Ryż - Polski Serwis Naukowy

Zobacz hasło ryż w Wikisłowniku

Pola ryżu siewnego w Chinach

Różne ziarna ryżu

Ryż (Oryza L.) – rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych obejmujący 25 gatunków. Występuje w strefie klimatów gorących i ciepłych na całym świecie. Ryż spożywczy, będący podstawą wyżywienia 1/3 ludności świata, jest produktem otrzymywanym z ziarna ryżu siewnego.

Wiechlinowate (Poaceae (R. Br.) Barnh.), według starszego nazewnictwa trawy (Gramineae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu wiechlinowców. Liczy ok. 11 tys. gatunków. Stanowi ona główny komponent roślinności stepowej, łąkowej i pastwiskowej. Należą do niej również ważne rośliny uprawne, w tym zboża. W Polsce występuje ponad 150 gatunków traw.

Ryż kleisty (Oryza sativa var. glutinosa lub Oryza glutinosa) — specjalny gatunek krótkoziarnistego ryżu azjatyckiego, charakteryzujący się odmiennym smakiem i dużą kleistością po ugotowaniu. Ryż ten szczególnie się nadaje do sporządzania słodkich specjałów i dlatego jest też czasami nazywany słodkim ryżem.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj należący do rodziny wiechlinowatych (Poaceae), rzędu wiechlinowców (Poales). W obrębie rodziny należy do podrodziny Ehrhartoideae, plemienia Oryzeae. Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa komelinowe (Commelinidae Takht.), nadrząd Juncanae Takht., rząd wiechlinowce (Poales Small), rodzina wiechlinowate (Poaceae (R. Br.) Barnh.), podrodzina ryżowe (Oryzoideae Burmeist.), plemię ryżowe (Oryzeae Dumort.), podplemię Oryzinae (Gray) Griseb. in Ledeb., rodzaj ryż (Oryza L.).

Ryż siewny (Oryza sativa L.) – gatunek ryżu, jednorocznej rośliny zbożowej z rodziny wiechlinowatych (Poaceae), dawniej nazywanych trawami (Graminae). Pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej. Jest drugim, po pszenicy, najczęściej uprawianym zbożem świata, stanowiąc podstawę wyżywienia 1/3 ludności świata (głównie dla mieszkańców wschodniej i południowo-wschodniej części Azji). 95% światowych zbiorów ryżu siewnego przeznacza się na pokarm dla ludzi.

Ostruda wodna (łac. Zizania aquatica) - roślina z rodzaju ryż (Oryza), szerzej znana pod zwyczajową nazwą Dziki ryż. Nazwa dzikiego ryżu wywodzi się stąd, że tradycyjnie jego nasiona zbierane były z roślin dziko rosnących.

Wykaz gatunków

Sekcja Australiensis

Oryza australiensis Domin

Sekcja Brachyantha

Oryza brachyantha A. Chev. & Roehr.

Sekcja Oryza

Oryza alta Swallen

Oryza barthii A. Chev.

Oryza eichingeri Peter

Oryza glaberrima Steudel

Oryza glumipatula Steud.

Oryza grandiglumis (Döll) Prodoehl

Oryza latifolia Desv.

Oryza longistaminata A. Chev. & Roehr.

Oryza malampuzhaensis Krishnasw. & Chandrasekh.

Oryza meridionalis Ng

Oryza minuta J. Presl

Oryza nivara S. D. Sharma & Shastry

Oryza officinalis Wall. ex G. Watt

Oryza punctata Kotzchy ex Steud.

Oryza rhizomatis D. A. Vaughan

Oryza rufipogon Griffiths

Oryza sativa L. – ryż siewny

Oryza schweinfurthiana Prodoehl

Sekcja Padia

Komosa ryżowa (Chenopodium quinoa L.) – gatunek rośliny jednorocznej z rodziny komosowatych (Chenopodiaceae). Uprawiany w Ameryce Południowej. Jest blisko spokrewniona z pospolicie występującą w Polsce komosą białą (Chenopodium album). W Polsce notowano dawniej jej występowanie w okolicach Gubina. Status gatunku we florze Polski: efemerofit.

Mleko ryżowe jest mlekiem na bazie zboża. Przeważnie jest robione z brązowego ryżu, zwyczajowo słodzone syropem cukrowym. W porównaniu z mlekiem krowim, zawiera więcej węglowodanów, ale nie zawiera znaczących ilości wapnia i białka, a cholesterolu oraz laktozy - w ogóle. Komercyjne marki mleka ryżowego często są jednak wzbogacane w witaminy i minerały, włącznie z wapniem, witaminę B12, witaminę B3, i żelazo.

Oryza longiglumis Jansen

Oryza meyeriana (Zoll. & Moritzi) Baill.

Oryza neocaledonica Morat

Oryza ridleyi Hook. f.

Oryza schlechteri Pilg.

Inne znaczenia

Nazwą ryż określa się również niekiedy rośliny spoza rodzaju Oryza:

ryż wodny, ryż indiański, ryż dziki, wodny owies – ostruda wodna (Zizania aquatica)

ryż peruwiański – komosa ryżowa (quinoa)

ryż niemiecki – jęczmień

Zobacz też

Lista największych producentów ryżu na świecie

Światowa produkcja ryżu.

Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.

Komelinowe (Commelinidae Takht.) – grupa roślin jednoliściennych stanowiąca w nowszych ujęciach systematycznych (system APG II z 2003, APG III z 2009) grupę monofiletyczną, siostrzaną dla szparagowców (Asparagales). Należą tu arekowce (Arecales), wiechlinowce (Poales), komelinowce (Commelinales), imbirowce (Zingiberales) i rodzina o nieokreślonej pozycji systematycznej – Dasypogonaceae. Do cech charakterystycznych tej grupy należy: obecność kwasu ferulowego i kumarowego w nie ulegających drewnieniu ścianach komórkowych, naczynia obecne są w łodydze i liściach, w komórkach liści często odkładana jest krzemionka, kwiatostany wsparte są podsadkami, zarodek jest krótki i szeroki.

Konsumpcja ryżu n świecie

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-12-21].
↑ Taxon: Oriza (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2010-12-22].
Poaceae (grass family) (ang.). W: Taxonomy Browser [on-line]. The National Center for Biotechnology Information. [dostęp 2010-12-22].
Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Oryza wg Reveala

Karol Linneusz, szw. Carl von Linné, łac. Carolus Linnaeus (ur. 23 maja 1707 w Råshult, zm. 10 stycznia 1778 w Uppsali) – szwedzki przyrodnik, profesor uniwersytetu w Uppsali.

System APG III – nowoczesny system klasyfikacyjny roślin . W październiku 2009 członkowie Linnean Society zaproponowali klasyfikację fenologiczną wszystkich .