Ruy López de Villalobos - Polski Serwis Naukowy

Ruy López de Villalobos (ur.około 1500 – zm. na Molukach w 1544) był hiszpańskim podróżnikiem i odkrywcą, który wyruszył na Pacyfik z Meksyku (zwanego wówczas Nową Hiszpanią) dla ustanowienia stałego osadnictwa hiszpańskiego w Azji i który w roku 1543 dotarł do portugalskiej linii demarkacyjnej.

Ferdynand Magellan (port. Fernão de Magalhães, hiszp. Fernando de Magallanes; ur. wiosną 1480, zm. 27 kwietnia 1521) – żeglarz portugalski w służbie hiszpańskiej, odkrywca i morski podróżnik.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

López de Villalobos został wyznaczony w roku 1541 przez wicekróla Nowej Hiszpanii, Antonia Mendozę, pierwszego administratora kolonii hiszpańskiej w Nowym Świecie, na kierownika ekspedycji do "Islas del Poniente" (dzisiejszych Filipin). Jego flota złożona z sześciu statków z 370-400 ludźmi na pokładach wyruszyła z zachodnich wybrzeży Meksyku 25 października 1542 roku. 25 grudnia żeglarze dostrzegli kilka płaskich wysepek, które uznali za Los Reyes odkryte przez Saavedrę. Następnego dnia dostrzegli kolejne wyspy położone na 9° lub 10° szer. geogr. północnej, które nazwali "Corrales". Przy jednej z nich rzucili na kotwice, ale nie znalazłszy nic ciekawego pożeglowali dalej.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Wyspy Ogasawara (?) – należący do Japonii archipelag wulkanicznych wysp, leżących około 1930 km na południe od Tokio, pomiędzy wyspami Izu, a wyspami Kazan. Stanowią barierę oddzielającą Morze Filipińskie od Pacyfiku. Ogasawara dzielą się na trzy mniejsze zgrupowania wysp: Muko, Chichi i Haha. Pod względem administracyjnym do archipelagu zalicza się ponadto wyspy Kazan (na południe od Ogasawara) oraz pojedyncze wyspy Nishino-shima (na Morzu Filipińskim), Okino Tori-shima (na Morzu Filipińskim) oraz Minami Tori-shima (na Oceanie Spokojnym). Administracyjnie Ogasawara są traktowane jako jedna wieś i podobnie jak wyspy Izu są częścią Tokio, jako jego oddzielna subprefektura. Łącznie powierzchnia administracyjna wysp wynosi 73 km² zamieszkanych przez 2772 osoby.

6 stycznia 1543 na tej samej wysokości odkryli dziesięć niewielkich wysepek, które wydały im się tak piękne, że nazwali je "Los Jardines" (Ogrody). Zdaniem historyka Martina J. Noone'a był to prawdopodobnie atol Eniwetok. Pomiędzy Eniwetok i Ulithi, w sztormie jaki szalał od 6 do 23 stycznia, jeden z galeonów San Cristobal pilotowany przez Ginesa de Mafrę, członka wyprawy Magellana w latach 1519-1522, oddzielił się od flotylli, docierając do wyspy Mazaua, miejsca postoju Magellana w marcu-kwietniu 1521. Wyspa ta jest często mylnie identyfikowana z Limasawą leżącą na południe od Leyte.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Nowa Hiszpania (hiszp. Nueva España, ang. New Spain) nazwa nadana hiszpańskiej posiadłości kolonialnej w Północnej Ameryce w latach 1525-1821. Stolicą Nowej Hiszpanii było miasto Meksyk. Nowa Hiszpania rządzona była przez wicekrólów mianowanych przez królów Hiszpanii. Terytorium Nowej Hiszpanii zajmowało tereny od współczesnego Meksyku do Kostaryki jako granica południowa, a także tereny Stanów Zjednoczonych obejmujących stany Kalifornia, Nevada, Utah, Kolorado, Arizona, Nowy Meksyk oraz Teksas. Północna granica Nowej Hiszpanii została ustanowiona przez Traktat Adams-Onis w 1819. W 1821 roku, Hiszpania straciła większość terytorium, z wyjątkiem Kuby oraz Puerto Rico, kiedy uznała meksykańską wojnę o niepodległość.

29 lutego flota dotarła do zatoki Baganga Bay (nazwali ją Malaga) na wschodnich wybrzeżach Mindanao. López de Villalobos nadał Mindanao nazwę Caesaria Karoli na cześć króla Karola V, bowiem wyglądała majestatycznie. Flota stała tu przez 32 dni, a załogi cierpiały głód. 31 marca postanowiono wyruszyć na poszukiwanie wyspy Mazaua, pamiętnej z dobrego przyjęcia wyprawy Magellana, ale przeciwny wiatr z północy uniemożliwił okrętom posuwanie się naprzód. Po 10-dniowych wysiłkach żeglarze zrezygnowali i popłynęli na południe, do Sarangani. Tymczasem w pierwszym tygodniu lipca pojawił się, nie wiadomo skąd, San Cristobal wyładowany zapasami żywności z wyspy Mazaua. 4 sierpnia San Juan i San Cristobal udały się na Leyte. W trzy dni później pojawili się Portugalczycy z listem gubernatora Moluków, który domagał się wyjaśnień, co robi flota hiszpańska na jego terenie. López de Villalobos odpowiedział listem datowanym 9 sierpnia, że Hiszpanie są w prawie, bowiem linia demarkacyjna nie została przekroczona.

