 1904 w Pradze) – czeski kompozytor i dyrygent okresu romantyzmu.

Flet – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów wargowych. Zazwyczaj ma postać cienkiej, pustej w środku rurki (istnieją również flety o innych kształtach, np. okaryna).

Obój – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych. Obój należy do grupy instrumentów z podwójnym trzcinowym stroikiem. Do tej samej rodziny należą także rożek angielski, fagot i kontrafagot. Powszechnie skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od b do g3, rzadziej do a3. Osiągnięcie wysokości dźwięków wyższych ( do c4) wymaga dużych umiejętności grającego. Instrument to podłużna rura, lekko stożkowa, zakończona lejkowatym rozszerzeniem. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane i zamykane są klapami. W instrument dmie się za pośrednictwem cienkiej, metalowej rurki (otoczonej korkiem, na którą nawija się podwójną trzcinkę) ze stosunkowo dużym ciśnieniem, a jednocześnie niewielką ilością powietrza. Stroik umieszczony u wylotu rurki, składa się z dwóch listków wykonanych z trzciny o nazwie Arundo donax – i złożonych ze sobą. Powietrze przepływając pomiędzy nimi wywołuje ich wibrację, drganie. Korpus instrumentu tradycyjnie wykonywany jest z drewna, najczęściej afrykańskiego blackwoodu (Dalbergia melanoxylon), istnieją także egzemplarze wykonane z drewna rosewood (Dalbergia nigra). Standardowa długość instrumentu wynosi ok. 60 cm. Obój charakteryzuje się melancholijnym, śpiewnym i dość przenikliwym brzmieniem co predestynuje go do roli instrumentu solowego. Świetnie sprawdza się także w muzyce filmowej.

Trąbka – Instrument dęty blaszany. Najpopularniejszy z tej grupy instrumentów, do których należą także: róg (waltornia), puzon, tuba i wiele innych. Trąbka jest instrumentem transponującym - jej najpopularniejszym strojem jest B, lecz występują także trąbki C, Es, D, F lub A. Jest to związane z tradycją pochodzącą jeszcze z czasów, w których instrumenty dęte blaszane bez systemu wentyli wydawały tylko szereg tonów naturalnych - dlatego też występowały różne odmiany instrumentu, przeznaczone do grania w różnych tonacjach (z niewielką ilością znaków przykluczowych). Trąbka w stroju B przyjęła się z powodu swego optymalnego brzmienia i wymagań technicznych stawianych instrumentaliście w kwestii zadęcia. Skala instrumentu: (zakres dźwięków) – od fis małego do c³. Oprócz najbardziej popularnych odmian trąbki używane są:

Puzon — instrument dęty blaszany z grupy aerofonów ustnikowych, lub językowy głos organowy (najczęściej szesnastostopowy) umieszczany w sekcji puzonu, o silnie korzennej barwie. Do grupy areofonów ustnikowych należą także: róg (waltornia), trąbka, tuba i wiele innych.

Instrument smyczkowy – instrument muzyczny z grupy chordofonów strunowych, w których struna wprowadzana jest w stan wibracji za pomocą smyczka, przesuwanego po strunie – legato, detaché, lub uderzając w nią włosiem – spiccato. Inną metodą wydobycia dźwięku z instrumentu smyczkowego jest col legno - czyli uderzenie struny drzewcem smyczka lub pizzicato, czyli szarpniecie struny palcem oraz klang (pizzicato bartokowskie, pizzicato à la Bartók) – szarpnięcie struny tak silne, by uderzyła o gryf.