Filipiny, Republika Filipin (z ang. Philippines, Republic of the Philippines, z fil. Pilipinas, Republika ng Pilipinas) – państwo w południowo-wschodniej Azji, położone na archipelagu na Oceanie Spokojnym.

Moluki (Maluku; Wyspy Korzenne) − grupa wysp we wschodniej części Archipelagu Malajskiego, wchodząca w skład Indonezji. Otoczone są wodami mórz Banda, Seram, Moluckiego i Halmahera. Największe wyspy to Halmahera, Seram i Buru. Wnętrza wysp są górzyste, występują tu także czynne wulkany.

27 sierpnia San Juan, z Bernardo de la Torre jako kapitanem, wysłany został do Meksyku ze sprawozdaniem z dotychczasowych dokonań wyprawy. Torre popłynął na północny wschód wzdłuż archipelagu Marianów. Pomiędzy 24 a 27 stopniem szerokości geograficznej północnej zaobserwował dwie grupy niewielkich wysp - obecne archipelagi Kazan i Ogasawara. Wkrótce potem jednak dostał się w strefę sztormów i był zmuszony zawrócić.

Galeon – żaglowy okręt wojenny lub statek handlowy, cechujący się wysoką, zwężającą się ku górze nadbudówką rufową oraz galionem – figurą na dziobie okrętu, z reguły uzasadniającą jego nazwę. Okres dominacji galeonów przypadał na XVI–XVII w., choć funkcjonowały jeszcze w XVIII w.

Mindanao – druga co do wielkości wyspa Filipin, ustępuje jedynie wyspie Luzon. Położona w południowej części archipelagu. Dobrze rozwinięta linia brzegowa z licznymi półwyspami i zatokami. Wnętrze wyspy jest górzyste z najwyższym szczytem Filipin, wulkanem Apo (2965 m n.p.m.).

Villalobos opuścił Sarranggani by udać się ze swymi ostatnimi dwoma okrętami na Leyte, ale i tym razem plany pokrzyżowały przeciwne wiatry. San Juan i San Cristobal w kwietniu 1544 dotarły do wyspy Samar, gdzie nadano całemu archipelagowi nazwę Las Islas Felipinas na cześć króla Filipa II. Atakowany przez nieprzyjaznych krajowców, trapiony głodem i postradawszy przedostatni okręt, López de Villalobos zmuszony został do porzucenia swych osad na wyspach i zakończenia ekspedycji. Wraz z pozostałą załogą udał się na Moluki, gdzie zostali uwięzieni przez Portugalczyków.

Kazan Rettō (jap. 火山列島, Kazan Rettō?, hist. Volcano Islands) - należący do Japonii archipelag wulkanicznych wysp, leżących około 2000 km na południe od Tokio, pomiędzy wyspami Ogasawara a Marianami. Stanowią barierę oddzielającą Morze Filipińskie od Pacyfiku. Pod względem administracyjnym wyspy są częścią Tokio, jako jego oddzielna subprefektura Ogasawara.

Portugalia, Republika Portugalska (port. República Portuguesa) – państwo europejskie położone w zachodniej części Europy Południowej na południowym zachodzie Półwyspu Iberyjskiego. Jest najdalej wysuniętym na zachód państwem Europy, od północy i wschodu graniczy z Hiszpanią a od zachodu i południa Portugalię oblewają wody Oceanu Atlantyckiego. Dodatkowo w skład Portugalii wchodzi szereg wysp położonych na Oceanie Atlantyckim, jak Archipelag Azorski (Açores) i Madera (Madeira). Jest członkiem Unii Europejskiej oraz NATO.

Ruy López de Villalobos zmarł 4 kwietnia w więzieniu na wyspie Ambon. Przeżyło 117 członków załóg, a wśród nich Gines de Mafra i Guido de Lavezaris. De Mafra zostawił po sobie kilka manuskryptów z opisami żeglugi Magellana i Villalobosa po wodach Filipin, które to zapiski dostarczył do Hiszpanii jeden z jego przyjaciół. Zdolnych do podróży odesłano do Malakki, gdzie Portugalczycy zaokrętowali ich na statek płynący do Lizbony. Trzydziestu wolało zostać, między innymi de Mafra, który miał już 53 lata, a więc według ówczesnych kryteriów był za stary by móc znieść trudy oceanicznej żeglugi. Jego rękopisy pozostały nieznane przez całe stulecia. Zostały odnalezione dopiero na początku XX wieku i opublikowane w roku 1920.

Karol V (ur. 24 lutego 1500, zm. 21 września 1558) – cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego w latach 1519-1556 z dynastii Habsburgów, król Hiszpanii w latach 1516-1556 jako Karol I Hiszpański. Najstarszy syn Filipa I (syna Maksymiliana I i Marii, księżnej Burgundii) i Joanny Szalonej (córki Ferdynanda II Aragońskiego i Izabeli I Kastylijskiej).

Bibliografia

Derenicz Michał: Burzliwe dzieje archipelagu Ogasawara, w: "Poznaj Świat" Rok XX, nr 8 (237), sierpień 1972, s. 31-32;

Lach Donald: Asia in the Making of Europe Vol. 1, Chicago 1965;

Sharp Andrew: The Discovery of the Pacific Islands, Oxford University Press 1960;

Waldman Carl, Wexler Alan: Encyclopedia of Exploration, New York 2004, ISBN 0-8160-4678-6.

Linki zewnętrzne

The First Discovery of Australia and New Guinea by George Collingridge, Chapter IV